Muxamedieva Dildora Kabilovnaning

falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.

Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): «Kolmogorov-Fisher tipidagi biologik populyasiya chiziqsiz sistemasini sonli modellashtirish», 05.01.07–Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui (texnika fanlari).

Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2017.1.PhD/T7.

Ilmiy rahbar: Aripov Mersaid, fizika-matematika fanlari doktori, professor.

Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.

IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent axborot texnologiyalari universiteti,  DSc.27.06.2017.T.07.01.

Rasmiy opponentlar: Usmanov Rishat Niyazbekovich, texnika fanlari doktori, professor; Imomnazarov Xolmat Xudoynazarovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor.

 Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat texnika universiteti.

Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.

II. Tadqiqotning maqsadi: chiziqsiz parchalanish usuli yordamida bir jinsli va geterogen muhitda kvazichiziqli parabolik tenglamalar va ularning sistemalari bilan ifodalanuvchi ko‘p komponentali raqobatdosh chiziqsiz biologik populyasiya jarayonlarining sonli modellarini ishlab chiqishdan iborat.

III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:

chiziqsiz parchalanish algoritmiga asoslangan ko‘p komponentali raqobatdosh biologik populyasiya chiziqsiz modeli uchun avtomodel va taqribiy avtomodel echim olish usullari ishlab chiqilgan;

Kolmogorov-Fisher tipidagi parabolik tenglamalar sistemasi bilan ifodalanuvchi ko‘p komponentali raqobatdosh biologik populyasiya jarayoni chiziqsiz matematik modelining yangi xossalari yaratilgan;

muhit parametri va fazo o‘lchoviga bog‘liq holda ko‘p komponentali raqobatdosh biologik populyasiya tenglamalar sistemasining Koshi masalasi echimi uchun baholar olingan va mos avtomodel tenglamalar echimlarining asimptotik ifodalari ishlab chiqilgan;

chiziqsiz parchalash algoritmi asosida ko‘p komponentali raqobatdosh biologik populyasiya masalalarini kompyuterda hisoblash uchun zarur bo‘lgan quyi va yuqori echimlari qurish usullari ishlab chiqilgan;

ko‘rilayotgan chiziqsiz Kolmogorov-Fisher tipidagi biologik populyasiya masalarini tez va yuqori aniqlikda sonli echish uchun iteratsion jarayon yordamida sonli parametrlarning qiymatlariga bog‘liq ravishda etarli aniqlikda hisoblashni ta’minlovchi mos boshlang‘ich  yaqinlashishlar yaratilgan;

ko‘rilayotgan chiziqsiz matematik modellar uchun uni sonli modellashtirishni amalga oshiruvchi hisoblash sxemalari, algoritmlar, foydalanishi qulay bo‘lgan dasturlar majmuasi ishlab chiqilgan.

IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:

Ishlab chiqilgan sonli sxemalar va   tadqiqot usullari asosida:

parabolik tipdagi chiziqsiz ko‘p komponentali biologik populyasiya modeli uchun nochiziqli parchalanish algoritmi asosida olingan avtomodel` va taqribiy avtomodel` echimlari,  bunday masalalarni global echimi uchun olingan baho, ko‘p komponentali chiziqsiz raqobatdosh  biologik populyasiya  sistemasining Koshi masalasi echimi uchun olingan baho hamda sonli echish usullari  ma’lumotlarning  intellektual tahlili  masalalari  uchun  qaror  qabul  qilishning neyro-noravshan modellarini genetik algoritm yordamida sintez qilish jarayonida dastlabki populyasiyani generatsiya qilishda Toshkent axborot texnologiyalari universiteti huzuridagi Dasturiy mahsulotlar va apparat-dasturiy majmualar yaratish markazi tomonidan 2012–2016 yillarda bajarilgan F4-FA-F003 «Ma’lumotlarning  intellektual tahlili  masalalari  uchun  qaror  qabul  qilishning neyro-noravshan modellarini sintez qilish nazariyasi va algoritmlari» loyihasida foydalanilgan (Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo‘mitasining FTK-0313/159-son ma’lumotnomasi). Tadqiqot natijasida taklif etilgan Kolmogorov-Fisher tipidagi biologik populyasiya sistemalarini sonli echimlar iteratsion jarayon uchun tez yaqinlashishni ta’minlovchi mos boshlang‘ich yaqinlashishni qurish imkonini bergan;

dissertatsiya ishida ishlab chiqilgan chiziqsiz jarayonlarni ifodalovchi parabolik turdagi ko‘p komponentali chiziqsiz  biologik populyasiya sistemalari nochiziqli sifat xossalarini o‘rganish usullari, avtomodel` va taqribiy avtomodel` echimlarning olish usullari, global va chegaralanmagan echimlar uchun olingan baholar  hamda dasturlarini xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish Toshkent viloyati boshqarmasida joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining 2017 yil 20 fevraldagi 24-8/1056-son ma’lumotnomasi). Olingan tadqiqot natijalari asosida yaratilgan algoritm korxonalar bankrotligini baholash  imkonini bergan;

ishlab chiqilgan modellar,  sonli echish  usullari, algoritmlar va dasturiy ta’minot tizimlari «Mustaqillik sharoitlarida O‘zbekistonda bozor iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanishi tarixi» nomli O‘zR Fanlar akademiyasi fundamental tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash fondi IG 4-16-sonli grant loyihasini amalga oshirishda  joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligining 2017 yil 20 fevraldagi 24-8/1056-son ma’lumotnomasi). Biologik populyasiya kvazichiziqli tenglamalar tizimining asimptotikalar tadqiqi hamda sonli echish usullari O‘zbekiston aholisini o‘zgarishini sababli-natijaviy bog‘lanishlarini aniqlash imkonini bergan.