Raimova Malika Muxamedjanovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromi klinik polimorfizmining molekulyar-genetik asoslari», 14.00.13–Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2017.1.DSc/Tib81.
Ilmiy maslahatchi: Xalimova Xanifa Muxsinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat stomatologiya instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti, DSc.27.06.2017.Tib.31.01.
Rasmiy opponentlar: Novikova Liliya Bareevna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi); Gafurov Baxtiyar Gafurovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Sadikova Gulchexra Kabulovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: o‘zbek millatiga mansub bo‘lgan insonlarda Parkinson kasalligi va vaskulyar parkinsonizmning klinik va differensial-diagnostik xususiyatlarini ochib berish hamda ularning rivojlanishida molekulyar-genetik polimorfizmning rolini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor o‘zbek millatiga mansub kishilarda PARK1, Ala53Thr va PARK2 genidagi T240M mutatsiyalar Parkinson kasalligi va vaskulyar parkinsonizm rivojlanishida xavf omillari emasligi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub kishilarda PKda LRRK2 genida G2019S mutatsiya geterozigotalik holatiga egalik kasallikka tashxis qo‘yishda yuqori ahamiyat kasb etishi va ushbu mutatsiyani kasallikning aralash shakli hamda dofaminergik terapiyaning yuqori samara berishi bilan aloqador ekanligi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub PKga chalingan bemorlarda GSTM1 geni 0/0 genotipi va GSTT1 geni 0/0 genotipi va ularning kombinatsiyasi ko‘p uchrashi hamda ushbu mutatsiyalari bo‘lmagan bemorlarga nisbatan «nol`» genotiplari bo‘lgan bemorlar guruhida kasallik erta boshlanishi, kasallikning tarqoq-aralash shakllari ustuvorlik qilishi va kasallikning jadal rivojlanishi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub PKga chalingan bemorlarda Nat2 genining S282T mutatsiyasini aniqlash prognostik ahamiyatga egaligi va kasallikning akinetik-rigid shakli hamda jadal rivojlanishini belgilashi isbotlangan;
noqulay tashqi muhit omillari kasallikning erta boshlanishi, jadal rivojlanishi, kasallikning yoyiq shakli uchun yuqori xavf omillari bo‘lishi mumkinligi asoslab berilgan;
o‘zbek millatiga mansub kishilarda Parkinson kasalligi va vaskulyar parkinsonizmda kompleks klinik-nevrologik va molekulyar-genetik differensial-diagnostik tekshiruvlarni diagnostik ahamiyati isbotlangan;
parkinsonizmning kechki davrlaridagi motor va nomotor fluktuatsiyalar klinik belgilari va ularning orasida o‘zaro bog‘liqlik aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromi klinik polimorfizmining molekulyar-genetik asoslari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromi klinik polimorfizmining molekulyar-genetik xususiyatlarini baholash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida ishlab chiqilgan “Parkinson kasalligining molekulyar-genetik aspektlari» mavzusidagi uslubiy qo‘llanmasi tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2010 yil 3 iyundagi 8N/106-son va 2016 yil 13 sentyabrdagi 8D-3/75-son ma’lumotnomalari). Mazkur uslubiy qo‘llanma Parkinson kasalligi bilan kasallangan bemorlarda kasallikning molekulyar-genetik asoslarini aniqlash va kelajakda o‘zbek aholisida ushbu kasallikka moyillikni erta baholash va profilaktik chora-tadbirlarni olib borishga imkon beradi;
ilmiy natijalar “Parkinsonizmning turli xil shakllarining diagnostik kriteriylari va davolash optimizatsiyasi” mavzusidagi uslubiy qo‘llanmasi asosida sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2010 yil 18 martdagi 8N/31-son va 2016 yil 13 sentyabrdagi 8D-3/75-son ma’lumotnomalari). Mazkur uslubiy qo‘llanma Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromi bilan kasallangan bemorlarda kasallikni erta differensial aniqlash, davolash choralarini differensial tarzda o‘tkazish va invalidizatsiyaning oldini olish imkonini beradi;
Parkinson kasalligining kechki bosqichlarida rivojlanadigan harakat diskineziyalar va fluktuatsiyalarning oldini olish va davolash choralarini yaxshilash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar «Parkinson kasalligining kechki bosqichlarida davolashga yondashuvlar» mavzusidagi uslubiy qo‘llanmasi asosida sog‘liqni saqlash amaliyotiga joriy qilingan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2012 yil 31 yanvardagi 8N/24-son va 2016 yil 13 sentyabrdagi 8D-3/75-son ma’lumotnomalari). Mazkur uslubiy qo‘llanma Parkinson kasalligi bilan kasallangan bemorlarda kasallikning kechki bosqichlarida rivojlanadigan motor diskineziyalar va fluktuatsiyalarning profilaktikasini va davolash optimizatsiyasini samarali tashkil qilish imkonini beradi;
Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromi klinik polimorfizmining molekulyar-genetik asoslari bo‘yicha olingan natijalar amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga, jumladan Toshkent tibbiyot akademiyasining 1-klinikasi va Toshkent shahar 5-son shahar klinik shifoxonasi klinik faoliyatiga tatbiq etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining 2016 yil 13 sentyabrdagi 8D-3/75-son ma’lumotnomasi). Parkinson kasalligi va parkinsonizm sindromining erta tashxislanishi kasallikni og‘ir darajalarining oldini olishga yo‘naltirilgan chora tarbirlarni o‘tkazishga imkon yaratdi va bu bemorlarni yashash tarzini yaxshilanishiga, o‘ziga-o‘zi xizmat qilish imkoniyatini oshirdi hamda yil mobaynida statsionar sharoitida davolanishga muhtojligini 8,6%ga kamaytirdi, o‘tkazilayotgan davolash tamoyillarining qo‘llanilishi moddiy xarajatlar miqdorini an’anaviy guruhga nisbatan 11%ga kamayishiga olib keldi.
