Axtamova Nilufar Akbarjonovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Muddatdan oldingi tug‘ruqda akusherlik qon ketishini prognozlash va profilaktika kilish”, 14.00.01- Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2022.3.PhD/Tib2994.
Ilmiy raxbar: Shavazi Nargiz Nuralievna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajargan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
RJ faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/30.12.2019.Tib.102.01.
Rasmiy opponentlar: Ruzieva Nodira Xakimovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xudoyarova Dildora Raximovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Tibbiyot hodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: muddatdan oldingi tug‘ruqda patologik qon ketishini prognozlash va oldini olish bo‘yicha chora tadbirlarini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
muddatdan oldingi tug‘rukda patologik qon ketish rivojlanishining asosiy sabablari: gemostatik tizimning buzilishi -29,1%, bachadon atoniyasi- 28,9%, yo‘ldoshning nuqsonlari-9,2%, tug‘ruq travmalari-9,8% va uning uchrash chastotasi aniqlangan;
muddatdan oldingi tug‘ruq kuzatilgan ayollarda p53 oksili, trombomodulin, Villebrand omili, D-dimer ko‘rsatkichlarining oshishi va antitrombin III ning kamayishi natijasida sICAM-1, sVCAM hujayra yopishish molekulalarining faolligi oshishi aniqlangan va bu mezonlar patologik qon ketishi uchun diagnostik marker ekanligi isbotlangan;
muddatdan oldingi tug‘ruqni davolash usuli an’anaviy davoga xomiladorlik davrida antiagregant-Dipiridamol dori vositasini va tug‘ruq davrida 4-faktorli protrombin kompleksini qo‘shimcha qo‘llash orkali takomillashtirilgan;
ilk bor muddatdan oldingi tug‘ruq xavfi yukori bo‘lgan xomilador ayollarda angioprotektiv ta’sirga ega bo‘lgan va endotelial funksiyani tiklovchi takomillashtirilgan davo muolajalarni qo‘llash orqali patologik qon ketish holatlari 17,3% ga kamayganligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Muddatdan oldingi tug‘ruqda akusherlik qon ketishini prognozlash va profilaktika qilish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: muddatidan oldingi tug‘ruq xavfi sabablarini o‘z vaqtida aniqlamaslik gemostatik tizimning buzilishi-29,1%, bachadon atoniyasi-28,9%, yo‘ldoshning nuqsonlari-9,2%, tug‘ruq travmalari-9,8% va uning uchrashi kuzatilgan va ular bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 yanvardada 128-son bilan tasdiqlangan “Endotelial disfunksiya muddatdan oldingi tug‘ruq da qon ketishning sababi va axamiyati” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Ona va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali akusherlik bulimi bo‘yicha 23.09.2022 yildagi 136/6-son buyrug‘i bilan, Samarqand shahridagi 1-son tug‘ruq majmuasi patologiya bulimi bo‘yicha 26.10.2022 yil 125/4-son buyrug‘i bilan, Payariq tuman perinatal markaziga akusherlik bulimi bo‘yicha 3.06.2022 yil 66/9-sonli buyrug‘i bilan xamda Jizzax viloyat perinatal markazi patologiya bulimi buyicha 24.01.2023 yildagi 87/7-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 2-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: bemorlar salomatligining tez vaqtda qayta tiklanishi, patologik qon ketishini erta tashxislash va buning natijasida yuzaga keladigan asoratlarini oldini olish hamda o‘lim ko‘rsatkichlarini kamaytirishdan iborat. Iqtisodiy samaradorligi: natijalar sonining 2 baravarga oshishi imkonini berdi. 1 kunlik an’anaviy terapiyadan foydalanish 7 kunlik davolash muddati bilan 47000 ming so‘mni tashkil etdi (329 000), bir kun uchun tavsiya etilgan kompleks terapiya miqdori 59000 so‘m (7 yotoq kuni uchun 413000 so‘m). Muddatdan oldingi tug‘ruq xavfi bo‘lgan ayollarda kompleks terapiya o‘tkazilgandan so‘ng shifoxonaga qayta yotqizilganlar soni 2,5 barobarga kamayganini inobatga olsak, tavsiya etilgan davolash usulining tejamkorligi 1 million 298 ming so‘mni tashkil etadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: muddatdan oldingi tug‘ruq kuzatilgan ayollarda p53 oksili, trombomodulin, fon Villebrand omili, D-dimer kursatkichlarining oshishi va antitrombin III ning kamayishi natijasida sICAM-1, sVCAM hujayra yopishish molekulalarining faolligi oshishi aniklangan va bu mezonlar patologik qon ketishi uchun diagnostik marker ekanligi isbotlangan va ular bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 yanvardada 128-son bilan tasdiqlangan “Endotelial disfunksiya muddatdan oldingi tug‘ruq da qon ketishning sababi va axamiyati” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Ona va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali akusherlik bulimi bo‘yicha 23.09.2022 yildagi 136/6-son buyrug‘i bilan, Samarqand shahridagi 1-son tug‘ruq majmuasi patologiya bulimi bo‘yicha 26.10.2022 yil 125/4-son buyrug‘i bilan, Payariq tuman perinatal markaziga akusherlik bulimi bo‘yicha 3.06.2022 yil 66/9-sonli buyrug‘i bilan xamda Jizzax viloyat perinatal markazi patologiya bulimi buyicha 24.01.2023 yildagi 87/7-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 2-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: tadqiqotda zamonaviy, bir - birini to‘ldiruvchi klinik, statistik usullardan foydalanish, shuningdek, tekshirilgan bemorlarning etarli soni, muddatidan oldin tug‘ruq da patogik qon ketish xavfini kamaytirish uchun diagnostik, prognostik va profilaktika mezonlarini takomillashtirish, statistik tahlil usullari to‘plami, shuningdek ularni to‘g‘ri qo‘llash bilan, xalqaro hamda mahalliy tajribalar bilan taqqoslangani, xulosalar, olingan natijalarning vakolatli tuzilmalar tomonidan tasdiqlanganligi bilan asoslanadi. Iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan diagnostik, davolash va profilaktika chora-tadbirlari algoritmi qo‘llash orqali muddatidan oldingi tug‘ruq ni 33,1 % dan 19 % gacha (bu esa 14,9 % tashkil kiladi) va patologik qon ketishni 17,3% gacha kamaytirish imkonini berdi.
