Raxmanova  Umida  Ulugbekovnaning
falsafa   doktori (PhD) dissertatsiyasi  himoyasi  haqida  e’lon

I. Umumiy  ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Xelator terapiya qabul qilayotgan β-talassemiya bemorlarda klinik-immunologik jixatlarini o‘rganish»  14.00.29 – Gematologiya va transfuziologiya  hamda  14.00.36 – Allergologiya va  immunologiya  (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1PhD/Tib712
Ilmiy rahbarlar: Suleymanova Dilora Nagalovna, tibbiyot fanlari doktori,   professor. Shamsutdinova Maksuda  Ilyasovna, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.02 rakamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik  ilmiy  kengash.
Rasmiy opponentlar: Maxmudova Aziza Djumanovna, tibbiyot fanlari doktori;     Musaxodjaeva Diloram Abdullaevna, biologiya fanlari doktori, professor;
Yetakchi tashkilot:  Andijon  davlat  tibbiyot  instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy  ahamiyatga  molik.
II. Tadqiqotning  maqsadi: β-talasemiya  bilan  og‘rigan  bemorlarda klinik -gematologik va immunologik jixatlarini, hamda xelator terapiya qabul qilayotgan  bemorlarda,  immunitet  holatini  va   temir  ortiqcha  to‘planishini  o‘zaro  bog‘likligini  baxolashdan   iborat.
III. Tadqiqotning   ilmiy   yangiligi:
β-talassemiya  bilan  xastalangan bemorlarda xujayraviy (CD3+-, CD4+-, CD8+-, CD16+-) immuniteti  va  gemosideroz  ko‘rsatkichlari  bilan o‘zaro bog‘likligi  aniklangan;
β - talassemiya bilan og‘rigan bemorlarda ilk bor T-limfotsitlar darajasining etishmasligi va uning subpopulyasion tarkibining nomutanosibligi (CD4+- hujayralar soni kamayishi, CD8+- ko‘payishi),  tug‘ma immunitet ko‘rsatkichi CD16+ hujayralari darajasi oshganligi aniqlangan;
ilk  bor   β-talassemiya bilan og‘rigan bemorlarda IL-18 darajasi keskin (8,7 marta) oshganligi  aniqlangan;
xelator terapiyaning uzoq muddatli ishlatilishi immun tizim ko‘rsatkichlariga  ijobiy  ta’sir  ko‘rsatishi, ularning  turli infeksiyalarga sezuvchanligini  kamaytirishga  yordam  berishi  asoslangan.
IV. Tadqiqot  natijalarining  joriy  qilinishi. O‘zbekistonda gematologik  bemorlarda  turli  diagnostik  usullar  va differensiyalashgan  terapiya  usullaridan   foydalanishning   ilmiy   natijalari  asosida:
xelator terapiyasini qabul kilayotgan β-talassemiya bilan og‘rigan bemorlarda immun holatini aniqlash usullari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar  asosida  ishlab  chiqilgan  "Xelator  terapiyasini qabul kilayotgan  β-talassemiya  bilan og‘rigan bemorlarda immun holatini aniqlash  usullari"  uslubiy  tavsiyanomasi  tasdiqlangan  (Sog‘liqni saqlash  vazirligini  2021 yil 19 martdagi 8n-d/104--son  ma’lumotnomasi). Mazkur uslubiy tavsiyanoma xelator terapiyasini qabul kilayotgan β-talassemiya  bilan  og‘rigan  bemorlar  periferik  qonida xujayra va gumoral  immunitet  ko‘rsatkichlarini  aniqlash  orqali  kasallik  kechishini bashorat qilish va erta tashhislashni muqobillashtirish  imkonini  bergan;
xelator terapiyasini qabul qilayotgan β-talassemiya bilan og‘rigan bemorlar  uchun terapevtik va diagnostik algoritmini tuzish bo‘yicha olingan  ilmiy  natijalar  asosida  ishlab  chiqilgan  "Xelator  terapiyasini  qabul  qilayotgan   β-talassemiya  bilan  og‘rigan  bemorlar  uchun terapevtik  va  diagnostik   algoritm"   uslubiy  tavsiyanomasi  tasdiqlangan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligini 2021 yil 19 martdagi 8n-d/104--son ma’lumotnomasi). Mazkur uslubiy  tavsiyanoma  xelator  terapiyasini  qabul  kilayotgan  β-talassemiya  bilan  og‘rigan  bemorlarda kasalliklarini oldini olish va nazorat qilish orqali o‘lim xavfini kamaytirish, yashovchanlik  ko‘rsatkichlarini  yaxshilash  imkonini  bergan;
O‘zbekiston  Respublikasida  β-talassemiya  bilan  kasallangan bemorlar  periferik  qonida  xujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlari, xelator terapiya samaradorligi va uning ahamiyatini o‘rganish bo‘yicha olingan  ilmiy  natijalar  sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Buxoro viloyati bolalar ko‘p tarmoqli shifoxonasi hamda Kashkadaryo  viloyati  bolalar  ko‘p  tarmoqli  shifoxonasi  klinik amaliyotiga  tatbiq  etilgan  (Sog‘liqni  saqlash  vazirligining 2021 yil 06 iyuldagi 08-09/7636-son ma’lumotnomasi). Olingan  ilmiy  natijalarning amaliyotga joriy  qilinishi  kasallikni erta bashoratlash va davolashga  individual  yondoshish, bemorlar hayot sifatini  yaxshilashga va o‘lim  ko‘rsatkichini  kamaytirish, shuningdek, shifoxonada  bo‘lish  muddatlarini  qiskartirishga hamda  β-talassemiya  bemorlarning   davlat  byudjet vositalarini iqtisodiy  tejash  bilan  davolash  tannarxini  pasaytirish  imkonini  bergan.