Xakimova Poshoazimxon Abdulxakim qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga bo‘ladigan ta’sirlarni baholash uslubini takomillashtirish (kanallar misolida)”, 11.00.05 – Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/T
Ilmiy rahbarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni:
Xalmirzaeva Madina Iskandarovna, kimyo fanlari nomzodi, dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti huzuridagi DSc. 03/30.12.2019.T.10.02 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar:
1. Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti professori, texnika fanlari doktori Muratov Shuxrat Odilovich (11.00.05).
2. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik qarshiligi ilmiy tadqiqot instituti bosh ilmiy xodimi, texnika fanlari doktori, professor Xo‘jaev Ismatulla Ko‘shaevich (01.02.05).
Yetakchi tashkilot – UzGIP mas’uliyati cheklangan jamiyat.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Suv xo‘jaligi ob’ektlarini atrof-muxitga bo‘layotgan ta’sirlarni baholashning uslubini takomillashtirish va uning ilmiy asoslarini rivojlantirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
xalqaro va milliy yondashuvlar tahlili asosida kanallarning atrof-muhitga ta’sirini baholashning klassifikatsion sxemasi ishlab chiqilgan;
ochiq suv ob’ektlarida (kanallar misolida) ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini hisoblash bo‘yicha matematik model` ishlab chiqilgan;
kanal faoliyatining atrof-muhitga (uning suv rejimi misolida) ta’sirini baholash usuli o‘zaro kirishuvchan ko‘pfazali tizim tenglamasi va namlikning g‘ovak muhitdagi harakati modelini qo‘llash asosida takomillashtirilgan;
kanal bo‘ylab shakllantirilgan daraxtlar plantatsiyasining ta’sir zonasidagi tuproqlarda namlikning tarqalishiga hamda bug‘lanish va fil`tratsion oqimning kanal atrofidagi muhit bo‘ylab tarqalishiga ta’sirlari aniqlangan:
suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga ta’sirini baholash jarayonini tashkil etish bo‘yicha takomillashtirilgan uslubning iqtisodiy va ijtimoiy samaradorligi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga ko‘rsatadigan ta’sirlarini baholashning takomillashtirilgan uslubi “ECOLOYIHA” MChJ faoliyatida ishlab chiqarishga joriy etilgan. Natijada baholanayotgan ekologik ta’sirlar ko‘lamining aniqligi darajasini 10-12% ga oshirishga erishilgan.
Suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga ko‘rsatadigan ta’sirlarini baholashning takomillashtirilgan uslubi O‘zbekiston Respublikasi “Davlat ekologik ekspertizasi markazi” faoliyatida suv xo‘jaligi ob’ektlari bo‘yicha atrof-muhitga bo‘ladigan ta’sir bayonnomasi, ekologik oqibatlar to‘g‘risidagi ariza va ekologik normativ hujjatlar ekspertizadan o‘tkazishda ishlab chiqarishga joriy etilgan. Natijada suv xo‘jaligi ob’ektlari bo‘yicha aniqlashtirilgan ekologik ekspertiza xulosalarini olish imkoniyati yaratilgan.
Suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirilishi hamda aholining yashash va ishlash sharoitini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar “PROECT ECO SERVICE” MCh faoliyatida ishlab chiqarishga joriy etilgan Natijada suv xo‘jaligi ob’ektlarining atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish, ishlash sharoitini yaxshilash (O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining 10.05.2024 yildagi 03-03/3-4557-sonli ma’lumotnomasi) imkoniyati yaratilgan.