Musashayxova Shaxnoza Mamirbekovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘tkir mieloidli leykoz bilan og‘rigan bemorlarni tashxislash, klinik kechishini bashorat qilish va davolash monitoringining molekulyar-biologik markerlari» 14.00.29 - Gematologiya va transfuziologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.DSc/Tib967.
Ilmiy maslahatchi: Boboev Kodirjon Tuxtabaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat tibbiyot instituti, DSc.04/30.12.2019.Tib.95.01.
Rasmiy opponentlar: Ubaydullaeva Zuxra Ibragimovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Babadjanova Shoira Agzamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Gil`dieva Margarita Sabirovna, biologiya fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Qozon federal universiteti (Rossiya Federatsiyasi).
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: o‘tkir mieloid leykoz bilan og‘rigan bemorlarda drayver somatik gen xamda xromosomada mutatsion o‘zgarishlari chastotasini o‘rganish va ularni erta tashxis qo‘yishdagi rolini, klinik kechishini bashoratlash, shuningdek kasallikni davolash samaradorligini nazorat qilishni baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
O‘ML M3 morfologik turi bilan og‘rigan bemorlarda PML–RARA mutatsyasining uchrash chastotasi t (8;21), inv (16;9) va NPM1 genetik markerlari mutatsiyalari bilan solishtirganda sezilarli darajada yuqori ekanligi asoslangan;
NPM1 mutatsiyasining tarqalish darajasi xromosoma buzilishlari mavjud bo‘lgan bemorlarga nisbatan normal kariotipli bemorlarda sezilarli darajada yuqori ekanligi aniqlangan;
PML–RARA mutatsiyasi mavjud bo‘lganda to‘liq remissiyaning rivojlanishi mutatsiyasiz bemorlarga qaraganda sezilarli darajada 12.4 baravar yuqori bo‘lganligi aniqlangan;
TP53 genidagi Pro72Arg polimorfizmining Arg/Arg noqulay genotipi o‘tkir mieloid leykoz rivojlanish xavfini oshirishi va asosiy patologiyaning noqulay kechishini ko‘rsatishi, residiv rivojlanishiga, shuningdek, kimyoterapiyaga rezistentlikka olib kelishi asoslangan;
TP53 genidagi Pro72Arg polimorfizmining noqulay Arg/Arg genotipi o‘tkir mieloid leykoz bilan og‘rigan bemorlarda t (8;21) va PML–RARA mutatsiyalarini aniqlash imkoniyatini baholash uchun mustaqil marker sifatida yuqori prognostik samaradorlikka ega ekanligi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘tkir mieloidli leykoz bilan og‘rigan bemorlarni tashxislash, klinik kechishini bashorat qilish va davolash monitoringining molekulyar-biologik markerlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: O‘ML M3 morfologik turi bilan og‘rigan bemorlarda, PML–RARA mutasyasining uchirash chastotasi t (8;21), inv (16;9) va NPM1 genetik markerlari mutasiyalari bilan solishtirganda sezilarli darajada yuqori ekanligi ko‘rsatilganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 fevralda 6i-12u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz patogenezida xromosoma aberratsiyalarining roli» nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2024 yil 29 fevralda 6i-13u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz rivojlanishining molekulyar-genetik xavf omillarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Andijon davlat tibbiyot instituti klinikasi bo‘yicha 2024-yil 4-martdagi 33-son, Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 2024-yil 11-martdagi 24-son xamda Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 2024-yil 18-martdagi 19-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashning 2024 yil 25 iyundagi 01/21-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir mieloid leykoz M3 turini aniqlash uchun PML–RARA genetik markerini o‘rganish ushbu turdagi bemorlarni diagnostika sifatini yaxshilaydi, bu esa davolash muolajalarini o‘z vaqtida maqsadli ravishda amalga oshirishga shuningdek, ushbu toifadagi bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir mieloid leykoz morfologik turlarini to‘g‘ri tashxislash va kasallikni erta aniqlash uchun qo‘shimcha laborator-instrumental tekshiruvlar talab qilinmaydi, qo‘shimcha tekshiruvlar uchun vaqt va moddiy xarajatlarni kamaytirish orqali tejash imkonini beradi;
ikkinchi ilmiy yangilik: NPM1 mutasiyasining tarqalish darajasi xromosoma buzilishlari mavjud bemorlarga nisbatan normal kariotipli bemorlarda sezilarli darajada yuqori ekanligini aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 fevralda 6i-12u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz patogenezida xromosoma aberratsiyalarining roli» nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2024 yil 29 fevralda 6i-13u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz rivojlanishining molekulyar-genetik xavf omillarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Andijon davlat tibbiyot instituti klinikasi bo‘yicha 2024-yil 4-martdagi 33-son, Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 2024-yil 11-martdagi 24-son xamda Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 2024-yil 18-martdagi 19-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashning 2024 yil 25 iyundagi 01/21-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir mieloid leykoz uchun xavf omillarini erta aniqlash, zarur profilaktika choralarini ko‘rish va davolanishni individual tarzda tuzish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: NPM1 mutatsiyasi va sitogenetik tekshiruvlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish kasallikni to‘g‘ri tashxislash va klinik kechishini bashorat qilish uchun yanada malakali, ishonchli yondashuvni ta’minlaydi va davolash hamda profilaktika choralari samaradorligini oshirish imkonini beradi;