uchinchi ilmiy yangilik: muddatdan oldingi tug‘ruq ni davolash usuli an’anaviy davoga xomiladorlik davrida antiagregant Dipiridamol dori vositasini va tug‘ruq davrida 4-faktorli protrombin kompleksini kushimcha kullash orkali takomillashtirilgan va ular bo‘yicha takliflar takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 yanvardada 140-son bilan tasdiqlangan “Muddatdan oldingi tug‘ruq xavfi bulgan ayollarni olib borish taktikasa” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Ona va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali akusherlik bulimi bo‘yicha 23.09.2022 yildagi 136/6-son buyrug‘i bilan, Samarqand shahridagi 1-son tug‘ruq majmuasi patologiya bulimi bo‘yicha 26.10.2022 yil 125/4-son buyrug‘i bilan, Payariq tuman perinatal markaziga akusherlik bulimi bo‘yicha 3.06.2022 yil 66/9-sonli buyrug‘i bilan xamda Jizzax viloyat perinatal markazi patologiya bulimi buyicha 24.01.2023 yildagi 87/7-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 2-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: tadqiqotda zamonaviy, bir - birini to‘ldiruvchi klinik, statistik usullardan foydalanish, shuningdek, tekshirilgan bemorlarning etarli soni, muddatidan oldin tug‘ruq da patologik qon ketish xavfini kamaytirish uchun diagnostik, prognostik va profilaktika mezonlarini takomillashtirish, statistik tahlil usullari to‘plami, shuningdek ularni to‘g‘ri qo‘llash bilan, xalqaro hamda mahalliy tajribalar bilan taqqoslangani, xulosalar, olingan natijalarning vakolatli tuzilmalar tomonidan tasdiqlanganligi bilan asoslanadi. Iqtisodiy samaradorligi: 1 kunlik an’anaviy terapiyadan foydalanish 7 kunlik davolash muddati bilan 47000 ming so‘mni tashkil etdi 329000, bir kun uchun tavsiya etilgan kompleks terapiya miqdori 59000 so‘m 7 yotoq kuni uchun 413000 so‘m. Muddatdan oldingi tug‘ruq da endotelial disfunksiya bilan og‘rigan ayollarda kompleks terapiya o‘tkazilgandan so‘ng tug‘ruq majmuasiga qayta yotqizilganlar soni 2,5 barobarga kamayganini inobatga olsak, tavsiya etilgan davolash usulining tejamkorligi 1 million 298 ming so‘mni tashkil etadi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor muddatdan oldingi tug‘ruq xavfi yukori bulgan xomilador ayollarda angioprotektiv ta’sirga ega bo‘lgan va endotelial funksiyani tiklovchi takomillashtirilgan davo muolajalarni kullash orkali patologik qon ketish holatlarini 17,3% ga kamaytirishi isbotlangan va ular bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2023 yil 24 yanvardada 140-son bilan tasdiqlangan “Muddatdan oldingi tug‘ruq xavfi bulgan ayollarni olib borish taktikasa” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Ona va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali akusherlik bulimi bo‘yicha 23.09.2022 yildagi 136/6-son buyrug‘i bilan, Samarqand shahridagi 1-son tug‘ruq majmuasi patologiya bulimi bo‘yicha 26.10.2022 yil 125/4-son buyrug‘i bilan, Payariq tuman perinatal markaziga akusherlik bulimi bo‘yicha 3.06.2022 yil 66/9-sonli buyrug‘i bilan xamda Jizzax viloyat perinatal markazi patologiya bulimi buyicha 24.01.2023 yildagi 87/7-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 8 iyuldagi 2-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: muddatdan oldingi tug‘ruq da akusherlik qon ketishining tashxislash va davolash algoritmi ishlab chikarildi va tadqiqotda zamonaviy, bir - birini to‘ldiruvchi klinik, statistik usullardan foydalanish, shuningdek, tekshirilgan bemorlarning etarli soni, muddatidan oldin tug‘ruq da patologik qon ketish xavfini kamaytirish uchun diagnostik, prognostik va profilaktika mezonlarini takomillashtirish, statistik tahlil usullari to‘plami, shuningdek ularni to‘g‘ri qo‘llash bilan, xalqaro hamda mahalliy tajribalar bilan taqqoslangani, xulosalar, olingan natijalarning vakolatli tuzilmalar tomonidan tasdiqlanganligi bilan asoslanadi. Iqtisodiy samaradorligi: 1 kunlik an’anaviy terapiya miqdori 47000 ming so‘mni tashkil etadi, davomiyligi 7 yotoq kuni, ya’ni 329000 sum, taklif qilingan kompleks terapiya miqdori bir kunda 59000 so‘mni, ya’ni 413000 so‘m. Endotelial disfunksiya bilan ogrigan ayollarda kompleks terapiyadan so‘ng iqtisodiy samaradorlik davolash narxi xisobida 1 kunga 12.000 sumni, 7 kun xisobiga esa 84000 ni tug‘ruq majmuasiga takroriy yotqizish soni 2,5 baravar kamayishini hisobga esa 210000 tashkil qiladi.
