Xamzaeva Nilufar Toshtemirovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Bolalarda COVID-19 infeksiyasining epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasini takomillashtirish (Toshkent shahri misolida)», 14.00.30 – Epidemiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Tib2315.
Ilmiy rahbar: Matnazarova Gulbaxor Sultanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.01.
Rasmiy opponentlar: Iskandarova Gulnoza Tulkinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Madreymov Amet, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: bolalarda COVID-19 infeksiyasining epidemiologik xususiyatlarini aniqlash va profilaktikasini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
aholi orasida murojaatlar, epidemiologik, rerospektiv va operativ tahlillar va samarali monitroingning yuqoriligi, aniqligi, aholining tibbiy savodxonligining samarasi hisobiga COVID-19 bilan kasallanish darajasining xududlardagi kasallanishning o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisabatan yuqoriligi asoslangan;
COVID-19 bilan kasallanishning retrospektiv tahlillari asosida bolalar populyasiyasida uch yoshdagi bolalar orasida emlashga qarshi ko‘rsatma mavjudligi, ularning tabbiy immun tizimining pastligi hisobiga «immun bo‘shliq» hosil bo‘lganligi natijasida COVID-19 bilan kasallanish ko‘rsatkichlari 7-18 yoshdagi bo‘lgan bolalarga nisbatan keskin yuqorligi isbotlangan;
5-11 yoshli bolalarni COVID-19ga qarshi mRNK li BNT162b2 (Pfizer/BioNTech) vaksinasi bilan emlashdan keyingi 51-kuni serokonversiya darajasi to‘liq ta’minlanishi hisobiga kasallikning yuqish xavfini kamayishi, virus yuqqandan keyingi kechishi darjasining engil o‘tish holati isbotlangan;
COVID-19 infeksiyasi profilaktikasini bolalar orasida takomillashtirish uchun asosiy va buster miqdorda emlash muddatlari hamda vaksinalarni qo‘llash samaradorligini baholash algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Bolalarda COVID-19 infeksiyasining epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasini takomillashtirish (Toshkent shahri misolida) bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: aholi orasida murojaatlar, epidemiologik, rerospektiv va operativ tahlillar va samarali monitroingning yuqoriligi, aniqligi, aholining tibbiy savodxonligining samarasi hisobiga COVID-19 bilan kasallanish darajasining xududlardagi kasallanishning o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisbatan yuqoriligi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 20 iyundagi 06-23/64-t-son bilan tasdiqlangan «Bolalarda COVID-19 infeksiyasi bilan kasallanishning epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent shahar boshqarmasi bo‘yicha 18.08.2024 yildagi 05-12b/4419-son, O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent viloyat boshqarmasi bo‘yicha 25.09.2023 yildagi 128-P-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi 06/108-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: bolalar orasida murojaatlar, rerospektiv va operativ tahlil va samarali monitroing hamda aholining tibbiy savodxonligining samarasi hisobiga COVID-19 bilan kasallanish darajasining xududlardagi kasallanishning o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisbatan yuqoriligi inobatga olib, tashxislash va chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun xizmat qilish tartibini ishlab chiqish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: bolalar orasida COVID-19 bilan kasallanish darajasi kamaytirish natijasida o‘rtacha bir kurs davolanish natijasida kuniga o‘rtacha 109000 so‘mdan bir martalik davolanish uchun bir bemorga 763000 so‘mni, agar asoratlar qayt qilinsa, yiliga to‘rt marta davolanish uchun 3052000 so‘mni tashkil qiladi. COVID-19 bilan kasallanish darajasining kamaytirish uchun bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 3052000 so‘mga iqtisod qilish imkonini beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: COVID-19 bilan kasallanishning retrospektiv tahlillari asosida bolalar populyasiyasida uch yoshdagi bolalar orasida emlashga qarshi ko‘rsatma mavjudligi, ularning tabbiy immun tizimining pastligi hisobiga «immun bo‘shliq» hosil bo‘lganligi natijasida COVID-19 bilan kasallanish ko‘rsatkichlari 7-18 yoshdagi bo‘lgan bolalarga nisbatan keskin yuqorligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 20 iyundagi 06-23/64-t-son bilan tasdiqlangan «Bolalarda COVID-19 infeksiyasi bilan kasallanishning epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent shahar boshqarmasi bo‘yicha 18.08.2024 yildagi 05-12b/4419-son, O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent viloyat boshqarmasi bo‘yicha 25.09.2023 yildagi 128-P-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi 06/108-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: COVID-19 bilan kasallanishning retrospektiv tahlillari asosida bolalar populyasiyasida uch yoshdagi bolalar orasida emlashga qarshi ko‘rsatma mavjudligi, ularning tabbiy immun tizimining pastligi hisobiga «immun bo‘shliq» hosil bo‘lganligi natijasida COVID-19 