Нуруллаев Шохрух Шухратиллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Қурилиш соҳасида атроф-муҳитни ҳуқуқий муҳофаза қилиш масалалари” 12.00.06 – Табиий ресурслар ҳуқуқи. Аграр ҳуқуқ. Экологик ҳуқуқ (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: № В2024.2.PhD/Yu1462.
Илмий раҳбар: Махкамов Дурбек Нематович, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият коʻрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/03.06.2023.Yu.22.04.
Расмий оппонентлар: Узакова Гузал Шариповна, юридик фанлар доктори, профессор; Сафаров Джаҳонгир Исмоилович, юридик фанлар доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади қурилиш соҳасида атроф-муҳитни ҳуқуқий муҳофаза қилиш масалаларини таҳлил қилиш асосида қонунчиликни такомиллаштиришга қаратилган илмий-амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
қурилиш жараёнида барқарор ривожланишга эришишнинг долзарблигини ҳисобга олган ҳолда инсонлар ҳаёти учун экологик хавфсиз технологияларни қўллаш ва ривожлантириш, қурилиш жараёнида энергияни тежовчи, экологик хавфсиз, ижтимоий фойдали технологияларни қўллаш ва улардан фойдаланганлик учун рағбатлантиришни жорий этиш асослантирилган;
гидротехника иншоотларида юзага келиши мумкин бўлган хавф-хатарларни минималлаштириш, экологик барқарорликни сақлаш ҳамда давлат сиёсатида инсон ва табиат манфаатларини биринчи ўринга қўйиш мақсадида гидротехника иншоотларини қуришда қурувчи томонидан инсон ҳаёти ва саломатлигини ҳимоя қилиш ҳамда атроф-муҳитни асраш устувор йўналиш эканлигини инобатга олиш шартлиги ҳамда асосий принцип бўлиши асослаб берилган;
тупроқ муҳофазасида экологик барқарорликни таъминлаш, тупроқ ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва экологик хавфларни камайтириш, шунингдек, атроф-муҳитни ҳимоя қилиш орқали аҳоли саломатлигига етказилиши мумкин бўлган салбий оқибатларнинг олдини олиш мақсадида қурилиш жараёнида тупроқдан фойдаланувчи ўз фаолиятини амалга оширишда инсон соғлигининг ва атроф-муҳит хавфсизлигининг устувор йўналиши эканлигини инобатга олиш шартлиги ҳамда асосий принцип эканлиги асослаб берилган;
шаҳарсозликда аҳоли пунктлари бош режаларига мувофиқ шаҳар ва бошқа аҳоли пунктларида қурилишларни сув босиш ҳудудларини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш, шунингдек, табиий ариқларни сақлаб қолиш ва ёғингарчилик сувларини чиқариб юборувчи тизимларни яратишнинг ҳуқуқий механизмини жорий этиш асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
“Қурилиш соҳасида атроф-муҳитни ҳуқуқий муҳофаза қилиш масалалари” мавзуси бўйича олинган илмий натижалар қуйидагиларда фойдаланилган:
қурилиш жараёнида инсонлар ҳаёти учун экологик хавфсиз технологияларни қўллаш ва ривожлантиришни рағбатлантириш тартибини жорий этилиши билан боғлиқ таклифларидан Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодексининг 61-модда, иккинчи хатбошисини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман)нинг 2024-йил 19-июндаги 01-07/321-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга ошиши қурилиш жараёнида экологик хавфсизлик стандартларини кучайтириш, инсон саломатлигига салбий таъсирларни минималлаштириш ва барқарор қурилиш амалиётларини шакллантиришга хизмат қилган;
гидротехника иншоотларини қуришда фуқароларнинг ҳаёти ва соғлигини ҳимоя қилишнинг устуворлигига оид таклифларидан Ўзбекистон Республикасининг “Гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги тўғрисида”ги Қонунининг 4-моддаси, учинчи хатбошисини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман)нинг 2024-йил 19-июндаги 01-07/321-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга ошиши гидротехника иншоотларини қуришда фуқароларнинг ҳаёти ва соғлигини самарали ҳимоя қилишга хизмат қилган;
қурилиш учун тупроқларни кўчириш жараёнида ердан фойдаланувчиларнинг қонуний манфаатларининг устуворлигини таъминлашга оид таклифлари Ўзбекистон Республикаси “Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисида”ги Қонунининг 4-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман)нинг 2024-йил 19-июндаги 01-07/321-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга ошиши ердан фойдаланувчиларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш ва қурилиш жараёнида тупроқнинг унумдорлигини сақлаб қолишга хизмат қилган;
шаҳар ва бошқа аҳоли пунктларида қурилишларни сув босиш ҳудудларини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш, шунингдек, табиий ариқларни сақлаб қолиш ва ёғингарчилик сувларини чиқариб юборувчи янги тизимларни яратишга оид таклифларидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасинининг 2023-йил 11-августдаги “Иқлим ўзгариши ва табиий офатлар хавфига нисбатан миллий ҳаракатлар режасини ишлаб чиқиш ҳамда самарали амалга оширишни ташкил этиш тўғрисида”ги 362-сон Қарорининг 50-банд, еттинчи хатбошисини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош вазири котибиятининг Ахборот-таҳлил ва юридик таъминлаш департаментининг 2024-йил 12-июндаги 18-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга ошиши сув тошқини хавфини камайтириш, табиий сув оқимларини муҳофаза қилиш ва ёғингарчилик сувларини самарали бошқаришга хизмат қилган.