Мирхамидова Заҳинабону Мирхамид қизинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи номи): «Способы использования возможностей четвертой промышленной революции для обеспечения экономического роста» (“Иқтисодий ўсишни таъминлашда тўртинчи саноат инқилоби имкониятларидан фойдаланиш йўллари”), 08.00.01 – “Иқтисодиёт назарияси” ва 08.00.16 – “Рақамли иқтисодиёт ва халқаро рақамли интеграция” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1PhD/Iqt3682.
Илмий раҳбар: Шадманов Эркин Шеркулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/30.01.2021.I.16.03.
Расмий оппонентлар: Расулов Алишер Файзиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Мамадияров Зокир Таштемирович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах политехника институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади мамлакат иқтисодий ўсишини жадаллаштириш учун тўртинчи саноат инқилоби технологияларини самарали жорий этишга қаратилган илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш ҳисобланади.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
назарий-услубий ёндашувга кўра “тўртинчи саноат инқилоби” тушунчасининг иқтисодий мазмуни рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши асосида иқтисодиёт, саноат ва жамиятдаги туб ўзгаришларга олиб келувчи янги бизнес моделларини шакллантиришга туртки берувчи сунъий интеллект, Интернет технологиялари, блокчейн, “ақлли” ускуналар ва робототехника каби инновациялар орқали физик, рақамли ва биологик тизимларнинг таснифи, уларнинг синергик таъсирини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштирилган;
“ақлли шаҳар” концепцияси унинг ривожланишидаги технологик, инсон капиталини ривожлантириш, иқтисодий-экологик йўналишлардаги илмий мактаблардаги асосий назарий ёндашувларни уйғунлаштириш орқали шаҳар ҳаётининг барча жабҳаларини ҳисобга олган ва батафсил ривожланиш режасини (роадмап), технологик стекни ва хавфларни баҳолашни ўз ичига олган адаптив рақамли эгизак модели асосида такомиллаштирилган;
иқтисодий ўсишнинг неоклассик, эндоген ўсиш ва тўртинчи саноат инқилоби назарияларининг асосий ғояларини уйғунлаштириш асосида иқтисодий ўсишга таъсир қилувчи 4 та асосий гуруҳ [технологик (Тех = 0,27-0,32), институционал (Инс = 0,31 – 0,36), ижтимоий (Ижт = 0,17 – 0,22) ва иқтисодий (Иқт = 0,20 – 0,25)] омилларга тўртинчи саноат инқилобининг таъсир даражаси ўртасидаги мақбул нисбат аниқланган;
Ўзбекистонда инновацион лойиҳани амалга оширишнинг бошланғич палласи ҳамда лойиҳадан иқтисодий даромад олиш ўртасидаги вақт оралиғини минималлаштиришга ёрдам берувчи “Инновацияларни тезлаштирилган тарзда жорий этиш ва иқтисодий самарани олишнинг инновацион экотизими” схемаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Иқтисодий ўсишни таъминлаш учун тўртинчи саноат инқилоби имкониятларидан фойдаланишнинг назарий жиҳатларини такомиллаштириш бўйича илмий таклифлар асосида:
назарий-услубий ёндашувга кўра “тўртинчи саноат инқилоби” тушунчасининг иқтисодий мазмунини рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши асосида иқтисодиёт, саноат ва жамиятдаги туб ўзгаришларга олиб келувчи янги бизнес моделларини шакллантиришга туртки берувчи сунъий интеллект, Интернет технологиялари, блокчейн, “ақлли” ускуналар ва робототехника каби инновациялар орқали физик, рақамли ва биологик тизимларнинг таснифи, уларнинг синергик таъсирини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштиришга оид назарий-услубий маълумотлардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Иқтисодий назария” номли ўқув қўлланмани тайёрлашда фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университетининг 2022 йил 24-октябрдаги 328-сонли буйруғи, рўйхатга олиш рақами №328-003). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда “тўртинчи саноат инқилоби” тушунчасининг концептуал асослари ва уни синергетик таъсир нуқтаи назаридан такомиллаштирилган иқтисодий категория сифатида таснифлаш бўйича назарий билимларини чуқурлаштириш имкони яратилган;
“ақлли шаҳар” концепцияси унинг ривожланишидаги технологик, инсон капиталини ривожлантириш, иқтисодий-экологик йўналишлардаги илмий мактаблардаги асосий назарий ёндашувларни уйғунлаштириш орқали шаҳар ҳаётининг барча жабҳаларини ҳисобга олган ва батафсил ривожланиш режасини (роадмап), технологик стекни ва хавфларни баҳолашни ўз ичига олган адаптив рақамли эгизак модели асосида такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлиги амалиуотида фоудаланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлигининг 2025 йил 21 февралдаги 33-8/1096-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида шаҳар жараёнларини бошқариш самарадорлигини сезиларли даражада ошириш, ресурслардан фойдаланишни оптималлаштириш ва аҳолининг ҳаёт сифатини яхшилаш имкони яратилган;
иқтисодий ўсишнинг неоклассик, эндоген ўсиш ва тўртинчи саноат инқилоби назарияларининг асосий ғояларини уйғунлаштириш асосида иқтисодий ўсишга таъсир қилувчи 4 та асосий гуруҳ [технологик (Тех = 0,27-0,32), институционал (Инс = 0,31 – 0,36), ижтимоий (Ижт = 0,17 – 0,22) ва иқтисодий (Иқт = 0,20 – 0,25)] омилларга тўртинчи саноат инқилобининг таъсир даражаси ўртасидаги мақбул нисбат аниқлаш таклифи Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлиги амалиуотида фоудаланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлигининг 2025 йил 21 февралдаги 33-8/1096-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида давлат бошқаруви самарадорлигини ошириш, ресурслар тақсимотини оптималлаштириш, иқтисодий ўсиш суръатларини жадаллаштириш ва аҳоли турмуш даражасини ошириш имкони берилган;
Ўзбекистонда инновацион лойиҳани амалга оширишнинг бошланғич палласи ҳамда лойиҳадан иқтисодий даромад олиш ўртасидаги вақт оралиғини минималлаштиришга ёрдам берувчи “Инновацияларни тезлаштирилган тарзда жорий этиш ва иқтисодий самарани олишнинг инновацион экотизими” схемасидан фойдаланиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлиги амалиуотида фоудаланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли Технологиялар Вазирлигининг 2025 йил 21 февралдаги 33-8/1096-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга татбиқ этилиши натижасида инновацион фаолиятни рағбатлантириш, янги иш ўринлари яратиш, аҳолининг таълим даражаси ва малакасини ошириш, шунингдек, давлат ресурсларидан самарали фойдаланишни таъминлаш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқиш имкони яратилган.