Ro‘ziev Zuhriddin Jamoliddinovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Nochiziqli foton kristallarida o‘z - o‘ziga ta’sir va nostatsionar shartlarda ikkinchi garmonika generatsiyasi”, 01.04.11 – Lazer fizikasi (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.3.PhD/FM773
Ilmiy rahbar: Sapaev Usman Kalandarovich fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: I Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zR FA Ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti, DSs.02/30.12.2019.FM.65.01 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Boltaev Ganjaboy Sapaevich, fiz.-mat. fanlari doktori, Maxmudov Xikmat Maxamatovich, fiz.-mat. fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Urganch davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Nochiziqli foton kristallaridan foydalanganda o‘ta qisqa lazer impul`slarining ikkinchi garmonika generatsiyasi hosil bo‘lish samaradorligini oshirishga to‘sqinlik qiluvchi asosiy cheklovchi omillarni aniqlash va ushbu chastota almashinuvi jarayonining samaradorligini oshirishning yangi usullarini yaratish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
nochiziqli foton kristallarida ikkinchi garmonika olishda davomiyligi 5 fs li impul`sdan foydalanganda muxitda hosil bo‘ladigan ikkinchi garmonika impul`si muhit dispersiyasi ta`sirida o‘zining Gauss "silliqligini" yo‘qotishi va bir necha bo‘laklarga bo‘linishi aniqlandi;
yuqori intensivlikli ultra qisqa lazer impulslarining NFK da ikkinchi garmonika hosil qilish jarayonida domenlarning optimal uzunligi quyidagi π/|∆k| hisoblashdan farq qilishi aniqlandi. Bu muhitda uchinchi tartibli nochiziqli kirituvchanlikning paydo bo‘lishi va muhit dispersiyasi ta`siri tufayli yuzaga kelishi aniqlandi;
muntazam domenli tuzilishga ega kristallarda ikkinchi garmonika hosil bo‘lish jarayoniga muhitning kubik nochiziqliligi va dispersiyasi ta’siri kuchayishi bilan lazer nurlanish to‘lqin uzunligining π/∆k xisoblashda ishlatilgan qiymatidan kichik bo‘lganda yuqori samaradorlikka erishish mumkinligi aniqlandi;
5% MgO:LiNbO3 DDS-kristallarida ultraqisqa lazer impulslarining ikkinchi garmonikasini hosil qilish samaradorligini belgilovchi asosiy omil muhitning dispersiyasi ekanligi aniqlandi;
nochiziqli foton kristallarida ultraqisqa lazer impul`slarining ikkinchi garmonikasini hosil qilishda ikkinchi tartibli gruppaviy tezligi dispersiyasini hisobga olish ikkinchi garmonika impul`sining dum qismi modulyasiyasiga olib kelishi ko‘rsatilgan. Biroq bu ta’sir asosiy garmonikaga ta’sir qilmaydi;
nochiziqli foton kristallarida spektral chegaralangan impul`slarning ikkinchi garmonikasini hosil qilishda, chirplanmaganlarga nisbatan past energiya samaradorligiga ega bo‘lsa ham yuqori kontrastli gaussimon ikkinchi garmonika impul`sini hosil qilish mumkinligi ko‘rsatildi;
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi: Ushbu “Nochiziqli foton kristallarida o‘z - o‘ziga ta’sir va nostatsionar shartlarda ikkinchi garmonika generatsiyasi” mavzudagi dissertatsiya YoT-Ftex-2018-161 (2018 - 2019) loyixasini bajarishda qo‘yilgan masalalarga mos kelishi bilan katta qiziqish uyg‘otdi va ushbu loyixada quyidagi masalalarni hal qilishda foydalanildi:
nochiziqli foton kristallaridan foydalangan holda 1.05 mkm dan 0.525 mkm ga yuqori effektivlik bilan chastota almashtirishni amalga oshirish uchun;
yuqori intensivlikdagi ul`traqisqa lazer impul`slaridan foydalanganda, foton kristallari davrini aniqlash uchun;
kvazisinxron ta’sirlashuvga asoslangan chastota almashtirish jarayoniga dispersiya ta’sirini o‘rganish uchun;
ikki o‘zakli optik tolada n = 0,532 mkm to‘lqin tushurilgan va uzunligi 31 va 38 mm bo‘lgan bog‘lovchidan o‘tgandan keyin olingan keng polosali yorug‘lik spektrining tajribada olingan natijalari va nazariy (sonli hisob-kitoblar) olingan natijalar bilan taqqoslash uchun;
infraqizil nurlanish (1,05 mkm) bilan damlanganda tolali generator va tola filtridan iborat ikki o‘zakli tolaga asoslangan optik tolali qurilmada 0,7-1,7 mkm sohada boshqariladigan keng spektrli ultra qisqa nurlanish bo‘yicha olingan tajriba natijalarini ushbu dissertatsiya ishidagi sonli hisoblash usulida olingan natijalar bilan solishtirish uchun.
Shuning bilan birga intensiv ul`traqisqa lazer impul`slari yordamida foton kristallari davrini aniqlashga doir dissertatsiya tadqiqoti natijalari 3D Digital Silk Road (№ PPI/APM/2019/1/00004) (2019-2021) halqaro loyihani amalga oshirishda ham foydalanilgan bo‘lib, bunda turli ob’ektlarni faol raqamli skanerlash uchun infraqizil nurlanishdan ko‘zga ko‘rinadigan diapazonga qadar katta effektivlik bilan chastotasi almashtirilgan lazer nurlanishidan foydalanilishi kerakligi aniqlangan.