Axmedova Ziyodaxon Anvar kizining
falsafa doktori (PhD) Dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Allergik kasalliklari bor bemorlarda rinosinusitlar kechishining o‘ziga xos xususiyatlari» 14.00.04 – Otorinolaringologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.3.PhD/Tib2658.
Ilmiy rahbar: Xaydarova Gavxar Saidaxmatovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat stomatologiya instituti, DSc.04/30.12.2019.Tib.59.01.
Rasmiy opponentlar: Shamsiev Jaxongir Fazliddinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Ryazansev Sergey Valentinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: A.Aliev nomidagi Ozarbayjon davlat shifokorlarni malakasini oshirish instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusit kechishida klinik va immunologik o‘ziga xos xususiyatlarini tashxislash va davolash tamoyillarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida rinotsitogramma tashxisotiga asosan eozinofillar mikdorining ortishi (18,17±1,53) kasallikni og‘irlik darajasi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida mikroorganizmlarni antibakterial preparatlarga sezuvchanligini tashxislashga ko‘ra davolash samaradorligini sezilarli ortishi aniqlangan;
qon zardobidagi IgE va interleykin (IL) 4 hamda IL 13 yallig‘lanish oldi sitokinlari miqdorini ortishi sababli kasallikni og‘irlik darajalarini erta boskichlarda aniqlashda immunologik tekshiruv samarali ekanligi isbotlangan;
ilk bor allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida funksional hamda immunologik tekshiruvlar ko‘rsatkichlari o‘rtasida (Ro = 0,089, p<0,01; Ro = 0,030, p<0,01) to‘g‘ri korrelyasion bog‘liqlik borligi va IgE, interleykin (IL) 4 hamda IL 13 miqdorining ortishi kasallik belgilarining kuchayishi bilan namoyon bulishi isbotlangan
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2024 yil 26-avgustdagi 05/78 sonli yig‘ilish bayonnomasiga asosan Ilmiy-texnik ishlari natijalarni amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha xulosasiga ko‘ra (ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligi Toshkent tibbiyot akademiyasining 2024 yil 20 avgustdagi № 09-20169-sonli xati yuborilgan):
birinchi ilmiy yangilik: ya’ni allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida rinotsitogramma tashxisotiga asosan eozinofillar mikdorining ortishi (18,17±1,53) kasallikni og‘irlik darajasi bilan bog‘liqligi isbotlangan. Bu Toshkent tibbiyot akademiyasining ilmiy tadkikot ishlarining amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha 14 dekabr 2023-yildagi 12-23/92-x xulosasi bilan tasdiklangan. Ilmiy yangilik 21.11.2023 yil 124-sonli buyruk bilan Samarkand DTU kup tarmokli klinikasi va 30.11.2023 yil 190-sonli buyruk bilan Shayxontoxur tumani markaziy kup tarmokli poliklinikalarida klinik amaliyotiga joriy etilgan. (Soglikni saklash vazirligi xuzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2024 yil 26-avgustdagi 05/78 son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi sitologik tekshiruvlar natijasida kasallikni erta va anik tashxislash imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusitli bemorlarni sitologik tekshirish kasallikni erta boskichlarda tashxislash va erta boskichlarda davolash imkonini beradi bu esa 1 nafar bemor uchun urtacha 105000 sum iktisod kilish imkonini beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida mikroorganizmlarni antibakterial preparatlarga sezuvchanligini tashxislashga ko‘ra davolash samaradorligini sezilarli ortishi aniqlangan. Bu Toshkent tibbiyot akademiyasining Ilmiy tadkikot ishlarining amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha 14 dekabr 2023-yildagi 12-23/92-x xulosasi bilan tasdiklangan. Ilmiy yangilik 21.11.2023 yil 124-sonli buyruk bilan Samarkand DTU kup tarmokli klinikasi va 30.11.2023 yil 190-sonli buyruk bilan Shayxontoxur tumani markaziy kup tarmokli poliklinikalarida klinik amaliyotiga joriy etilgan. (Soglikni saklash vazirligi xuzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2024 yil 26-avgustdagi 05/78 son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi mikrobiologik tekshiruvlar natijasida kasallikni erta va anik davolashni imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusitli bemorlarni mikrobiologik tekshirish kasallikni erta boskichlarda davolashni va davolash davomiyligini kiskartirishga yordam beradi bu esa 1 nafar bemor uchun urtacha 150000 sum iktisod kilish imkonini beradi.
uchinchi ilmiy yangilik: qon zardobidagi IgE va interleykin (IL) 4 hamda IL 13 yallig‘lanish oldi sitokinlari miqdorini ortishi sababli kasallikni og‘irlik darajalarini erta boskichlarda aniqlashda immunologik tekshiruv samarali ekanligi isbotlangan. Bu Toshkent tibbiyot akademiyasining Ilmiy tadkikot ishlarining amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha 14 dekabr 2023-yildagi 12-23/92-x xulosasi bilan tasdiklangan. Ilmiy yangilik 21.11.2023 yil 124-sonli buyruk bilan Samarkand DTU kup tarmokli klinikasi va 30.11.2023 yil 190-sonli buyruk bilan Shayxontoxur tumani markaziy kup tarmokli poliklinikalarida klinik amaliyotiga joriy etilgan. (Soglikni saklash vazirligi xuzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2024 yil 26-avgustdagi 05/78 son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi immunologik tekshiruvlar natijasida kasallikni erta aniklash, allergik rinitni engil va o‘rta og‘ir boskilarida aniklab davo muolajalarini kullashga imkon berdi. Iqtisodiy samaradorligi: allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusitli bemorlarni immunologik tekshirish kasallikni erta boskichlarda ogirlik darajasini aniklash imkonini berdi bu esa 1 nafar bemor uchun IL 4 ni erta boskichda aniklash orkali urtacha 110000 sum iktisod kilish imkonini beradi.
turtinchi ilmiy yangilik ilk bor allergik rinit fonida o‘tkir rinosinusit kechishida funksional hamda immunologik tekshiruvlar ko‘rsatkichlari o‘rtasida (Ro = 0,089, p<0,01; Ro = 0,030, p<0,01) to‘g‘ri korrelyasion bog‘liqlik borligi va IgE, interleykin (IL) 4 hamda IL 13 miqdorining ortishi kasallik belgilarining kuchayishi bilan namoyon bulishi isbotlangan. Bu Toshkent tibbiyot akademiyasining Ilmiy tadkikot ishlarining amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha 14 dekabr 2023-yildagi 12-23/92-x xulosasi bilan tasdiklangan. Ilmiy yangilik 21.11.2023 yil 124-sonli buyruk bilan Samarkand DTU kup tarmokli klinikasi va 30.11.2023 yil 190-sonli buyruk bilan Shayxontoxur tumani markaziy kup tarmokli poliklinikalarida klinik amaliyotiga joriy etilgan. (Soglikni saklash vazirligi xuzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2024 yil 26-avgustdagi 05/78 son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusit kechishida kasallikka xos bulgan funksional xolatlardagi uzgarishlar, eozinofiliya, rinotsitogramma tekshiruvlari immunologik tekshiruv natijalarining ortishi bilan tugri korrelyasion bog xosil bulganligini tasdikladi, bu esa kasallikni erta boskichlarda tashxislash va davolash imkon berdi. Iqtisodiy samaradorligi: allergik rinit fonida kechuvchi o‘tkir rinosinusitli bemorlarni korrelyasion bog aniklashimiz natijasida tashxislash davomiyligini kiskarishiga natijada sarflangan mablagni tejalishiga erishildi bu 1 nafar bemor 350000 sum iktisod kilish imkonini beradi.
