Baxrieva Zebuniso Djalolidinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Sal`monella turiga va klinik ko‘rinishlariga bog‘liq tarzda antimikrob preparatlarni ratsional qo‘llash” 14.00.10 – Yuqumli kasalliklar.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.2.PhD/Tib1907.
Ilmiy rahbar: Mirzajonova Donoxon Baxadirovna, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti .
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.04/29.02.2024.Tib.93.01
Rasmiy opponentlar: Mirzoeva Mexriniso Rizoevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Esaulenko Elena Vladimirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Andijon tibbiyot instituti.
II. Tadqiqotning maqsadi: sal`monellaning turi va klinik shakliga muvofiq ravishda mikrobga qarshi dorilarni ratsional qo‘llashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi.
Samarqand viloyatida ro‘yxatga olingan O‘II larining faqat 1:7 qismining etiologik omili bakteriologik tekshiruv usuli yordamida tasdiqlanishi, etiologik omili tasdiqlangan ichak infeksiyalarining o‘rtacha 3,6% ni sal`monellyoz infeksiyasi tashkil qilishi asoslangan;
 Samarqand viloyatida sal`monellyoz bilan davolangan bemorlardan ajratib olingan Salmonella spp. shtammlari β-laktamlarga (jumladan sefalosporinlarning 3-4 avlodiga) nisbatan turg‘un TEM va STX-M genetik oilalaridagi β-laktamazani ishlab chiqarilishi bilan bog‘liqligi, shtammlarning deyarli 96,0% bir xil rezistentlik genotipiga egaligi isbotlangan;
zamonaviy bosqichda sal`monellyoz mikst infeksiya ko‘rinishida 2 tadan 5 tagacha patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida uchrashi hamda patogen assotsiatsiya soni va bolalarning yoshi o‘rtasida teskari, yuqori, OIT zararlanish turi o‘rtasida yuqori, to‘g‘ri korrelyasion bog‘liqlik mavjudligi asoslangan.
sal`monellyoz bilan kasallangan bolalarda kasallikning og‘irlik darajasini baholashda hamda mikst (bakteri-bakteriya) invaziya holatlarini tashxislashda fekal kal`protektin qiymati ahamiyatliligi aniqlangan.
 IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi:
Salmonella turiga va klinik ko‘rinishlariga bog‘lik tarzda antimikrob preparatlarni ratsional qo‘llash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor Samarqand viloyatida ro‘yxatga olingan O‘II larining faqat 1:7 qismining etiologik omili bakteriologik tekshiruv usuli yordamida tasdiqlanishi, etiologik omili tasdiqlangan ichak infeksiyalarining o‘rtacha 3,6% ni sal`monellyoz infeksiyasi tashkil qilishi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 7 mayda 95-son bilan tasdiqlangan «Sal`monellyoz kasalligining oqibatlari shakllanishini bashoratlashda endogen intoksikatsiya ko‘rsatkichlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Sirdaryo viloyati yuqumli kasalliklar shifoxonasi bo‘yicha 10.07.2024 yildagi 342-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy tibbiyot markazi Qashqadaryo filiali bo‘yicha 14.08.2024 yildagi 104-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2024 yil 22 oktyabrdagi 07/42-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir ichak infeksiyalarining etiologik omilini tasdqilashda PZR dan foydalanish, qo‘zg‘atuvchining MQD larga nisbatan turg‘unligini o‘rganish sal`monellyozning boshqa patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida kechishining klinik xususiyatlarini aniqlashga va shu orqali kasallikka erta tashxis qo‘yish, davolash choralarini o‘tkazishni takomillashtirishga imkon bergan. Iqtisodiy samaradorligi: endogen intoksikatsiyaning ko‘rsatkichlari bo‘lgan C-reaktiv oqsil, o‘rta molekulyar og‘irlikdagi peptidlar, ALT ma’lumotlarini prognostik marker sifatida qo‘llash kasallikning uzoq muddatli shaklining rivojlanishini oldini olishga, yuqumli kasalliklar bo‘limlarida yotoq kunlarini kamaytirishga imkon beradi va shu asosda har bir bemorga davolanish kursi uchun 1024186 so‘m miqdorida mablag‘ iqtisod qilinadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: 2018-2023 yil oralig‘ida Samarqand viloyatida sal`monellyoz bilan davolangan bemorlardan ajratib olingan Salmonella spp. shtammlari β-laktamlarga (jumladan sefalosporinlarning 3-4 avlodiga) nisbatan turg‘un TEM va STX-M genetik oilalaridagi β-laktamazani ishlab chiqarilishi bilan bog‘liqligi, shtammlarning deyarli 96,0% bir xil rezistentlik genotipiga egaligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 7 mayda 95-son bilan tasdiqlangan «Sal`monellyoz kasalligining oqibatlari shakllanishini bashoratlashda endogen intoksikatsiya ko‘rsatkichlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Sirdaryo viloyati yuqumli kasalliklar shifoxonasi bo‘yicha 10.07.2024 yildagi 342-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy tibbiyot markazi Qashqadaryo filiali bo‘yicha 14.08.2024 yildagi 104-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2024 yil 22 oktyabrdagi 07/42-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir ichak infeksiyalarining etiologik omilini tasdqilashda PZR dan foydalanish, qo‘zg‘atuvchining MQD larga nisbatan turg‘unligini o‘rganish sal`monellyozning boshqa patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida kechishining klinik xususiyatlarini aniqlashga va shu orqali kasallikka erta tashxis qo‘yish, davolash choralarini o‘tkazishni takomillashtirishga imkon bergan. Iqtisodiy samaradorligi: endogen intoksikatsiyaning ko‘rsatkichlari bo‘lgan C-reaktiv oqsil, o‘rta molekulyar og‘irlikdagi peptidlar, ALT ma’lumotlarini prognostik marker sifatida qo‘llash kasallikning uzoq muddatli shaklining rivojlanishini oldini olishga, yuqumli kasalliklar bo‘limlarida yotoq kunlarini kamaytirishga imkon beradi va shu asosda har bir bemorga davolanish kursi uchun 1024186 so‘m miqdorida mablag‘ iqtisod qilinadi.
