Бахриддинова Ферузабону Улуғбек қизининг
педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш технологияларини такомиллаштириш”, 13.00.02 Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (тарих), (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 2023.4.PhD/Ped 6318
Илмий раҳбар: Асқарова Ўғилой Мамашокировна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Наманган давлат университети, PhD.03/04.06.2020.Ped.76.02.
Расмий оппонентлар: Эгамбердиева Турғуной Ахмаджоновна, педагогика фанлари доктори, профессор; Ходжаев Бегзод Худойбердиевич, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади олий таълимда маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш технологияларини модификациялаш ва такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий йангилиги қуйидагилардан иборат:
педагогик антропология ва антропологик ёндашув асосида ўқитишга оид таълимот ва назарияларни тадқиқ қилиш орқали улар мазмунан бойитилган, маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашувга таянган холда ўқитишнинг мазмун-моҳияти, педагогик-психологик хусусиятлари, омиллари ва ривожлантириш босқичларига оид замонавий талаблар (интеллектуал, иродавий, илмий, маънавий) асосида таълим жараёнини ташкил этиш мазмуни аниқлаштирилган;
жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитишнинг тарихийлик, аксиологик, акмеологик, интерфаол, муаммоли, синергетик ҳамда креатив ёндашув ғоялари орқали мазкур жараённи ташкил этишнинг назарияси, методик, педагогик шарт-шароитлари ва рефлексив бошқарув омиллари (тарихий-педагогик, технологик, диагностик ва касбий)нинг ўзаро интеграсиялашув жараёнларига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган;
педагогик жараёнларни мувофиқлаштириш мақсадида маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитишнинг методик таъминоти, тарихий ворислик ва ижтимоий фаоллик, анъаналар ва новацион ғоялар уйғунлиги, тарихий рефлекция тамойилларига таянган ҳолда интегратив-ижодий топшириқлар, визуал симуляция (тасвирли, намойишли, интерфейсли) каби таълим воситалари ва инновацион (интерфаол, муаммоли, кейс, рефлексив) технологиялар воситасида мазкур жараёнларнинг амалий-технологик лойиҳалари ҳамда янги ўқитиш методикаси ишлаб чиқиш ҳамда уни амалиётга татбиқ этиш асосида асосланган;
жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш компонентларини (мазмун ва талаблари, процессуал асослари, методик таъминоти ва дидактик шарт-шароитлари) моҳияти тарихий-методик ўқитиш усуллари (манбалар таҳлили, тарихий вақтнинг муайян аспектлари, муҳокама ва мунозара, таҳлил қилиш, стратегик таҳлил қилиш) ҳамда амалиётда жорий этиш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш технологияларини такомиллаштириш боʻйича олинган илмий натижалар асосида:
педагогик антропология ва антропологик ёндашув асосида ўқитишга оид таълимот ва назарияларни тадқиқ қилиш орқали улар мазмунан бойитилган, маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашувга таянган ўқитишнинг мазмун-моҳияти, педагогик-психологик хусусиятлари, омиллари ва ривожлантириш босқичларига оид замонавий талаблар мазмунини очиб беришга қаратилган тадқиқот натижалари “Ҳамкорлик педагогикаси” номли ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 25-июндаги 218-сонли буйруғи билан тасдиқланган 218-837-сонли гувоҳнома). Натижада педагогик фанларни ўқитишнинг мазмуни, моҳияти ва тамойилларини аниқлаштириш имкони оширилган;
жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитишнинг тарихийлик, аксиологик, муаммоли, синергетик ҳамда креатив ёндашув ғоялари ўқитишнинг ташкилий педагогик шарт-шароитлари ва рефлексив бошқарув омилларининг ўзаро интеграциялашув жараёнларига устуворлик беришга доир таклифлари “60110100 – Педагогика” бакалавриат таълим йўналиши малака талаблари мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2025-йил 12-февралдаги 02/01-01-56-сонли маълумотномаси). Натижада, қатағон қурбонлари хотирасини абадийлаштириш, уларнинг таълимга оид ғояларидан замонавий дидактик жараёнларни ривожлантириш ва бойитишга эришилган;
педагогик жараёнларни мувофиқлаштириш мақсадида маърифатпарвар жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитишнинг методик таъминоти, тарихий ворислик ва ижтимоий фаоллик, анъаналар ва новацион ғоялар уйғунлиги, тарихий рефлекция тамойилларига таянган ҳолда интегратив-ижодий топшириқлар, визуал симулясия каби таълим воситалари ва инновацион технологиялар воситасида мазкур жараёнларнинг амалий-технологик лойиҳалари ҳамда янги ўқитиш методикаси ишлаб чиқиш ҳамда уни амалиётга татбиқ этиш асосида такомиллаштиришга доир таклифлари Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йилда маънавий-маърифий ишлар самарадорлигни ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастурининг ВИИИ йўналишида белгиланган “Миллий қадриятлар, маънавий фазилатлар ва ижтимоий одоблар тарғиботи” 41-банди “Миллий давлатчилигимиз тарихи, буюк аждодларимизнинг бой илмий-маънавий меросни ўрганиш орқали аҳоли ўртасида миллий бирдамлик, ватанга садоқат, миллий ўзлигидан фахрланиш туйғуларини кучайтириш” мавзусидаги тарғибот ишларини ташкил этишда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаг ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 4-февралдаги 10/63-сон далолатномаси). Натижада, жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш компонентларини моҳияти тарихий-методик ўқитиш усуллари ҳамда амалиётда жорий этиш асосида такомиллашувига хизмат қилган;
жадидлар фаолиятини антропологик ёндашув асосида ўқитиш компонентларни моҳияти тарихий-методик ўқитиш усуллари ҳамда амалиётда жорий этиш асосида такомиллаштиришга оид амалий таклифларидан Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Маънавият ва маърифат” телеканалида эфирга узатилган “Мезонларга асосланган янги баҳолаш тизими Ўзбекистон таълимида керакми?” мавзусидаги кўрсатувни ссенарийсини тайёрлашда фойдааланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси 2025-йил 11-февралдаги 01-20/62-сонли маълумотномаси). Натижада, талабаларни замонавий-тарихий уйғунлик асосида технологияларини ривожлантиришга эришилган.