Xikmatov Rustam Sayfillaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarda tizimli enzimoterapiyasini qo‘llashning patogenetik asoslanishi», 14.00.11 – Dermatologiya va venerologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.4.PhD/Tib724.
Ilmiy raxbar: Sabirov Ulug‘bek Yusupxonovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyat xududiy filiali.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.04/28.02.2023.Tib.158.01.
Rasmiy opponentlar: Mannanov Abdushukur Malikovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Gil`dieva Margarita Sabirovna, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti.
II. Tadqiqotning maqsadi: tizimli enzimoterapiyasini kiritish orqali teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni davolashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
teri leyshmaniozining klinik polimorfizmi, uning organizm gomeostazasi bilan bog‘liq murakkab shakllarining sabablari isbotlangan;
teri leyshmaniozining klinik ko‘rinishlarida immun va sitokin holati ko‘rsatkichlarining patogenetik ahamiyati va ularning endogen intoksikatsiya rivojlanishiga ta’siri isbotlangan;
sitoxrom R450 detoksifikatsiya genlarining tarqalishi bilan bog‘liq teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarda terapiyaga qarshilik mexanizmlari, shuningdek MTHFR (metilentetragidrofolatreduktaza) genlarining dermatozning murakkab shakllarini rivojlanishiga ta’siri isbotlangan;
teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni davolash standartiga tizimli enzimoterapiyasini kiritish samaradorligi isbotlangan, bu immunitet va sitokin holatining ko‘rsatkichlarini normallashtirish va endogen intoksikatsiyaning og‘irligini kamaytirish imkonini beradi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Tizimli enzimoterapiyasini kiritish orqali teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni davolashni takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: birinchi marta teri leyshmaniozining klinik xususiyatlari, uning murakkab shakllari, shuningdek eng oddiy (leyshmaniya) ni aniqlash uchun biologik materialni olishning ba’zi xususiyatlari o‘rganildi, bu esa ushbu kasallik tashxisini tezlashtirishga imkon berdi. Ilmiy tadqiqot natijalari Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm viloyati xududiy filialining 2021 yil 21 iyundagi 38-U-sonli buyrug‘i bilan Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyati xududiy filialining 2021 yil 17 iyuldagi 143/1-sonli buyrug‘i amaliyotiga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: zoonoz teri leyshmaniozini erta tashxislash erta davolanishga imkon beradi, bu ko‘pchilik bemorlarda chuqur va aniq yaralar hosil bo‘lishiga olib kelmaydi, ayniqsa jarohatlar asosan terining ochiq soxalarida joylashganligi uchun bu o‘z navbatida kosmetik nuqsonni ya’ni, terining chandiqlari bilan bog‘liq bo‘ladi. Iqtisodiy samaradorligi: Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: mikrobiologik diagnostikaning ishlab chiqilgan usuli teri leyshmaniozi tashxisini taxminan 2-3 yotoq kunlarini tezlashtirishga imkon beradi, bu esa tegishli patogenetik terapiyani oldindan tayinlash va 2 kunlik statsionar davolanishni tejash imkonini beradi. Bir bemorning bir kunlik o‘rnini hisoblashda 165000 so‘m (2 kun – 330000 so‘m), 63 bemor uchun jami tejalgan mablag‘ 20790000 so‘mni tashkil qiladi;
ikkinchi ilmiy yangilik: teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarning qonida aniqlangan hujayra immunitetning etishmasligi (CD3, CD4 hujayralarining kamayishi) CD8 CD20 hujayralarining ko‘payishi bilan yallig‘lanishga qarshi sitokinlar (FNO-al`fa) ekspressionining oshishi va yallig‘lanishga qarshi sitokin (IL-4) tarkibining pasayishi, endogen intoksikatsiya belgilarining rivojlanishiga olib keladigan jarayonning ko‘payishi va teri leyshmaniozining og‘ir shakllari bilan yanada aniqroq bo‘ldi. Ilmiy tadqiqot natijalari Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm viloyati xududiy filialining 2021 yil 21 iyundagi 38-U-sonli buyrug‘i bilan Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyati xududiy filialining 2021 yil 17 iyuldagi 143/1-sonli buyrug‘i amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: immunotsitokin tizimining parametrlarini aniqlash uchun tavsiya etilgan usuldan foydalanish diagnostika, davolash va kasallikning asoratlarini bashorat qilish sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: immunotsitokin nomutanosibligini tuzatish, teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarning qonida aniqlangan, samarali immunomodulyator Vobenzim an’anaviy terapiya usuli bilan solishtirganda erta tiklanish imkonini berdi. bemorning bir sutkada klinikada qolishi o‘rtacha 165000 so‘mni tashkil qiladi) va statsionar davolanish (o‘rtacha 3 kun) 63 bemorda 31185000 so‘m miqdorida xarajatlarni tejab qoldi;
