Ражабова Кимёхон Фармоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Таълим интеграциялашувида ПИРЛС халқаро баҳолаш дастуридан фойдаланишнинг назарий асосларини такомиллаштириш” фанини ўқитиш методикасини такомиллаштириш”, 13.00.01– Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.PhD/Ped.2820.
Илмий раҳбар: Дилова Наргиза Гайбуллаевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети PhD.03/30.12.2019.Ped.72.04 рақамли кенгаш асосидаги бир марталик кенгаш.
Расмий оппонентлар: Боймуродова Гулзода Тоштемировна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Пулатова Дилдора Тургуновна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади таълим интеграциялашувида ПИРЛС халқаро баҳолаш дастуридан фойдаланишнинг назарий асосларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бошланғич синф ўқувчилари саводхонлик даражаси “субект-субект” муносабатларидаги ўзаро ижобий таъсир, мотивацион фаолият, ҳар бир иштирокчининг мустақил фикрлаши, ҳис-туйғуси ва эҳтиёжини ҳисобга олган ҳолда тенглик, ҳурмат, ўзаро тушуниш ва ҳамкорликни таъминловчи (ишонч, очиқлик, қўллаб-қувватлаш, ҳурмат ҳамда муваффақиятга эришиш ҳиссини намоён этиш) педагогик-психологик омилларнинг мавжудлигига кўра аниқлаштирилган;
таълим интеграциялашувида ПИРЛС халқаро баҳолаш дастуридан фойдаланишнинг назарий асослари бошланғич синф ўқувчиларининг индивидуал эҳтиёжлари, қабул қилиш даражалари, мослашиш каби адаптив таълим траекториясини аниқлашга қаратилган визуал, аудиоли, кинестатик тамойилларни белгилаш асосида такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг матнни ўқиш ва тушуниш қобилиятлари табиий ландшафт ва географик жойларни ўрганишга оид ахборотли матнларни ўқиш, тушуниш, таҳлил қилиш, хулоса чиқариш имкониятини яратувчи “саводхонликка когнитив қараш” стратегияси асосида такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг “матнни ўқиш ва тушуниш” даражаси ахборот матнларини (харита, глобус, компас ёрдамида) ўрганиш жараёнининг мотивацион фаоллаширувчи машқларни бажаришда илмий бадиий тажриба орттириш, янги ғоялар яратиш, ўқишдан бадиий завқ олиш мезонларига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Таълим интеграциялашувида ПИРЛС халқаро баҳолаш дастуридан фойдаланишнинг назарий асосларини такомиллаштиришга оид илмий натижалар асосида:
бошланғич синф ўқувчилари саводхонлик даражаси “субект-субект” муносабатларидаги ўзаро ижобий таъсир, мотивацион фаолият, ҳар бир иштирокчининг мустақил фикрлаши, ҳис-туйғуси ва эҳтиёжини ҳисобга олган ҳолда тенглик, ҳурмат, ўзаро тушуниш ва ҳамкорликни таъминловчи (ишонч, очиқлик, қўллаб-қувватлаш, ҳурмат ҳамда муваффақиятга эришиш ҳиссини намоён этиш) педагогик-психологик омилларнинг мавжудлигига кўра аниқлаштирилган тавсиялардан Миллий марказнинг ПИРЛС халқаро баҳолаш дастури асосида ўқувчиларни халқаро тадқиқотларга тайёрлаш методикаси мазмунини бойитишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Таълим сифатини баҳолаш бўйича халқаро тадқиқотларни амалга ошириш Миллий марказининг 2022-йил 31-майдаги 01-51-сон маълумотномаси). Натижада, умумтаълим мактаблари бошланғич синф ўқувчиларининг саводхонлик даражаси ошишига эришилган.
таълим интеграциялашувида ПИРЛС халқаро баҳолаш дастуридан фойдаланишнинг назарий асослари бошланғич синф ўқувчиларининг индивидуал эҳтиёжлари, қабул қилиш даражалари, мослашиш каби адаптив таълим траекториясини аниқлашга қаратилган визуал, аудиоли, кинестатик тамойилларни белгилаш асосида такомиллаштирилган тавсиялардан “Миллий ўқув дастури” асосидаги бошланғич таълим фанлари бўйича малака талаблари ва ўқув дастурлари мазмунини бойитишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2023-йил 12-июлдаги 04-02/3-636-сон маълумотномаси). Натижада, ўқиш дарсларида ўқувчиларнинг саводхонлик даражасини белгиловчи ҳаётий компетенсияларнинг шаклланишига хизмат қилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг матнни ўқиш ва тушуниш қобилиятлари табиий ландшафт ва географик жойларни ўрганишга оид ахборотли матнларни ўқиш, тушуниш, таҳлил қилиш, хулоса чиқариш имкониятини яратувчи “саводхонликка когнитив қараш” стратегияси асосида такомиллаштиришга оид материаллардан Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг “Бухоро”, “Диёр” кўрсатувларининг ссенарийсини ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Бухоро вилоят телерадиокомпаниясининг 2022-йил 28-июндаги 464 ва 465-сон маълумотномаси). Натижада, ушбу кўрсатувлар мазмуни мукаммалашуви, амалий тажрибалар асосида далилларга бой бўлиши, илмий-оммабоплиги таъминланишига эришилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг “матнни ўқиш ва тушуниш” даражаси ахборот матнларини (харита, глобус, компас ёрдамида) ўрганиш жараёнининг мотивацион фаоллаширувчи машқларни бажаришда илмий бадиий тажриба орттириш, янги ғоялар яратиш, ўқишдан бадиий завқ олиш мезонларига устуворлик бериш асосида бошланғич таълим ўқитувчиларини халқаро тадқиқот мониторингларига тайёрлаб бориш, анкета саводхонлигини ривожлантириш учун вилоят педагогик маҳорат марказлари Мактабгача, бошланғич ва махсус таълим методикалари кафедраси тингловчиларига режа асосида қўшимча амалий машғулотлар олиб борилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2023-йил 12-июлдаги 04-02/3-636-сон маълумотномаси). Натижада, вилоят педагогик маҳорат марказлари тингловчиларининг Халқаро баҳолашга оид назарий ва амалий билимларини кенгайтиришга эришилган.