Najmiddinova Nilufar Nurali qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID-19 dan o‘lganlar buyrak usti bezining morfologiya va morfometriyasi», 14.00.15 – Patologik anatomiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/Tib2802.
Ilmiy rahbar: [Israilov Rajabbay], tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Nishanov Daniyar Anarbaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xamidova Farida Muinovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Xoja Ahmad Yassaviy nomidagi xalqaro qozoq-turk universiteti (Qozog‘iston Respublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: COVID-19 da buyrak usti bezlari po‘stloq qavati va mag‘iz qavatlarining patomorfologik o‘zgarishlari va morfometrik parametrlarini baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
COVID-19 dan vafot etganlarning kasallik tarixi va autopsiya protokollari asosida buyrak usti bezlari shikastlanishining retrospektiv klinik va anamnestik tahlilida gipertoniya kasalligi, semizlik, qandli diabetning 2-chi tipi, yurak ishemik kasalligi va o‘tkir buyrak etishmovchiligi bilan asoratlanishning o‘rni asoslangan;
COVID-19 dan vafot etganlarning buyrak usti bezlaridagi patomorfologik o‘zgarishlardan buyrak usti po‘stloq qavat qon tomirlari to‘laqonligi, perivaskulyar va diffuz qon quyilishlar, ayrim hollarda buyrak usti bez po‘stloq qavati barcha sohalarida aksariyat, fibrinli tromblar sababli, multifokal nekroz o‘choqlari paydo bo‘lganligi isbotlangan;
COVID-19 dan vafot etganlarning buyrak usti bezining po‘stloq qavati to‘qima tuzilmalaridagi o‘zgarishlar bo‘yicha immunogistokimyoviy CD3, CD20 va CD31 markerlarining pozitiv ekspressiyasida eng yuqori ko‘rsatkich CD31 markerida kuzatilganligi isbotlangan;
me’yordagi buyrak usti bezi maydonlarining morfometrik ko‘rsatkichlaridan farqli ravishda virusli pnevmoniya, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, o‘tkir buyrak etishmovchiligida patologik o‘zgarishlar asosan tutamli qavatda bo‘lib, COVID-19 dan vafot etganlarda ushbu ko‘rsatkich qolganlariga nisbatan 2,1 barobarga kichrayganligi asoslangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
COVID-19 infeksiyasi natijasida kelib chiqqan buyrak usti bezidagi patomorfologik va immunogistokimyoviy o‘zgarishlarini baxolash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: COVID-19 dan vafot etganlarning kasallik tarixi va autopsiya protokollari asosida buyrak usti bezlari shikastlanishlarining retrospektiv klinik va anamnestik tahlilida gipertoniya kasalligi, semizlik, qandli diabetning 2-chi tipi, yurak ishemik kasalligi va o‘tkir buyrak etishmovchiligi bilan asoratlanishning o‘rni asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 13 mayda 05-24/314-t-son bilan tasdiqlangan «COVID-19 infeksiyasida buyrak usti bezining patomorfologik o‘zgarishlarini baholash va tashxislash samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika patologik anatomiya markazi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 27/I-son, Respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 103-son, Toshkent shaxar Patologoanatomik byurosi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 10-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 5 iyundagi 01-17763-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ushbu usulni qo‘llash natijalari buyrak usti bezida virus ta’sirida rivojlanadigan o‘zgarishlarning patogenezi, morfogenezi va morfologik xos belgilari xaqidagi ma’lumotlarni boyitadi, endokrinolog va patologoanatom vrachlar ishini optimallashtiradi va samaradorligini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni diagnostikasi uchun sarflanadigan 1337,6 so‘m (ananaviy usulda 1 steklo uchun reaktivlar harajati 6692 so‘mni, taklif etilgan usulda esa 5354,4 so‘mni tashkil qiladi) byudjet mablag‘lari taklif etilgan usuldan foydalanish bir dona gistologik analizini 1,5 sm qalinlikda kesishdan 1 smgacha tushurish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: COVID-19 dan vafot etganlarning buyrak usti bezlaridagi patomorfologik o‘zgarishlardan, buyrak usti po‘stloq qavat qon tomirlari to‘laqonligi, perivaskulyar va diffuz qon quyilishlar, ayrim hollarda buyrak usti bez po‘stloq qavati barcha soxalarida aksariyat, fibrinli tromblar sababli, multifokal nekroz o‘choqlari paydo bo‘lganligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 13 mayda 05-24/314-t-son bilan tasdiqlangan «COVID-19 infeksiyasida buyrak usti bezining patomorfologik