Daminova Xilola Maratovnaning
fan doktori (DSs) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Parkinson kasalligini erta diagnostikasi va prognoz qilishni muqobillashtirish», 14.00.13 – Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2.DSc/Tib850.
Ilmiy rahbar: Matmurodov Rustambek Jumanazarovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, DSc.04/30.12.2019.Tib.31.01.
Rasmiy opponentlar: Gafurov Baxtiyar Gafurovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Raimova Malika Muxamedjanovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Turuspekova Saule Tleubergenovna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Qozog‘iston Respublikasi).
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Parkinson kasalligining rivojlanishi va avj olishining xavf omillarini ta’sirini hamda sog‘liqni saqlash birlamchi bo‘g‘inida erta tashxislashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligining premotor bosqichida erta klinik bo‘lmagan harakat bilan bog‘liq ko‘rinishlarini tashxislash, geneologik ko‘rsatkichlari va turmush tarzi xususiyatlari kabi xavf omillarining kasallik rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati  asoslangan;
sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligini erta tashxislash past darajasi hamda bu holat shifokorlarning xavf omillari va kasallikning erta harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan belgilariga etarlicha e’tibor bermasligi keyinchalik asoratlangan xususiyatlari isbotlangan;
Parkinson kasalligining o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligining o‘rni va ahamiyati isbotlangan;
Parkinson kasalligini erta tashxislash va dofamin reseptorlari agonistlari bilan samarali davolash kasallikning rivojlanishini kamaytirish va bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilanishi isbotlangan;
Parkinson kasalligi bilan xastlangan bemorlarni erta bosqichda tashxislashni yaxshilash kasallik avj olishini kamaytirish va individuallashgan farmakoterapiya tavsiya qilish imkoniyatini beruvchi sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘ini shifokorlari uchun Parkinson kasalligi erta tashxislash va rivojlanishini oldini olish uchun dasturiy ta’minot ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Toshkent tibbiyot akademiyasi ekspert kengashining 2024 yildagi 17 yanvardagi 01/058-son xulosasiga ko‘ra (ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassalariga joriy etish bo‘yicha Tshkent tibbiyot akademiyasining 2022 yil 1 noyabrdagi 034242-sonli xati Sog‘liqni saqlash vazirligiga taqdim etilgan:
birinchi ilmiy yangilik: sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligining premotor bosqichida erta klinik bo‘lmagan harakat bilan bog‘liq ko‘rinishlarini tashxislash, geneologik ko‘rsatkichlari va turmush tarzi xususiyatlari kabi xavf omillarining kasallik rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati asoslanganligi Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 15.01.2023 yildagi 20-soni hamda Toshkent viloyati Zangiota tumani 17-oilaviy poliklinika bo‘yicha 21.01.2023 yildagi 23-son, Qoraqolpog‘iston Respublikasi Nukus shaharidagi 1-son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha 11.01.2023 yildagi 6-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: nomotor belgilar va xavf omillari kasallikning premotor bosqichida paydo bo‘ladi, birlamchi bo‘g‘in  muassasalarida ularni boshqa motor belgilar bilan erta aniqlash bu Parkinson xastlaigini erta tashxislash imkonini bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligining premotor bosqichida erta klinik bo‘lmagan harakat bilan bog‘liq ko‘rinishlarini tashxislash, geneologik ko‘rsatkichlari va turmush tarzi xususiyatlari kabi xavf omillarining kasallik rivojlanishidagi bashoratlash bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligining premotor bosqichida erta klinik bo‘lmagan harakat bilan bog‘liq ko‘rinishlarini tashxislash, geneologik ko‘rsatkichlari va turmush tarzi xususiyatlari kabi xavf omillarining kasallik rivojlanishidagi bashoratlash bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘inida Parkinson kasalligini erta tashxislash past darajasi hamda bu holat shifokorlarning xavf omillari va kasallikning erta harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan belgilariga etarlicha e’tibor bermasligi keyinchalik asoratlangan xususiyatlari isbotlanganligi Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 15.01.2023 yildagi 20-son hamda Toshkent viloyati Zangiota tumani 17-oilaviy poliklinika bo‘yicha 21.01.2023 yildagi 23-son, Qoraqolpog‘iston Respublikasi Nukus shaharidagi 1-son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha 11.01.2023 yildagi 6-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: o‘zgartirilmaydigan xavf omillarini, nomotor belgilari va erta motor belgilarni premotor bosqichida aniqlash, birlamchi bo‘g‘in sharoitida Parkinson kasalligini erta aniqlash, tashxislash va bemorlarninig hayot sifatini yaxshilash imkonini bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Parkinson kasalligini erta tashxislash past darajasi hamda bu holat shifokorlarning xavf omillari va kasallikning erta harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan belgilariga etarlicha e’tibor bermanganligi natijasida belgilarani  sarali tashxislash bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: Parkinson kasalligini erta tashxislash past darajasi hamda bu holat shifokorlarning xavf omillari va kasallikning erta harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan belgilariga etarlicha e’tibor bermasligi keyinchalik asoratlangan xususiyatlari samarali davolash uchun bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan.
