Riskiev Anvar Abduxakimovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Plevra va qorin parda tuberkulezni diagnostika va davolashda yondashuvlarni takomillashtirish» 14.00.26 – Ftiziatriya, 14.00.27 – Xirurgiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.3.PhD/Tib1445.
Ilmiy rahbarlar: Parpieva Nargiza Nusratovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Adilxodjaev Askar Anvarovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Akademik Sh.Alimov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Akademik Sh.Alimov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi huzuridagi DSc.04/01.04.2023.Tib160.01 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Fayzullaeva Dilfuza Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori; Eshanxodjaev Otabek Djuraevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi videotorakoskopiya va videolaparoskopiyani qo‘llash yo‘li bilan plevra tuberkulyozi va tuberkulyozning abdominal shakllarini diagnostikasini va davolashni yaxshilanishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
plevra va qorin parda siliga bo‘shliqlarining patologik jarayon ko‘rinishi bioptat preizionligi olinishiga davolashning maqbul jarrohlik usulini tanlash va jarayonning tarqalganligi, kasallik etiologiyasini tashxislashda gumon xolatlarda, a’zo va to‘qimalarga katta jarrohlik keltirilmaslik hisobiga kam invaziv diagnostik texnologiyalarni qo‘llash asoslangan;
qorin bo‘shlig‘ining kuchli adgeziv jarayonlarning rivojlanishi hisobiga abdominal silga gumon qilingan tashxisotda zo‘riqqan assit, qorinning ko‘rinadigan assimetriyasi va teri ostida paypaslangandagi konglomerat hisobiga asoratlarning rivojlanish xavfini ortishi isbotlangan;
plevra va abdominal sil tashxislangan bemorlarda an’anaviy usullariga qaraganda miniinvaziv jarrohlik amaliyotning qo‘llash hisobiga bemorlarning reanimatsiya bo‘limida bo‘lish muddatini, operatsiyadan keyingi davrda anal`getiklarni qabul qilish davomiyliligini kamaytirish, operatsiyadan keyingi jarohatning kosmetik turini inobatga olgan holda hayot sifatiga ta’sirining yuqoriligi isbotlangan;
plevra va abdominal sil, shuningdek, ularning asoratli kechishida plevral yoki assitik suyuqlik to‘sig‘ini ekish usulining tahlilida videolaparoskopik yoki videotorakoskopik usul-to‘siq usuliga bog‘liqmasligi, manipulyasiya presizionligi va olingan to‘qimaning minimal jarohatlanishi, vizual nazorat hisobiga molekulyar Xpert ® MTB/RIF tahlil yoki IFN- γ darajasini baholashga tengligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Plevra va qorin parda tuberkulyozini tashxislash va davolashga yondashuvlarni takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: plevra va qorin parda siliga bo‘shliqlarining patologik jarayon ko‘rinishi bioptat preizionligi olinishiga davolashning maqbul jarrohlik usulini tanlash va jarayonning tarqalganligi, kasallik etiologiyasini tashxislashda gumon xolatlarda, a’zo va to‘qimalarga katta jarrohlik keltirilmaslik hisobiga kam invaziv diagnostik texnologiyalarni qo‘llash asoslanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyat filiali 2024 yil 4 iyuldagi 154-sonli buyrug‘i va Nukus shahridagi S.Sultonov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 2024 yil 21 iyuldagi №84/b-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 iyuldagi №05/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: plevra va qorin parda tuberkulyoziga shubha qilingan hollarda, kasallikning etiologiyasini, jarayonning tarqalganligini aniqlashda va optimal jarrohlik davolash usulini tanlashda diagnostik torakoskopiya va diagnostik laparoskopiyaning samaradorligi sababli tashxislash tartibi yaxshilangan. Iqtisodiy samaradorligi: diagnostik torakoskopiya va diagnostik laparoskopiya plevra va qorin parda tuberkulyoziga shubha qilingan hollarda, kasallikning etiologiyasini, jarayonning tarqalganligini aniqlashda va optimal jarrohlik davolash usulini tanlashda samaradorligi tufayli davlat byudjetidan sarf xarajatlarni 70%ga iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: plevra va qorin parda tuberkulyoziga shubha qilingan hollarda, bioptat olishni prezisionligi, bo‘shliqlarni, patologik jarayonni adekvat vizualizatsiyasi hisobiga va a’zolar va to‘qimalarga katta jarrohlik kirish yo‘larining bo‘lmasligi hisobiga kasallikning etiologiyasini, jarayonning tarqalganligini aniqlashda va optimal jarrohlik davolash usulini tanlashda diagnostik torakoskopiya va diagnostik laparoskopiyaning samaradorligi natijasida davlat byudjetidan sarf xarajatlarni 70%ga iqtisod qilish va shifoxonada bo‘lish vaqtini 2-3 kunga qisqartirish natijasida bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan.
