To‘xtaboeva Mukaddas To‘xtaboevnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Sut bezi saratonining rivojlanishini prognozlash va erta tashxislashni takomillashtirish» 14.00.14 – Onkologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2018.2.PhD/Tib 661.
Ilmiy rahbar: Abdixakimov Abdulla Nusratillaevich, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi, DSc.04/30.12.2019.Tib.77.01.
Rasmiy opponentlar: Alimxodjaeva Lola Tel`manovna, tibbiyot fanlari doktori; Meshheryakov Andrey Al`bertovich, tibbiyot fanlari doktori (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: sut bezi saratonini shakllanish va rivojlanishida molekulyar-genetik va klinik o‘zgarishlarni ahamiyati va o‘rni baholashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sut bezi saratoni bilan xastalangan ayollarda aniq vaqt bo‘yicha Real-time PCR usulini qo‘llash bilan BRCA1/ BRCA2 gen mutatsiyalarini, BRCA1 genida 5382insC, 4153delA, 185delAG va BRCA1 300T>Gv gen mutatsiyalarini belgilovchi irsiylik xususiyatlari asoslangan;
sut bezi saratoni xastaligini irsiyligining moyil xususiyatlarni rivojlanishida SFRP1/SFPR2 genlarining epigenetikasi BRCA1/2 gen mutatsiyasini eng keng tarqalishi aniq vaqt usuli yordamida SFPR1/2 genining promotor domenining metillanish statusi tashxislash usuli ishlab chiqilgan;
perikanakulyar fibroadenomalar, adenoma, aralash fibroadenoma, proliferativ fibroadenoma, filloidli fibroadenoma, intrakanalikulyar fibroadenomalarning onkomarkerlari hisoblangan genlarning promtor sohasining metillanishini baholash tartibi asoslangan;
sut bezi saratonini rivojlanishidagi irsiy omillarni baholashda AUC-Area Under Curve–tashxislash samaradorligining klassifikatori qo‘llash orqali xastalikni erta tashxislashga qaratilgan skrining dastur majmuasi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Sut bezi saratoni shakllanish va rivojlanishini erta tashxislash va bashoratlashni takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
sut bezi saratoni shakllanish va rivojlanishini erta tashxislash va bashoratlash natijasida ishlab chiqilgan «Sut bezi saratonini oldini olish» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2022 yil 5 iyuldagi 8n-r/312-son ma’lumotnomasi). Natijada sut bezi saratoni shakllanish va rivojlanishini erta tashxislash va bashoratlash orqali patsientlarda xastalikni tashxislashning yangi usullarini tanlash orqali xastalikni samarali davolash va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash imkonini bergan;
sut bezi saratoni shakllanish va rivojlanishini erta tashxislash va bashoratlashni takomillashtirish bo‘yicha olingan natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy amaliy tibbiyot markazi Qoraqolpog‘iston va Xorazm filiallarining klinik amaliyotiga tatbiq etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2023 yil 6 fevraldagi 08-02740–son ma’lumotnomasi). Olingan ilmiy natijalarning amaliyotga joriy qilinishi BRCA 1,2 genlaridagi mutatsiyalarni tashxislash bilan sut bezi saratonini molekulyar-genetik tadqiqotida mutatsiyalar eng ko‘p holatlarda BRCA-2 ga nisbatan solishtirilganda BRCA-1 da ko‘p kuzatilishi, aksariyat holatlarda mutatsiyalar oilaviy anamnezga ega bo‘lgan bemorlardagi 5382 ins S ekzonlarda o‘z o‘rniga ega bo‘lishi, turli xavf guruhidagi mutatsiyalar o‘rtacha 5,5%ni, turli xavf omillari orasida faqat bilateral shikastlanishli bemorlar guruhida BRCA-1 va BRCA-2 mutatsiyalari qayd etilmaganligi, bemorlarning hech bir guruhida BRCA-2 gen mutatsiyasi qayd etilmaganligi va bemorlar hayot sifatini yaxshilash imkonini bergan.