bilan kasallanish ko‘rsatkichlari 7-18 yoshdagi bo‘lgan bolalarga nisbatan keskin yuqorligi hisobiga bolalar orasida murojaatlar, rerospektiv va operativ tahlil va samarali monitroing hamda aholining tibbiy savodxonligining samarasi hisobiga COVID-19 bilan kasallanish darajasining xududlardagi kasallanishning o‘rtacha ko‘rsatkichlariga nisbatan yuqoriligi asoslanib, tashxislash va chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun xizmat qilish tartibini ishlab chiqish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 bilan kasallanishning retrospektiv tahlillari asosida bolalar populyasiyasida uch yoshdagi bolalar orasida emlashga qarshi ko‘rsatma mavjudligi, ularning tabbiy immun tizimining pastligi hisobiga «immun bo‘shliq» hosil bo‘lganligi natijasida COVID-19 bilan kasallanish ko‘rsatkichlari 7-18 yoshdagi bo‘lgan bolalarga nisbatan keskin yuqorligini kamaytirish natijasida o‘rtacha bir kurs davolanish natijasida kuniga o‘rtacha 120000 so‘mdan bir martalik davolanish uchun bir bemorga 1080000 so‘mni, agar asoratlar qayt qilinsa, yiliga ikki marta davolanish uchun 2160000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan. COVID-19 bilan kasallanish darajasining kamaytirish uchun bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 2160000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik: 5-11 yoshli bolalarni COVID-19ga qarshi mRNK li BNT162b2 (Pfizer/BioNTech) vaksinasi bilan emlashdan keyingi 51-kuni serokonversiya darajasi to‘liq ta’minlanishi hisobiga kasallikning yuqish xavfini kamayishi, virus yuqqandan keyingi kechishi darjasining engil o‘tish holati isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 20 iyundagi 06-23/64-t-son bilan tasdiqlangan «Bolalarda COVID-19 infeksiyasi bilan kasallanishning epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent shahar boshqarmasi bo‘yicha 18.08.2024 yildagi 05-12b/4419-son, O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent viloyat boshqarmasi bo‘yicha 25.09.2023 yildagi 128-P-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi 06/108-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: 5-11 yoshli bolalarni COVID-19ga qarshi mRNK li BNT162b2 (Pfizer/BioNTech) vaksinasi bilan emlashdan keyingi 51-kuni serokonversiya darajasi to‘liq ta’minlanishi hisobiga kasallikning yuqish xavfini kamayishi, virus yuqqandan keyingi kechishi darjasining engil o‘tish holati yuqoriligi hisobiga erta tashxislash va samarali davolash chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun xizmat qilish tartibini ishlab chiqish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: COVID-19ga qarshi mRNK li BNT162b2 (Pfizer/BioNTech) vaksinasi bilan emlashdan keyingi 51-kuni serokonversiya darajasi to‘liq ta’minlanishi hisobiga kasallikning yuqish xavfini kamaytirish natijasida o‘rtacha bir martalik vakisina bir nafar bola uchun 303000 so‘mni, umumiy 205 nafar vaksina olgan bolalar uchun 65145000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan. COVID-19 bilan kasallanish darajasining kamaytirish uchun bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 303000 so‘mga iqtisod qilish imkonini beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: COVID-19 infeksiyasi profilaktikasini bolalar orasida takomillashtirish uchun asosiy va buster miqdorda emlash muddatlari hamda vaksinalarni qo‘llash samaradorligini baholash algoritmi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 20 iyundagi 06-23/64-t-son bilan tasdiqlangan «Bolalarda COVID-19 infeksiyasi bilan kasallanishning epidemiologik xususiyatlari va profilaktikasi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi sanitariya epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent shahar boshqarmasi bo‘yicha 18.08.2024 yildagi 05-12b/4419-son, O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasining Toshkent viloyat boshqarmasi bo‘yicha 25.09.2023 yildagi 128-P-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi 06/108-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: COVID-19 infeksiyasi profilaktikasini bolalar orasida takomillashtirish uchun asosiy va buster miqdorda emlash muddatlari hamda vaksinalarni qo‘llash samaradorligini baholash algoritmi ishlab chiqilgan bolalar orasida murojaatlar, rerospektiv va operativ tahlil va samarali monitoring hamda aholining tibbiy savodxonligining samarasi hisobiga kasallanish darajasining xavfini kamaytirishning samarali chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun xizmat qilish tartibini ishlab chiqish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: COVID-19 infeksiyasi profilaktikasini bolalar orasida takomillashtirish uchun asosiy va buster miqdorda emlash hisobiga kasallanish darajasini kamaytirish natijasida bir nafar bola uchun 303000 so‘mni, umumiy 205 nafar vaksina olgan bolalar uchun 65145000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan. COVID-19 bilan kasallanish darajasining kamaytirish uchun bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 303000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.
