Умарова Фарангиз бахриддин қизи
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Замонавий инглиз ва ўзбек насрида жамият ва аёл муносабатларининг бадиий талқини (Девид Николлснинг “Оне дай” ва Иқбол Мирзонинг “Бону” асарлари мисолида)”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги (инглиз тили) (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Fil5142.
Илмий раҳбар: Қодирова Фазилат Шукуровна, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.27.01.
Расмий оппонентлар: Садиқов Зоҳид Яқубжанович филология фанлари доктори, профессор (кенгаш аъзоси), Кўчимов Улуғбек Қўчқорович филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Бухора давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: замонавий инглиз ва ўзбек насрида жамият ва аёл муносабатларини бадиий таҳлил қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
замонавий насрда аёл ва жамият муносабатларини қиёсий-типологик таҳлил қилиш асносида ижтимоий муҳит, маданий ва миллий менталитетни очиб берувчи муҳим назарий ёндашувлар аёл образи поетикаси асосида далилланган;
инглиз ва ўзбек насрида аёл образи тасвирини яратишда ижтимоий-тарихий шароитдаги муштараклик, аёлларнинг жамиятдаги ўрни ва ижтимоий мақоми борасидаги ғоявий яқинликни ифодаловчи адабий-эстетик ва ижтимоий омиллар асосланган;
ўзбек ва инглиз аёлларининг характерига хос фарқли томонлар, яъни Бону табиатидаги шарқона андиша, ҳокисорлик, журъацизлик ҳамда Эмма тимсолидаги эркин фикрлаш, қатъият, жасорат ижодкорлар услубининг универсал жиҳатлари ва ижодий индивидуаллиги асосида қаҳрамонлар ички дунёсини маҳорат билан очиб бериш мезони негизида исботланган;
Девид Николлснинг ”Оне дай” ва Иқбол Мирзонинг ”Бону” асарларида жамиятнинг аёл шахсиятига таъсирини қиёслаш орқали аёл тимсолидаги умуминсоний ва миллий хусусиятлари аниқланиб, бош қаҳрамонлар Бону ва Эмма образларини яратишда муаллиф ғоясининг мантиқийлиги ва ижодий фантазиясининг кенглиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Девид Николлснинг “Оне дай” ва Иқбол Мирзонинг “Бону” асарлари мисолида замонавий инглиз ва ўзбек насрида жамият ва аёл муносабатларининг бадиий талқинини тадқиқ қилиш бўйича олинган натижалар асосида:
замонавий насрда аёл ва жамият муносабатларини қиёсий-типологик таҳлил қилиш асносида ижтимоий муҳит, маданий ва миллий менталитетни очиб берувчи муҳим назарий ёндашувлар аёл образи поетикаси асосида далилланган хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2013-йил 16-октябрдаги 283-сон қарорига асосан ташкил этилган “Ўзбекистонда хорижий тиллар” электрон илмий-методик журналида қиёсий адабиётшунослик йўналишида илмий мақолалар чоп этишда фойдаланиланилган (“Ўзбекистонда хорижий тиллар” электрон илмий-методик журнали таҳририятининг 17.12.2024 санасидаги 9- сонли маълумотномаси). Натижада журнал мундарижаси замонавий инглиз ва ўзбек бадиий асарлари қиёсий таҳлил этилган мақолалар билан бойитилган;
инглиз ва ўзбек насрида аёл образи тасвирини яратишда ижтимоий-тарихий шароитдаги муштараклик, аёлларнинг жамиятдаги ўрни ва ижтимоий мақоми борасидаги ғоявий яқинликни ифодаловчи адабий-эстетик ва ижтимоий омиллар асосланганига доир илмий таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон халқаро ислом академиясида 2020-2023-йилларда бажарилган “Ал-Жомеъ ас-саҳиҳ” тўплами ҳадисларининг замонавий талқинини яратиш” номли МУ-ФЗ-201912073 амалий лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон халқаро ислом академиясининг 26.03.2024 санасидаги 132- сонли маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида яратилган манбаларда ўзбек маданиятида эркак ва аёл новербал хулқ-атворининг гендер жиҳатдан ўзига хосликларини шакллантиришга ёрдам берувчи ижтимоий, маданий ва психологик омиллар таҳлили акс этган.
ўзбек ва инглиз аёлларининг характерига хос фарқли томонлар, яъни Бону табиатидаги шарқона андиша, ҳокисорлик, журъацизлик ҳамда Эмма тимсолидаги эркин фикрлаш, қатъият, жасорат ижодкорлар услубининг универсал жиҳатлари ва ижодий индивидуаллиги асосида қаҳрамонлар ички дунёсини маҳорат билан очиб бериш мезони негизида исботлангани хусусидаги мулоҳазалардан Тошкент давлат иқтисодиёт университетида 2020-2023-йилларда бажарилган “Хотин-қизларда лидерлик кўникмалари шаклланиши ва ривожланишининг илмий-амалий асослари“ номли амалий лойиҳада фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университетининг маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек менталетида аёлларнинг ўрни ва ижтимоий мақоми, уларнинг жамиятдаги ролини ошириш, гендер тенглик ва оила масалалар талқини лойиҳа доирасида чоп этилган дастур ва қўлланмалар мазмун-моҳиятини такомиллаштиришга хизмат қилган.