ikkinchi ilmiy yangilik: qorin bo‘shlig‘ining kuchli adgeziv jarayonlarning rivojlanishi hisobiga abdominal silga gumon qilingan tashxisotda zo‘riqqan assit, qorinning ko‘rinadigan assimetriyasi va teri ostida paypaslangandagi konglomerat hisobiga asoratlarning rivojlanish xavfini ortishi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyat filiali 2024 yil 4 iyuldagi 154-sonli buyrug‘i va Nukus shahridagi S.Sultonov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 2024 yil 21 iyuldagi №84/b-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 iyuldagi №05/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taranglashgan assit, ko‘rinuvchi qorinning assimetriyasi va teri ostida paypaslanuvchi konglomerat, qorin bo‘shlig‘ining kuchli chandiqli jarayoni va qorin bo‘shlig‘ining adgeziv jarayoni mavjudligi abdominal tuberkulyozga shubha qilingan taqdirda, diagnostik laparoskopiya paytida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar xavfini oshirishining isbotlanganligi sababli bemorlarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish va bemorlar hayot sifatini yaxshilash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: taranglashgan assit, ko‘rinuvchi qorinning assimetriyasi va teri ostida paypaslanuvchi konglomerat, qorin bo‘shlig‘ining kuchli chandiqli jarayoni va qorin bo‘shlig‘ining adgeziv jarayoni mavjudligi diagnostik laparoskopiya paytida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar xavfini oshirishining isbotlanganligi sababli bemorlarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish va bemorlar hayot sifatini yaxshilash davlat byudjetidan sarf xarajatlarni 15%ga iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: taranglashgan assit, ko‘rinuvchi qorinning assimetriyasi va teri ostida paypaslanuvchi konglomerat, qorin bo‘shlig‘ining kuchli chandiqli jarayoni va qorin bo‘shlig‘ining adgeziv jarayoni mavjudligi diagnostik laparoskopiya paytida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar xavfini oshirishining isbotlanganligi sababli bemorlarda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish va bemorlar hayot sifatini yaxshilash davlat byudjetidan sarf xarajatlarni 15%ga iqtisod qilish va shifoxonada bo‘lish vaqtini 1-2 kunga qisqartirish natijasida bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan.
uchinchi ilmiy yangilik: plevra va abdominal sil tashxislangan bemorlarda an’anaviy usullariga qaraganda miniinvaziv jarrohlik amaliyotning qo‘llash hisobiga bemorlarning reanimatsiya bo‘limida bo‘lish muddatini, operatsiyadan keyingi davrda anal`getiklarni qabul qilish davomiyliligini kamaytirish, operatsiyadan keyingi jarohatning kosmetik turini inobatga olgan holda hayot sifatiga ta’sirining yuqoriligi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyat filiali 2024 yil 4 iyuldagi 154-sonli buyrug‘i va Nukus shahridagi S.Sultonov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 2024 yil 21 iyuldagi №84/b-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 iyuldagi №05/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: kam invaziv jarrohlik davolash usullarini plevra tuberkulyozi va qorin bo‘shlig‘i tuberkulyozi bemorlarida qo‘llaganda, bemorning reanimatsiya bo‘limida qolishi, operatsiyadan keyingi davrda analgetiklarni qabul qilishi vaqtini kamaytirishi, shuningdek, operatsiyadan keyingi jarohatning kosmetik ko‘rinishi sababli, an’anaviy davolanishga nisbatan bemorlarning hayot sifati yuqori bo‘lishi natijasida erta faollashuvni yaxshilash va yotoq kunlarini qisqartirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: kam invaziv jarrohlik davolash usullarini plevra tuberkulyozi va qorin bo‘shlig‘i tuberkulyozi bemorlarida qo‘llaganda, bemorning reanimatsiya bo‘limida qolishi, operatsiyadan