Safarov Alisher Abduqahor o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Toshkent megapolisi itlari (Canis lupus familiaris) parazitlari faunasi va ekologiyasi», 03.00.06 – Zoologiya (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.2.PhD/B197.
Ilmiy rahbar: Azimov Djalaliddin Azimovich, biologiya fanlari doktori, professor, akademik.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Zoologiya instituti, DSc.02/30.12.2019.V.52.01.
Rasmiy opponentlar: Eshova Xolisa Saidovna biologiya fanlari doktori, dotsent; Kojevnikova Alevtina Grigorevna, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand veterinariya medisinasi instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Toshkent megapolisi itlari (Canis lupus familiaris) populyasiyasining ekto- va endoparazit turlari xilma-xilligini aniqlash, parazit jamoalarining shakllanish yo‘llari va dominant turlar ekologik xususiyatlarini ochib berish, shuningdek parazitar kasalliklarning oldini olish bo‘yicha ekologo-epizootologik asoslarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor Toshkent megapolisi shahar itlarining ekto- va endoparazitlar faunasi aniqlangan;
gel`mint turlari xilma-xilligi aniqlangan va ular 3 ta (Cectoda, Acanthocephala va Nematoda) sinfga mansub 21 turdan iborat ekanligi asoslangan hamda shahar itlari populyasiyasining gelmentlar bilan umumiy zararlanish darajasi 93,7% ni tashkil etganligi aniqlangan;
Arachnida va Insecta sinflariga mansub bo‘lgan 17 turdagi ektoparazitlar: kanalar bilan umumiy zararlanish – 65,6% va hasharotlar bilan zararlanishi – 53,7% ekanligi isbotlangan;
parazitlar jamoalarining tarqalishi shahar atrof-muhiti va megapolis hududlari tuzilishining o‘ziga xos ekologik hamda funksional hususiyatlariga bog‘liq ekanligi aniqlangan;
itlarda parazitlik qiluvchi ayrim gel`mint turlari ektoparazitlar - kana, bit, burga va ikki qanotli qon so‘ruvchi chivinlar orqali shahar hududiga kirib kelishi hamda jonivorlar bilan birga odamlarni ham zararlashi aniqlangan;
Toshkent megapolisi sharoitida itlarning asosiy gel`mintozlarini oldini olish bo‘yicha ekologo-epizootologik asoslarning innovatsion modeli ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Shahar itlari parazitofaunasi bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
itlarning entoparazitlariga qarshi “Adjipraz plyus” va “Ivermektin” antigel`mentik preparatlari yordamida itlarni degel`mintizatsiya qilish bo‘yicha ishlab chiqilgan tavsiyalar Toshkent shahar veterinariya xizmati amaliyotiga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qo‘mitasining 2020 yil 12 fevraldagi 02/23-65-son ma’lumotnomasi). Natijada, itlar salomatligini ta’minlashda “Adjipraz plyus” – 90%, “Ivermektin” preparati esa 100% samaradorlikka erishish imkonini bergan;
it najasini to‘plash va yo‘q qilish bo‘yicha ishlab chiqilgan innovatsion model Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi hamda Toshkent shahar Veterinariya xizmati amaliyotlariga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qo‘mitasining 2020 yil 12 fevraldagi 02/23-65-son; O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasining 2020 yil 11 fevraldagi 6-son ma’lumotnomalari). Natijada, zoonoz gel`mintozlarning oldini olish va atrof-muhitni invazion elementlardan (20–30%) himoya qilish imkonini bergan.