 uchinchi ilmiy yangilik: sitoxrom R450 genlaridagi o‘zgarishlarni aniqlash Vobenzim preparati ushbu tizimning induktori sifatida ishlatilganda jigarning farmakometabolizing funksiyasining pasayishini aniqlashga imkon berdi. Bu o‘rtacha 2-3 kunlik statsionar davolanish uchun teri leyshmaniozi o‘choqlarini klinik va mikrobiologik sanatsiya qilishni tezlashtirishga yordam berdi. Teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni kompleks davolashda vobenzim preparatidan foydalanish Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm viloyati xududiy filialining 2021 yil 21 iyundagi 38-U-sonli buyrug‘i bilan Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyati xududiy filialining 2021 yil 17 iyuldagi 143/1-sonli buyrug‘iga  amaliyotiga muvofiq taqdim etilgan uslubiy tavsiyalarda taqdim qilingan. Ilmiy tadqiqot natijalari Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm viloyati xududiy filialining 2021 yil 21 iyundagi 38-U-sonli buyrug‘i bilan Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyati xududiy filialining 2021 yil 17 iyuldagi 143/1-sonli buyrug‘i amaliyotiga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: immunotsitokin tizimining ko‘rsatkichlari, endogen intoksikatsiya va sitoxrom R-450 ferment tizimining ishlashi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish kasallikning yangi patogenetik maqsadlarini aniqlash va samarali patogenetik terapiya taktikasini aniqlash imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: immunotsitokin tizimining ko‘rsatkichlari, endogen intoksikatsiya va sitoxrom R-450 ferment tizimining ishlashi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish kasallikning yangi patogenetik maqsadlarini aniqlash va samarali patogenetik terapiya taktikasini aniqlash imkonini berdi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagicha: teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarda Vobenzim yordamida ishlab chiqilgan kompleks davolashning to‘g‘riligi isbotlangan, bu bemorning kasalxonada qolishini 15 kundan 12 kungacha qisqartirish imkonini berdi, natijada kasalxonada statsionar uchun to‘lov 495000 so‘mga kamaytirildi (Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali narxlari ro‘yxatiga ko‘ra, kasalxonada yotishning bir kuni 165000 so‘m), 63 bemor hisobidan statsionar davolanish narxi 10395000 so‘mga kamaytirildi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: mikrobiologik va immunologik parametrlarni, shu jumladan molekulyar genetik tadqiqotlarni o‘rganish natijasida teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni vobenzim preparati shaklida tizimli enzim terapiyasi yordamida davolashning samarali kompleks usuli ishlab chiqildi. Ushbu usul ijobiy terapevtik ta’sirni olishga imkon berdi, to‘liq klinik tiklanishga, erta bakteriologik yo‘q qilishga, shuningdek immunotsitokin tizimining sezilarli darajada tiklanishiga olib keldi, bu endogen intoksikatsiyaning yaqqolligining pasayishida aks etdi. Ilmiy tadqiqot natijalari Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm viloyati xududiy filialining 2021 yil 21 iyundagi 38-U-sonli buyrug‘i bilan Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyati xududiy filialining 2021 yil 17 iyuldagi 143/1-sonli buyrug‘i amaliyotiga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: Sitoxrom R-450 ning molekulyar genetik tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, ushbu tizimning induktorlari teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlarni davolashda qo‘llanilishi kerak, bu rolni Vobenzim preparati bajargan. Teri leyshmaniozi bilan og‘rigan bemorlar uchun ishlab chiqilgan terapiya usuli terapevtik samaradorlikni oshirishga, zararlanishlarni mikrobiologik tozalash vaqtini qisqartirishga va asoratlar sonini kamaytirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan kompleks davolash usuli o‘choqlarni mikrobiologik yo‘q qilish vaqtini 2 barobar qisqartirdi va davolash samaradorligini 86,4% gacha oshirdi. Bemorlarni davolash xarajatlari 1,5 baravar kamaydi, ya’ni shifoxonada davolanish jarayoniga sarflangan xarajatlar kamaydi va 63 bemor uchun 10395000 so‘m tejab qolindi.