o‘zgarishlarini baholash va tashxislash samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika patologik anatomiya markazi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 27/I-son, Respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 103-son, Toshkent shaxar Patologoanatomik byurosi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 10-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 5 iyundagi 01-17763-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ushbu usulni qo‘llash natijalari buyrak usti bezida virus ta’sirida rivojlanadigan o‘zgarishlarning patogenezi, morfogenezi va morfologik xos belgilari xaqidagi ma’lumotlarni boyitadi, endokrinolog va patologoanatom vrachlar ishini optimallashtiradi va samaradorligini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni diagnostikasi uchun sarflanadigan 1337,6 so‘m (ananaviy usulda 1 steklo uchun reaktivlar harajati 6692 so‘mni, taklif etilgan usulda esa 5354,4 so‘mni tashkil qiladi) byudjet mablag‘lari taklif etilgan usuldan foydalanish bir dona gistologik analizini 1,5 sm qalinlikda kesishdan 1 smgacha tushurish natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: COVID-19 dan vafot etganlarning buyrak usti bezining po‘stloq qavati to‘qima tuzilmalaridagi o‘zgarishlar bo‘yicha, immunogistokimyoviy CD3, CD20 va CD31, markerlarining pozitiv ekspressiyasida, eng yuqori ko‘rsatkich CD31 markerida kuzatilganligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 13 mayda 05-24/314-t-son bilan tasdiqlangan «COVID-19 infeksiyasida buyrak usti bezining patomorfologik o‘zgarishlarini baholash va tashxislash samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika patologik anatomiya markazi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 27/I-son, Respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 103-son, Toshkent shaxar Patologoanatomik byurosi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 10-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 5 iyundagi 01-17763-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ushbu usulni qo‘llash natijalari buyrak usti bezida virus ta’sirida rivojlanadigan o‘zgarishlarning patogenezi, morfogenezi va morfologik xos belgilari xaqidagi ma’lumotlarni boyitadi, endokrinolog va patologoanatom vrachlar ishini optimallashtiradi va samaradorligini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni diagnostikasi uchun sarflanadigan 1337,6 so‘m (ananaviy usulda 1 steklo uchun reaktivlar harajati 6692 so‘mni, taklif etilgan usulda esa 5354,4 so‘mni tashkil qiladi) byudjet mablag‘lari taklif etilgan usuldan foydalanish bir dona gistologik analizini 1,5 sm qalinlikda kesishdan 1 smgacha tushurish natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: meyordagi buyrak usti bezi maydonlarining morfometrik ko‘rsatkichlaridan farqli ravishda virusli pnevmoniya, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, o‘tkir buyrak etishmovchiligida patologik o‘zgarishlar asosan tutamli qavatda bo‘lib, COVID-19 dan vafot etganlarda ushbu ko‘rsatkich qolganlariga nisbatan 2,1 barobarga kichrayganligi bilan asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 13 mayda 05-24/314-t-son bilan tasdiqlangan «COVID-19 infeksiyasida buyrak usti bezining patomorfologik o‘zgarishlarini baholash va tashxislash samaradorligi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur takliflar Respublika patologik anatomiya markazi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 27/I-son, Respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi Sirdaryo viloyat filiali bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 103-son, Toshkent shaxar Patologoanatomik byurosi bo‘yicha 05.06.2024 yildagi 10-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 5 iyundagi 01-17763-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ushbu usulni qo‘llash natijalari buyrak usti bezida virus ta’sirida rivojlanadigan o‘zgarishlarning patogenezi, morfogenezi va morfologik xos belgilari xaqidagi ma’lumotlarni boyitadi, endokrinolog va patologoanatom vrachlar ishini optimallashtiradi va samaradorligini oshiradi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni diagnostikasi uchun sarflanadigan 1337,6 so‘m (ananaviy usulda 1 steklo uchun reaktivlar harajati 6692 so‘mni, taklif etilgan usulda esa 5354,4 so‘mni tashkil qiladi) byudjet mablag‘lari taklif etilgan usuldan foydalanish bir dona gistologik analizini 1,5 sm qalinlikda kesishdan 1 smgacha tushurish natijasida iqtisod qilinadi.
