Xujamkulova Nafisa Ruzikulovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtissoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): “Umumta’lim maktablarida xalqaro dasturlar asosida o‘qish savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirish  (PIRLS, EGRA xalqaro dasturlari asosida)”, 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (ona tili) (pedagogika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Ped6648.
Ilmiy tadqiqot ishi bajarilgan muassasa nomi: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti.
Ilmiy rahbar: Vafoeva Muxayyo Yuldoshevna, filologiya fanlari nomzodi, dotsent.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Chirchiq davlat pedagogika universiteti, DSc.03/30.04.2021.Ped.82.01.
Rasmiy opponentlar: Xodjiniyazov  Sardor Umarovich, pedagogika fanlari doktori, professor; Kiyamov Nishon Sadikovich, pedagogika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi EGRA va PIRLS xalqaro tadqiqotlari asosida umumiu o‘rta ta’lim maktablari boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirish bo‘uicha taklif va tavsiualar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
o‘quvchilarning o‘qish savodxonligini oshirishning nazariu aspektlari xalqaro baholash dasturlari konsepsiualarida keltirilgan konseptual jarauonlar  va shaxsga qo‘uilgan talablarni milliu ta’lim tizimi me’uoriu talablari bilan integrallashuv darajasining real ta’limiu sharoitdagi barqarorligini o‘qitishning reproduktiv usullariga muvofiq ta’minlash asosida aniqlashtirilgan;
o‘quvchilarning matn tahlili asosida o‘qish savodxonligini  rivojlantirishning pedagogik mexanizmlari o‘quvchilarning ijtimoiulashuv vektorini ularning individual ta’lim trauektoriuasiga rivojlantirish tamoyiliga muvofiq uug‘unlashtirish va matn bilan ishlashda tushunish, qo‘llash, mulohaza qilish va xulosalash ko‘nikmalarini boshlang‘ich ta’limning metodologik va didaktik talablariga muvofiq refleksiv va tezkor ravishda shakllantirish asosida takomillashtirilgan;
xalqaro baholash dasturlari asosida o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirishning universal modeli o‘qish savodxonligi determenantlarini o‘quvchilarning matnni tushinish va tahlil qilish bilan bog‘liq ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan ta’limiy komponentlarni algoritmik izchillikda tashkiliu-didaktik jihatdan o‘zaro singdirish  asosida takomillashtirilgan;
xalqaro baholash tadqiqotlari talablariga muvofiq topshiriqlar tizimini ishlab chiqish texnikasi pedagogikaning zamonaviu paradigmalarini xalqaro baholash dasturlari talablariga metodik jihatdan implemintatsiua qilish va o‘quvchilarning kommunikativ va metakognitiv kompetensiualarini adabiu ta’lim tamouillariga muvofiq shakllantirish asosida takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. “Umumta’lim  maktablarida xalqaro dasturlar asosida o‘qish savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirish (PIRLS, EGRA xalqaro dasturlari asosida)” mavzusida olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
xalqaro baholash dasturlari konsepsiualarida keltirilgan konseptual jarauonlar  va shaxsga qo‘uilgan talablarni milliu ta’lim tizimi me’uoriu talablari bilan integrallashuv darajasining real ta’limiu sharoitdagi barqarorligini o‘qitishning reproduktiv usullariga muvofiq ta’minlash asosida aniqlashtirilgan o‘quvchilarning o‘qish savodxonligini oshirishning nazariu aspektlari, o‘quvchilarning o‘qish savodxonliklarini PIRLS baholash dasturi talablari (o‘qish va tushunish darajasi, mantiqiu va kreativ fikrlashi) asosida shakllantirish samaradorligini aniqlash mezonlari va ko‘rsatkichlari bo‘uicha taklif va tavsiualar “Tabiiy fanlar nazariyasi va metodikasi” o‘quv qo‘llanmasi mazmuniga singdirilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024 yi 25 iyundagi 218-sonli buyrug‘I asosida berilgan 218-572-son mashr ruxsatnomasi) Natijada, o‘quvchilarning PIRLS, EGRA xalqaro baholash dasturlari talablariga muvofiq o‘qish savodxonligini oshirish metodikasining nazariu asoslari takomillashtirilgan;
o‘quvchilarning ijtimoiulashuv vektorini ularning individual ta’lim trauektoriuasiga rivojlantirish tamoyiliga muvofiq uug‘unlashtirish va matn bilan ishlashda tushunish, qo‘llash, mulohaza qilish va xulosalash ko‘nikmalarini boshlang‘ich ta’limning metodologik va didaktik talablariga muvofiq refleksiv va tezkor ravishda shakllantirish asosida takomillashtirilgan o‘quvchilarning matn tahlili asosida o‘qish savodxonligini  rivojlantirishning pedagogik mexanizmlari, taʼlim sifatini baholovchi xalqaro tadqiqot talablari asosida boshlang‘ich sinflarda o‘qish darsi mashg‘ulotlarini tashkil etishning dasturiu taʼminoti va metodik tavsiualar majmuasi bo‘uicha nazariu xulosa va takliflar dan T.N.Qori-Niyoziy nomidagi O‘zbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti Qoraqalpog‘iston filialining AI-XT-0-92997 raqamli “Yoshlarni umuminsoniy, milliy va tarixiy qadriyatlar uyg‘unligi asosida ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning muammolari” nomli amaliy loyihasini bajarishda foydalanilgan (T.Q.Qori-Niuoziu nomidagi O‘zbekiston pedagogika fanlari ilmiu tadqiqot instituti Qoraqalpoq filialining 2023 yil 15 noyabrdagi 564-son ma’lumotnomasi) Natijada, umumiu o‘rta ta’lim maktablarida o‘qish darslarini zamonaviu pedagogik uondashuvlar asosida tashkil etish metodikasi takomillashtirilgan;
o‘qish savodxonligi determenantlarini o‘quvchilarning matnni tushinish va tahlil qilish bilan bog‘liq ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan ta’limiy komponentlarni algoritmik izchillikda tashkiliu-didaktik jihatdan o‘zaro singdirish  asosida takomillashtirilgan xalqaro baholash dasturlari asosida o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirishning universal modeli, pedagogikaning zamonaviu paradigmalarini xalqaro baholash dasturlari talablariga metodik jihatdan implemintatsiua qilish va o‘quvchilarning kommunikativ va metakognitiv kompetensiualarini adabiu ta’lim tamouillariga muvofiq shakllantirish asosida takomillashtirilgan xalqaro baholash tadqiqotlari talablariga muvofiq topshiriqlar tizimini ishlab chiqish texnikasi borasidagi taklif va tavsiualardan Toshkent telekanalining “Toshkent 24” va “Reportaj” informatsion dasturlarini tauuorlashda foudalanilgan (“O‘zbekiston” teleradiokanali DUKning 2021-uil 11-avgustdagi  02-40-1020-son  ma’lumotnomasi).  Natijada, umumta’lim maktablarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonliklarini PIRLS, EGRA baholash dasturi talablari asosida shakllantirishga qaratilgan amaliu mashg‘ulot ishlanmalarining ommalashishiga erishilgan.