Kasimova E’zozxon Alijanovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Milliy va diniy qadriyatlarga tayanish yangi O‘zbekistonda ijtimoiy rivojlanish omili sifatida”, 09.00.04 – Ijtimoiy falsafa (falsafa fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/Fal689.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Namangan davlat universiteti, PhD.03/30.04.2021.F.76.06.
Ilmiy rahbarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Zamilova Rimma Ramilevna pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent.
Rasmiy opponentlar: Ismoilov Maxamadixon Isroilovich, falsafa fanlari doktori, professor; Musaev Odil Raxmatovich, falsafa fanlar doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi milliy va diniy qadriyatlarga tayanish yangi O‘zbekistonda ijtimoiy rivojlanish omili ekanligini ilmiy-falsafiy jihatdan asoslash orqali mazkur jarayonni mustahkamlash yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
jamiyat taraqqiyoti transformatsiyasida shaxs mentalitetida transendental qadriyatlardan individuallikka o‘tish tamoyili ijtimoiy-iqtisodiy hayotda bozor mexanizmlarini joriy etilishi sharoitida shartlangan ko‘nikmaga aylanib borayotganligi va pragmatik-falsafiy mentalitetni shakllantirishi aniqlangan;
mamlakatimizda dinga nisbatan munosabatning liberallashuvi ijtimoiy identlikni mustahkamlovchi omil sifatida ijtimoiy rivojlanishni ta’minlovchi pragmatik sotsiokreativ steriotiplarlarni shakllantirishi asoslangan;
jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi aksiologik determinantlari ob’ektiv shart-sharoitlari (global jarayonlar, ratsional islohotlar) va sub’ektiv omillari (qadriyatlar, din, innovatorlik, ommaviy axborot vositalari) qanchalik o‘zaro uyg‘un bo‘lsa u shunchalik vorisiylikni ta’minlovchi dinamik jarayonlarga sabab bo‘lishi ochib berilgan;
zamonaviy o‘zbek milliy qadriyatlari bilan diniy tomoyillarni dixatomik konteksda shakllanishini oldini olgan holda ularni o‘zaro uyg‘unlashuviga tayanish orqali shakllangan qadriyatlar mamlakatimiz ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga ratsional ta’sir o‘tkazishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Milliy va diniy qadriyatlarga tayanish yangi O‘zbekistonda ijtimoiy rivojlanish omili ekanligining ilmiy-falsafiy tahlili bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
jamiyat taraqqiyoti transformatsiyasida shaxs mentalitetida transendental qadriyatlardan individuallikka o‘tish tamoyili ijtimoiy-iqtisodiy hayotda bozor mexanizmlarini joriy etilishi sharoitida shartlangan ko‘nikmalariga doir ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalaridan Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2022-yilda ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturining IX yo‘nalishida belgilangan “Mamlakatimizdagi keng qamrovli islohotlar mazmunini aholining turli qatlamlariga tushuntirish va mafkuraviy immunitetni mustahkamlash, diniy aqidaparastlik va ekstremizmning buzg‘unchi g‘oyalaridan ogoh etishga qaratilgan “Jaholatga qarshi ma’rifat”, “Islom aqidaparastlikni qoralaydi”, “Yoshlar ekstremizmga qarshi”, “Ma’naviyat odam va olam xaloskori”, “Missionerlik: mohiyat, maqsadlar, oqibatlar va oldini olish yo‘llari”, “Islom terrorizmga qarshi” mavzularida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etish” mavzusidagi targ‘ibot ishlarini o‘tkazishda foydalanilgan (Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2023-yil 24-yanvardagi 04/36/-113-son ma’lumotnomasi). Natijada, jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishda milliy va umuminsoniy qadriyatlarning uzviyligi, milliy va diniy qadriyatlarning ajralmas qismi bo‘lgan madaniy meros, axloqiy me’yorlar, jamoaviylik, diniy bag‘rikenglik, mehmondo‘stlik kabi milliy aspektlar ijtimoiy taraqqiyot jarayonida inson va jamiyat manfaatlarini uyg‘unlashtirishda xizmat qilgan;
mamlakatimizda dinga nisbatan munosabatning liberallashuvi ijtimoiy identlikni mustahkamlovchi omil sifatida ijtimoiy rivojlanishni ta’minlovchi pragmatik sotsiokreativ steriotiplarlarni shakllantirishiga oid xulosalaridan O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi hamda uning hududiy bo‘linmalari tarkibiga kiruvchi “Mahallada yoshlar yetakchisi”, “Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarida yoshlar sardori” hamda yosh zaxira kadrlar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan “Inson resurslarini boshqarish”, “Liderlik sifatlari”, “Innovasion boshqaruv” kabi kadrlarni saralash loyihalarini ishlab chiqishda (O‘zbekiston Yoshlar ishlari agentligining 2023-yil 26-yanvardagi 4/13/21-193-son ma’lumotnomasi.) Natijada, yosh liderlarda innovatsion tashabbuskorlikni shakllantirishda milliy va diniy qadriyatlar uyg‘unligi asosida ma’naviy fazilatlarni rivojlantirish ustuvorligini ta’minlashga xizmat qilgan;
jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi aksiologik determinantlari ob’ektiv shart-sharoitlari va sub’ektiv omillari ijtimoiy rivojlanishning barcha bosqichlarida milliy qadriyatlar ierarxiyasi jarayoni tabiiy ravishda mavjud bo‘lishiga oid xulosalaridan “Ta’lim va taraqqiyot”, “Millat va ma’naviyat”, “O‘zbekiston yoshlari” eshittirishlarini samarali tashkil etish hamda dastur va ssenariylarni ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining 2023-yil 24-yanvardagi 04-36-113-son ma’lumotnomasi). Natijada, yoshlarni ma’naviy-axloqiy, jismoniy barkamollik tarbiyasida ta’lim-tarbiya berish tizimini sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish chora-tadbirlarini tizimli amalga oshirishga xizmat qilgan;
zamonaviy o‘zbek milliy qadriyatlari bilan diniy tomoyillarni dixatomik konteksda shakllanishini oldini olgan holda ularni o‘zaro uyg‘unlashuviga tayanish orqali shakllangan qadriyatlar mamlakatimiz ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga ratsional ta’siriga doir ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalaridan Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2021-2022-yillarda o‘tkazilgan targ‘ibot faoliyatida tatbiq etilgan. Jumladan, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2022-yilda ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturining IX yo‘nalishida belgilangan “Mamlakatimizdagi keng qamrovli islohotlar mazmunini aholining turli qatlamlariga tushuntirish va mafkuraviy immunitetni mustahkamlash, diniy aqidaparastlik va ekstremizmning buzg‘unchi g‘oyalaridan ogoh etishga qaratilgan “Jaholatga qarshi ma’rifat”, “Islom aqidaparastlikni qoralaydi”, “Yoshlar ekstremizmga qarshi”, “Ma’naviyat odam va olam xaloskori”, “Missionerlik: mohiyat, maqsadlar, oqibatlar va oldini olish yo‘llari”, “Islom terrorizmga qarshi” mavzularida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etish” mavzusidagi targ‘ibot ishlarini o‘tkazishda foydalanilgan (Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2023-yil 24-yanvardagi 04/36/-113-son ma’lumotnomasi). Natijada, o‘zbek milliy qadriyatlari bilan diniy tomoyillar jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishda milliy va umuminsoniy qadriyatlarning uzviyligi, milliy va diniy qadriyatlarning ajralmas qismi bo‘lgan madaniy meros, axloqiy me’yorlar, jamoaviylik kabi tamoyillarni rivojlantirishga xizmat qilgan.