keyingi davrda analgetiklarni qabul qilishi vaqtini kamaytirishi, shuningdek, operatsiyadan keyingi jarohatning kosmetik ko‘rinishi sababli, an’anaviy davolanishga nisbatan bemorlarning hayot sifati yuqori bo‘lishi natijasida erta faollashuvni yaxshilash va yotoq kunlarini qisqartirishi hisobiga iqtisodiy xarajatlarni 2,1 martaga kamaytirish imkonini berdi. Xulosa: kam invaziv jarrohlik davolash usullarini plevra tuberkulyozi va qorin bo‘shlig‘i tuberkulyozi bemorlarida qo‘llaganda, bemorning reanimatsiya bo‘limida qolishi, operatsiyadan keyingi davrda analgetiklarni qabul qilishi vaqtini kamaytirishi, shuningdek, operatsiyadan keyingi jarohatning kosmetik ko‘rinishi sababli, an’anaviy davolanishga nisbatan bemorlarning hayot sifati yuqori bo‘lishi natijasida erta faollashuvni yaxshilash va yotoq kunlarini qisqartirishi hisobiga iqtisodiy xarajatlarni 2,1 martaga kamaytirish, hayot sifatini yaxshilash, erta faollashuvni yaxshilash va yotoq kunlarini 1-2 kunga qisqartirish imkonini bergan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: plevra va abdominal sil, shuningdek, ularning asoratli kechishida plevral yoki assitik suyuqlik to‘sig‘ini ekish usulining tahlilida videolaparoskopik yoki videotorakoskopik usul-to‘siq usuliga bog‘liqmasligi, manipulyasiya presizionligi va olingan to‘qimaning minimal jarohatlanishi, vizual nazorat hisobiga molekulyar Xpert ® MTB/RIF tahlil yoki IFN- γ darajasini baholashga tengligi isbotlanganligi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Toshkent viloyat filiali 2024 yil 4 iyuldagi 154-sonli buyrug‘i va Nukus shahridagi S.Sultonov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ftiiziatriya va pul`monologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi 2024 yil 21 iyuldagi №84/b-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 iyuldagi №05/41-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: vizual nazorat, olingan to‘qimaning minimal travmatizatsiyasi va manipulyasiyaning presizionligi hisobiga, bir hilda IFN- γ darajasini baholashda ham yoki Xpert® MTB/RIF ning molekulyar tahlilida ham, AT va PTda, shuningdek ularning asoratlangan kechishida, ekish uchun plevra yoki assitik suyuqlikni olish usulini tahlil qilish, namuna olishning videolaparoskopik yoki videotorakoskopik usulda bajarilishiga bog‘liq emasligini isbotlanganligi ushbu usullarni birday tadqiqot usuli sifatida qo‘llash imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: AT va PTda, shuningdek ularning asoratlangan kechishida, ekish uchun plevra yoki assitik suyuqlikni olish usulini tahlil qilish, vizual nazorat, olingan to‘qimaning minimal travmatizatsiyasi va manipulyasiyaning presizionligi hisobiga, bir hilda IFN- γ darajasini baholashda ham yoki Xpert® MTB/RIF ning molekulyar tahlilida ham, namuna olishning videolaparoskopik yoki videotorakoskopik usulda bajarilishiga bog‘liq emasligini isbotlanganligi, ushbu usullarni alternativ qo‘llash orqali xar bir bemor uchun iqtisodiy xarajatlarni 15%ga kamaytirish imkonini berdi. Xulosa: tavsiya etilgan AT va PTda, shuningdek ularning asoratlangan kechishida, ekish uchun plevra yoki assitik suyuqlikni olish usulini tahlil qilish, vizual nazorat, olingan to‘qimaning minimal travmatizatsiyasi va manipulyasiyaning presizionligi hisobiga, bir hilda IFN- γ darajasini baholashda ham yoki Xpert® MTB/RIF ning molekulyar tahlilida ham, namuna olishning videolaparoskopik yoki videotorakoskopik usulda bajarilishiga bog‘liq emasligini isbotlanganligi, ushbu usullarni alternativ qo‘llash orqali xar bir bemor uchun iqtisodiy xarajatlarni 15%ga kamaytirish va shu orqali bemorlar shifoxonada bo‘lish vaqtini 1-2 kunga qisqartirish, bemorlarning hayot sifatini oshirish imkonini bergan va mablag‘lar iqtisod qilishga erishilgan.