uchinchi ilmiy yangilik: zamonaviy bosqichda sal`monellyoz mikst infeksiya ko‘rinishida 2 tadan 5 tagacha patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida uchrashi hamda patogen assotsiatsiya soni va bolalarning yoshi o‘rtasida teskari, yuqori, OIT zararlanish turi o‘rtasida yuqori, to‘g‘ri korrelyasion bog‘liqlik mavjudligi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 7 mayda 95-son bilan tasdiqlangan «Sal`monellyoz kasalligining oqibatlari shakllanishini bashoratlashda endogen intoksikatsiya ko‘rsatkichlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Sirdaryo viloyati yuqumli kasalliklar shifoxonasi bo‘yicha 10.07.2024 yildagi 342-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy tibbiyot markazi Qashqadaryo filiali bo‘yicha 14.08.2024 yildagi 104-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2024 yil 22 oktyabrdagi 07/42-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir ichak infeksiyalarining etiologik omilini tasdqilashda PZR dan foydalanish, qo‘zg‘atuvchining MQD larga nisbatan turg‘unligini o‘rganish sal`monellyozning boshqa patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida kechishining klinik xususiyatlarini aniqlashga va shu orqali kasallikka erta tashxis qo‘yish, davolash choralarini o‘tkazishni takomillashtirishga imkon bergan. Iqtisodiy samaradorligi: endogen intoksikatsiyaning ko‘rsatkichlari bo‘lgan C-reaktiv oqsil, o‘rta molekulyar og‘irlikdagi peptidlar, ALT ma’lumotlarini prognostik marker sifatida qo‘llash kasallikning uzoq muddatli shaklining rivojlanishini oldini olishga, yuqumli kasalliklar bo‘limlarida yotoq kunlarini kamaytirishga imkon beradi va shu asosda har bir bemorga davolanish kursi uchun 1024186 so‘m miqdorida mablag‘ iqtisod qilinadi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: sal`monellyoz bilan kasallangan bolalarda kasallikning og‘irlik darajasini baholashda hamda mikst (bakteri-bakteriya) invaziya holatlarini tashxislashda fekal kal`protektin qiymati ahamiyatliligi aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 7 mayda 95-son bilan tasdiqlangan «Sal`monellyoz kasalligining oqibatlari shakllanishini bashoratlashda endogen intoksikatsiya ko‘rsatkichlari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Sirdaryo viloyati yuqumli kasalliklar shifoxonasi bo‘yicha 10.07.2024 yildagi 342-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy tibbiyot markazi Qashqadaryo filiali bo‘yicha 14.08.2024 yildagi 104-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2024 yil 22 oktyabrdagi 07/42-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir ichak infeksiyalarining etiologik omilini tasdqilashda PZR dan foydalanish, qo‘zg‘atuvchining MQD larga nisbatan turg‘unligini o‘rganish sal`monellyozning boshqa patogen mikroorganizmlar assotsiatsiyasida kechishining klinik xususiyatlarini aniqlashga va shu orqali kasallikka erta tashxis qo‘yish, davolash choralarini o‘tkazishni takomillashtirishga imkon bergan. Iqtisodiy samaradorligi: endogen intoksikatsiyaning ko‘rsatkichlari bo‘lgan C-reaktiv oqsil, o‘rta molekulyar og‘irlikdagi peptidlar, ALT ma’lumotlarini prognostik marker sifatida qo‘llash kasallikning uzoq muddatli shaklining rivojlanishini oldini olishga, yuqumli kasalliklar bo‘limlarida yotoq kunlarini kamaytirishga imkon beradi va shu asosda har bir bemorga davolanish kursi uchun 1024186 so‘m miqdorida mablag‘ iqtisod qilinadi.