Долидудко Александр Ивановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашда коллектордан фойдаланиш ишончлилигини ошириш усуллари (Сирдарё вилояти мисолида)” 06.01.02-“Мелиорация ва суғорма деҳқончилик” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2021.4.PhD/T2577
Илмий рахбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони:
Хамраев Шавкат Рахимович, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, катта илмий ходим
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институтида бажарилган.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.41/30.04.2021.T.131.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар:Ахмеджонов Дилмурод Ғуломович – Тошкент вилояти, Чирчиқ давлат педагогика университети “Информатика ўқитиш асослари” кафедраси мудири, техника фанлари доктори, профессор (06.01.02). Усманов Шавкат Аббасович – Ирригация ва сув муаммолари илмий тадқиқот институти “Гидрометрия ва метрология” лабораторияси мудири, техника фанлари доктори, катта илмий ходим (06.01.02).
Етакчи ташкилот – «ЎзГИП» МЧЖ.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Сирдарё вилоятининг оқувчан грунтларида очиқ горизонтал зовурдан фойдаланиш ишончлилигини ошириш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Сирдарё вилояти оқувчан грунтлар шароитида, коллектор қиялигининг барқарорлиги ва очиқ горизонтал зовурлардан фойдаланиш ишончлилигини ошириш усули коллектор ўзани деформацияси ва лойқа босиши асосида такомиллаштирилган;
очиқ горизонтал зовурнинг ёпиқ кесувчи зовурларни ҳисоблаш усули мукаммал бўлмаган зовурлар учун Дюпюи формуласи асосида ишлаб чиқилган;
кесувчи зовурларнинг ишлаш ишончлилиги ва очиқ горизонтал зовурнинг умумий ишлаш қобилияти умумий ва хусусий сув-туз баланси асосида аниқланган;
ярим чегараланган қатламдан сув олишнинг очиқ горизонтал зовур ишончлигига таъсири математик модели коллектор хизмат қилиш майдонида ўзаро боғланган вертикал зовур қудуқлар асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашда коллектордан фойдаланиш ишончлилигини ошириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
оқувчан грунтлар шароитида ўзан деформацияси ва лойқа босишини ҳисобга олган ҳолда коллектор қиялигининг барқарорлиги ва очиқ горизонтал зовурлардан фойдаланиш ишончлилигини оширишнинг такомиллаштирилган усули Қуйи Сирдарё ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси фаолиятига жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2024 йил 31 июлдаги 02/13-2786-сонли маълумотномаси). Натижада Сирдарё вилоятидаги 1500 га ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга эришилган;
очиқ коллектор таъсир зонасидаги ярим чегараланган қатламдан сув олишнинг такомиллаштирилган модели Қуйи Сирдарё ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси фаолиятига жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2024 йил 31 июлдаги 02/13-2786-сонли маълумотномаси). Натижада ер ости сувлар сатҳи 1 м дан 3 м гача, яъни 8-10% га камайганлиги, қуруқ қолдиқ миқдори 1 га майдондан 1,45 т га ва хлор миқдори 0,17 т/га га камайганлиги аниқланган;
суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш мақсадида очиқ горизонтал зовурнинг ёпиқ кесувчан зовурларини ҳисоблаш усули Сирдарё вилояти Мелиоратив экспедицияси фаолиятига жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2024 йил 31 июлдаги02/13-2786-сонли маълумотномаси). Натижада суғориладиган ерларнинг зовурланиши яхшиланганлиги туфайли қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигининг ўртача 10% га оширилишига эришилган.