uchinchi ilmiy yangilik: Parkinson kasalligini o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligining o‘rni va ahamiyati isbotlanganligi Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 15.01.2023 yildagi 20-son hamda Toshkent viloyati Zangiota tumani 17-oilaviy poliklinika bo‘yicha 21.01.2023 yildagi 23-son, Qoraqolpog‘iston Respublikasi Nukus shaharidagi 1-son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha 11.01.2023 yildagi 6-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Parkinson kasalligining o‘zgartirib bo‘lmaydigan xavf omillarini aniqlash (yosh, jinsi), genealogik tahlilni o‘tkazish, harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan belgilari (gipoosmiya, depressiya) bemorlarni erta bosqichda aniqlashi, hayot sifatini va nogironlikning kamaytirishga imkon bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Parkinson kasalligini o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligining o‘rni va ahamiyatini  asoslash uchun bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: Parkinson kasalligi o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligini baholash uchun bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: Parkinson kasalligi erta tashxislash va dofamin reseptorlari agonistlari bilan samarali davolash kasallikning rivojlanishini kamaytirish va bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilanishi isbotlanganligi Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 15.01.2023 yildagi 20-son hamda Toshkent viloyati Zangiota tumani 17-oilaviy poliklinika bo‘yicha 21.01.2023 yildagi 23-son, Qoraqolpog‘iston Respublikasi Nukus shaharidagi 1-son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha 11.01.2023 yildagi 6-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Bemorlarni dispanser kuzatuvi, nogironlik muddatini uzaytirish bilan davom etadigan harakat bilan bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan simptomlarni davolash bilan erta individuallashgan farmakoterapiya samaradorligi isbotlash,  bemorlarning hayot sifati va nogironligini kamaytirishga imkon bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Parkinson kasalligi o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligining o‘rni va ahamiyatini  asoslash uchun bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: Parkinson kasalligini o‘zgartirib bo‘lmaydigan va harakat bilan bog‘liq bo‘lmagan ko‘rinishlarining yaqqollik darajasi hamda ularning kasallikning rivojlanishidagi bashorat qiluvchi ahamiyati o‘rtasida harakat buzilishlarining ta’sirini korelyasion bog‘liqligini baholash uchun bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan.
beshinchi ilmiy yangilik: Parkinson kasalligi bilan xastlangan bemorlarni erta bosqichda tashxislashni yaxshilash kasallik avj olishini kamaytirish va individuallashgan farmakoterapiya tavsiya qilish imkoniyatini beruvchi sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘ini shifokorlari uchun Parkinson kasalligi erta tashxislash va rivojlanishini oldini olish uchun dasturiy ta’minot ishlab chiqilganligi Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 15.01.2023 yildagi 20-son hamda Toshkent viloyati Zangiota tumani 17-oilaviy poliklinika bo‘yicha 21.01.2023 yildagi 23-son, Qoraqolpog‘iston Respublikasi Nukus shaharidagi 1-son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha 11.01.2023 yildagi 6-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Bemorlarni dispanser kuzatuvi, nogironlik muddatini uzaytirish bilan davom etadigan harakat bilan bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan simptomlarni davolash bilan erta individuallashgan farmakoterapiya samaradorligi isbotlash,  bemorlarning hayot sifati va nogironligini kamaytirishga imkon bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Parkinson kasalligi bilan xastlangan bemorlarni erta bosqichda tashxislashni yaxshilash kasallik avj olishini kamaytirish va individuallashgan farmakoterapiya tavsiya qilish imkoniyatini beruvchi sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘ini shifokorlari uchun Parkinson kasalligi erta tashxislash va rivojlanishini oldini olish uchun dasturiy ta’minotni tatbiq etish orqali  bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: Parkinson kasalligi bilan xastlangan bemorlarni erta bosqichda tashxislashni yaxshilash kasallik avj olishini kamaytirish va individuallashgan farmakoterapiya tavsiya qilish imkoniyatini beruvchi sog‘liqni saqlashni birlamchi bo‘g‘ini shifokorlari uchun Parkinson kasalligi erta tashxislash va rivojlanishini oldini olish uchun dasturiy ta’minot  samaradorligini tatbiq etish orqali bir bemor uchun 128000 so‘mni iqtisod qilishga erishilgan.