uchiinchi ilmiy yangilik: PML–RARA mutasiyasi mavjud bo‘lganda, to‘liq remissiyaning rivojlanishi mutasiyasiz bemorlarga qaraganda sezilarli darajada 12.4 baravar yuqori bo‘lganligi ko‘rsatilganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 fevralda 6i-12u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz patogenezida xromosoma aberratsiyalarining roli» nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2024 yil 29 fevralda 6i-13u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz rivojlanishining molekulyar-genetik xavf omillarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Andijon davlat tibbiyot instituti klinikasi bo‘yicha 2024-yil 4-martdagi 33-son, Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 2024-yil 11-martdagi 24-son xamda Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 2024-yil 18-martdagi 19-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashning 2024 yil 25 iyundagi 01/21-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ishlab chiqilgan usulning joriy etilishi o‘tkir mieloid leykoz va uning salbiy oqibatlarini erta bashorat qilish, nogironlikni kamaytirish va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir mieloid leykoz hastaligi bo‘lgan bemorlarda PML–RARA mutasiyasini o‘rganish va kasallika ishonchli tashhis qo‘yish va klinik kechishini erta bashorat qilish orqali bemorlarning bir kunda shifoxonada yotishi uchun o‘rin kunlar sonini 105000 so‘mga iqtisod qilish va bemorlarning shifoxonada bo‘lish vaqtini esa 2-3 kunga kamaytirish imkonini beradi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: TP53 geninidagi Pro72Arg polimorfizmining Arg/Arg noqulay genotipi o‘tkir mieloid leykoz rivojlanish xavfini oshirishi va asosiy patologiyaning noqulay kechishini ko‘rsatishi, residiv rivojlanishiga, shuningdek, kimyoterapiyaga rezistentlikka olib kelishi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 fevralda 6i-12u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz patogenezida xromosoma aberratsiyalarining roli» nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2024 yil 29 fevralda 6i-13u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz rivojlanishining molekulyar-genetik xavf omillarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Andijon davlat tibbiyot instituti klinikasi bo‘yicha 2024-yil 4-martdagi 33-son, Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 2024-yil 11-martdagi 24-son xamda Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 2024-yil 18-martdagi 19-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashning 2024 yil 25 iyundagi 01/21-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: O‘ML rivojlanish xavfini va klinik kechishini erta bashorat qilish ushbu patologiyalarni, shuningdek ularning asoratlarini davolash uchun katta moddiy xarajatlardan qochish, maqsadli terapevtik va profilaktika choralarini o‘tkazish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: molekulyar-genetik tadqiqotlardan foydalanish orqali o‘tkir mieloid leykozning rivojlanish xavfini va klinik kechishini erta bashorat qilish, ihtisoslashtirilgan muassasalarda ushbu kasallikning diagnostikasi, monitoringi va davolashga sarflanadigan mablag‘larni sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi;
beshinchi ilmiy yangilik: TP53 genidagi Pro72Arg polimorfizmining noqulay Arg/Arg genotipi o‘tkir mieloid leykoz bilan og‘rigan bemorlarda t (8;21) va PML–RARA mutatsiyalarini aniqlash imkoniyatini baholash uchun mustaqil marker sifatida yuqori prognostik samaradorlikka ega ekanligi ko‘rsatilganligi bo‘yicha takliflar Andijon davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 fevralda 6i-12u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz patogenezida xromosoma aberratsiyalarining roli» nomli uslubiy tavsiyanoma xamda 2024 yil 29 fevralda 6i-13u-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir mieloid leykoz rivojlanishining molekulyar-genetik xavf omillarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Andijon davlat tibbiyot instituti klinikasi bo‘yicha 2024-yil 4-martdagi 33-son, Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 2024-yil 11-martdagi 24-son xamda Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 2024-yil 18-martdagi 19-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy texnik kengashning 2024 yil 25 iyundagi 01/21-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: TP53 genidagi Pro72Arg polimorfizmining va drayver somatik mutatsiyalar o‘rtasidagi bog‘liklik t (8;21) va PML–RARA mutatsiyalarini erta aniqlash, shuningdek o‘tkir mieloid leykoz mavjud bemorlarga dori vositalarini o‘z vaqtida korreksiya qilish va tanlash imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: TP53 genidagi Pro72Arg polimorfizmining o‘tkir mieloid leykoz bilan og‘rigan bemorlarda t (8;21) va PML–RARA mutatsiyalarini rivojlanishidagi rolini isbotlash ularni o‘z vaqtida tahlil qilish va aniqlash uchun optimal tizimni ishlab chiqishga imkon beradi. Ushbu tizim o‘tkir mieloid leykoz bilan og‘rigan bemorlarni davolash bilan bog‘liq xarajatlarni sezilarli darajada qisqartirish va nogironlik xolatlarini kamaytirish imkonini beradi.
