Тошева Мафтуна Анвар қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ахлоққа қарши жиноятларнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари”, 12.00.08 – Жиноят ҳуқуқи. Жиноят-ижроия ҳуқуқи ва 12.00.15 – Криминология (юридик фанлар) ихтисосликлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4. PhD /Yu889
Илмий раҳбар: Абзалова Хуршида Мирзиятовна, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/13.05.2020.Yu.22.03.
Расмий оппонентлар: Кабулов Рустам, юридик фанлар доктори, профессор; Давлетмуродов Султонмурод Рустемович, юридик фанлар бўйича фалсафа доктори.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Судялар Олий кенгаши ҳузуридаги Судялар олий мактаби.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ахлоққа қарши жиноятларнинг илмий, назарий ва амалий жиҳатларини ҳар томонлама ўрганиш, шунингдек, аниқланган муаммоларнинг ҳуқуқий ечимларини топиш мақсадида илмий хулосалар ишлаб чиқиш, ахлоққа қарши жиноятларга қарши курашнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик чораларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсияларни шакллантиришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш ҳаракатларини илгари Жиноят кодексининг номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш каби жиноятларни содир этган ва “судланганлиги тугалланмаган ёки олиб ташланмаган” шахс томонидан содир этилишига доир тушунчани киритиш лозимлиги асослантирилган;
ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жиноятни бир гуруҳ шахслар томонидан содир этилиши оғирлаштирувчи ҳолат эканлиги ҳамда ЖК нинг 128-моддаси 3-қисми “в” бандини “бир гуруҳ шахслар томонидан” деган бирикмани киритилиши лозимлиги асослантирилган;
ўн олти ёшга тўлмаган яқин қариндошига нисбатан билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жиноятнинг оғирлаштирувчи ҳолат эканлиги ҳамда мазкур ҳаракатни ЖК нинг 128-моддаси 3-қисми “г” бандига киритиш кераклиги асослантирилган;
ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий алоқа ёки уяциз-бузуқ ҳаракатлар содир этганлик, вояга етмаганлар иштирокида порнографик маҳсулот тайёрлаш ёки тарқатиш, шунингдек қўшмачилик ёки фоҳишахона ташкил этганлик учун ҳукм қилинган шахсларнинг таълим, тарбия ва болалар билан бевосита ишлашни талаб қилувчи фаолият билан шуғулланиши тақиқланиши лозимлиги асослантирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш ҳаракатларини илгари Жиноят кодексининг номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш каби жиноятларни содир этган ва “судланганлиги тугалланмаган ёки олиб ташланмаган” шахс томонидан содир этилишига доир тушунчани киритиш ҳақидаги таклифдан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси лойиҳасининг 128-моддаси 3-қисми “б” бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2024-йил 22-августдаги 27/2-205-24-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни қабул қилиниши судланганлик тугалланмаган ва олиб ташланмаганлик даврида жиноятчи шахснинг ижтимоий хавфлилигини сақлаб қолишини инобатга олиб, такрорий жиноят содир этиш эҳтимоли юқори бўлган бундай шахсларга нисбатан жавобгарликни кучайтиришга хизмат қилади;
бир гуруҳ шахслар томонидан ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жиноятни содир этилиши оғирлаштирувчи ҳолат эканлиги тўғрисидаги таклифдан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси лойиҳасининг 128-моддаси 3-қисми “в” бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2024-йил 22-августдаги 27/2-205-24-сон маълумотномаси). Ушбу таклиф бир гуруҳ шахслар томонидан вояга етмаганларга нисбатан содир этилган жиноятларни оғирроқ баҳолаш ва адолатли жазолашга хизмат қилади;
ўн олти ёшга тўлмаган яқин қариндошига нисбатан билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жиноятнинг оғирлаштирувчи ҳолат эканлиги ҳамда мазкур ҳаракатни ЖКнинг 128-моддаси 3-қисми “г” бандига киритиш тўғрисидаги таклифдан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси лойиҳасининг 128-моддаси 3-қисми “г” бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2024-йил 22-августдаги 27/2-205-24-сон маълумотномаси). Ушбу таклиф жабрланувчиларни ҳимоя қилишни кучайтириш ва жиноятчиларга нисбатан адолатли жавобгарликни таъминлашга хизмат қилади;
ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий алоқа ёки уяциз-бузуқ ҳаракатлар содир этганлик, вояга етмаганлар иштирокида порнографик маҳсулот тайёрлаш ёки тарқатиш, шунингдек қўшмачилик ёки фоҳишахона ташкил этганлик учун ҳукм қилинган шахсларнинг таълим, тарбия ва болалар билан бевосита ишлашни талаб қилувчи фаолият билан шуғулланиши тақиқланишига оид таклифлар 2008-йил 7-январдаги ЎРҚ 139-сон “Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида” Қонуннинг 10-моддаси олтинчи ва еттинчи қисмлар билан тўлдирилишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2024 йил 8-октябрдаги №02/қ-08-57-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф вояга етмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва хавфсизлигини таъминлашга, уларни ахлоқий ва жинсий таҳдидлардан ҳимоя қилишга хизмат қилади. Шунингдек, болалар билан ишлашда юқори даражада масъулият ва хавфсизликни таъминлашга қаратилган.