Kurbonova Laylo Jumaboevnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Tarkibida eritrotsit bo‘lgan qon tarkibiy qismlarini klinik qo‘llashni patogenetik asoslash va takomillashtirish», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/Tib2813.
Ilmiy rahbar: Saidov A’lonur Baxtinurovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Sayfullaeva Saida Akramjanovna, tibbiyot fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Axmedov Kamoliddin Xakimovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: «Transfuziologiya ilmiy ishlab-chiqarish markazi» xo‘jalik boshqaruvi huquqi bo‘yicha Respublika davlat korxonasi (Qozog‘iston Respublikasi).
II. Tadqiqotning maqsadi: yuvilgan, muzlatilgan, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlar membranalarining zararlanish darajasini qiyosiy baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarda yog‘larning perekisli oksidlanish mahsulotlari baholanganda yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda malon dial`degidi va dien kon’yugatlari miqdorlari bir-biridan farq qilmasligi, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa bu ko‘rchatkichlar nisbatan pastligi isbotlangan;
turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarda antioksidant fermentlari superoksiddismutaza va katalaza faolliklari yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda yuqori, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa pastligi isbotlangan;
turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarning osmotik rezistentligi bir-biridan farqlanishi aniqlanib, osmotik rezistentlikning keskin buzilishi ayniqsa muzlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda yuqoriligi isbotlangan;
turli xil ishlov berilgan eritrotsitar massa eritrotsitlarining sorbsiyalash/yutilish qobiliyatidagi o‘zgarishlar, ya’ni yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda asosan sorbsiya kuzatilishi, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa desorbsiya xolatlari ham kuzatilishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Tarkibida eritrotsit bo‘lgan qon tarkibiy qismlarini klinik qo‘llashni patogenetik asoslash va takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarda yog‘larning perekisli oksidlanish mahsulotlari baholanganda yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda malon dial`degidi va dien kon’yugatlari miqdorlari bir-biridan farq qilmasligi, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa bu ko‘rchatkichlar nisbatan pastligi isbotlangani bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 22 mayda 05-23/49-t-son bilan tasdiqlangan «Donor qoni eritrotsitlarining o‘tkazuvchanlik xususiyatiga baho berish» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati qon quyish markazi bo‘yicha 02.08.2023 yildagi 33-I-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 08.08.2023 yildagi 01-4/7/3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/39-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usul jarohatlangan yoki ko‘p qon yo‘qotgan bemorlarda qon shaklli elementlarni va qon yo‘qotish paytida yo‘qolgan aylanma qon hajmini to‘ldirishga imkon beradi, davolash samaradorligini oshiradi va asoratlarni oldini oladi. Iqtisodiy samaradorligi: donor qonini saqlash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 20% taklif etilgan usul bilan olingan qonni saqlashda uning tarkibidagi eritrotsitlarning o‘tkazuvchanligi nurlangan va filtrlangan eritrotsitlarga qaraganda yuqori bo‘lishi, uzoq muddatli saqlash uchun eritrotsitlarini yuvish va muzlatish usulidan foydalanish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarda antioksidant fermentlari superoksiddismutaza va katalaza faolliklari yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda yuqori, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa pastligi isbotlangani bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 22 mayda 05-23/49-t-son bilan tasdiqlangan «Donor qoni eritrotsitlarining o‘tkazuvchanlik xususiyatiga baho berish» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati qon quyish markazi bo‘yicha 02.08.2023 yildagi 33-I-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 08.08.2023 yildagi 01-4/7/3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/39-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usul jarohatlangan yoki ko‘p qon yo‘qotgan bemorlarda qon shaklli elementlarni va qon yo‘qotish paytida yo‘qolgan aylanma qon hajmini to‘ldirishga imkon beradi, davolash samaradorligini oshiradi va asoratlarni oldini oladi. Iqtisodiy samaradorligi: donor qonini saqlash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 20% taklif etilgan usul bilan olingan qonni saqlashda uning tarkibidagi eritrotsitlarning o‘tkazuvchanligi nurlangan va filtrlangan eritrotsitlarga qaraganda yuqori bo‘lishi, uzoq muddatli saqlash uchun eritrotsitlarini yuvish va muzlatish usulidan foydalanish natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: turli xil ishlov berilgan eritrotsitlarning osmotik rezistentligi bir-biridan farqlanishi aniqlanib, osmotik rezistentlikning keskin buzilishi ayniqsa muzlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda yuqoriligi isbotlangani bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 22 mayda 05-23/49-t-son bilan tasdiqlangan «Donor qoni eritrotsitlarining o‘tkazuvchanlik xususiyatiga baho berish» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati qon quyish markazi bo‘yicha 02.08.2023 yildagi 33-I-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 08.08.2023 yildagi 01-4/7/3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/39-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usul jarohatlangan yoki ko‘p qon yo‘qotgan bemorlarda qon shaklli elementlarni va qon yo‘qotish paytida yo‘qolgan aylanma qon hajmini to‘ldirishga imkon beradi, davolash samaradorligini oshiradi va asoratlarni oldini oladi. Iqtisodiy samaradorligi: donor qonini saqlash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 20% taklif etilgan usul bilan olingan qonni saqlashda uning tarkibidagi eritrotsitlarning o‘tkazuvchanligi nurlangan va filtrlangan eritrotsitlarga qaraganda yuqori bo‘lishi, uzoq muddatli saqlash uchun eritrotsitlarini yuvish va muzlatish usulidan foydalanish natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: turli xil ishlov berilgan eritrotsitar massa eritrotsitlarining sorbsiyalash/yutilish qobiliyatidagi o‘zgarishlar, ya’ni yuvilgan va muzlatilgan eritrotsitlarda asosan sorbsiya kuzatilishi, nurlatilgan va leykofil`trlangan eritrotsitlarda esa desorbsiya xolatlari ham kuzatilishi isbotlangani bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 22 mayda 05-23/49-t-son bilan tasdiqlangan «Donor qoni eritrotsitlarining o‘tkazuvchanlik xususiyatiga baho berish» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Xorazm viloyati qon quyish markazi bo‘yicha 02.08.2023 yildagi 33-I-son hamda Respublika ixtisoslashtirilgan gematologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 08.08.2023 yildagi 01-4/7/3-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 15 iyuldagi 03/39-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: taklif etilgan usul jarohatlangan yoki ko‘p qon yo‘qotgan bemorlarda qon shaklli elementlarni va qon yo‘qotish paytida yo‘qolgan aylanma qon hajmini to‘ldirishga imkon beradi, davolash samaradorligini oshiradi va asoratlarni oldini oladi. Iqtisodiy samaradorligi: donor qonini saqlash uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larning 20% taklif etilgan usul bilan olingan qonni saqlashda uning tarkibidagi eritrotsitlarning o‘tkazuvchanligi nurlangan va filtrlangan eritrotsitlarga qaraganda yuqori bo‘lishi, uzoq muddatli saqlash uchun eritrotsitlarini yuvish va muzlatish usulidan foydalanish natijasida iqtisod qilinadi.