Eshchanov Xushnudbek Odilbekovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertasiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Ipak sanoati tolali chiqindilari asosida sorbent olishning ilmiy va amaliy asoslari», 02.00.06 – Yuqori molekulyar birikmalar (kimyo fanlari).
Dissertasiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/K394.
Ilmiy rahbar: Baltayeva Muxabbat Matnazarovna, kimyo fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertasiya bajarilgan muassasalar nomi: Urganch davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti, DSs.02/30.12.2019.K/FM/T.36.01.
Rasmiy opponentlar: Akbarov Hamdam Ikromovich, kimyo fanlari doktori, professor; Voxidova Noyira Raximovna, kimyo fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Yetakchi tashkilot: Bioorganik kimyo instituti.
Dissertasiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Ipakning tolali chiqindilaridan o‘ta yuqori chastotali nurlar ta’sirida gidrolizlangan fibroin sorbentini olish va uning tarkibi, tuzilishi va xossalarini tadqiq qilishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor ipakning tolali chiqindilarini o‘ta yuqori chastotali nurlar ta’sirida kislotali sharoitda gidroliz qilish orqali gidrolizlangan fibroin olingan va optimal sharoit ko‘rsatilgan;
ilk bor ipakning tolali chiqindilaridan olingan kukunsimon gidrolizlangan fibroinni molekulyar massalari spektrofotometriya usuli yordamida aniqlangan;
gidrolizlangan fibroinda kumush, oltin nanozarrachalari va mis(II) komplekslarini hosil bo‘lishi, metall ionlarining sorbsiya mexanizmlari aniqlangan;
kukunsimon gidrolizlangan fibroinning paxta moyini oqlash xossalari ko‘rsatilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ipak sanoati tolali chiqindilari asosida sorbent olishning ilmiy va amaliy asoslari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
ipakning tolali chiqindilari asosida sorbent olish bo‘yicha olingan ilmiy natijalardan “A-12-53-Atrof-muhit obyektlarida ekotoksikantlarni aniqlashning fotometrik va sorbsion-fotometrik usullarini ishlab chiqishda polimer tashuvchilarda immobilizatsiyalangan reagentlar” (2015-2017 yy) mavzusidagi fundamental loyihasida eritmalardagi metall ionlarini sorbsiyalashda foydalanilgan (O‘zR OO‘MTV O‘zMUning 2022 yil 19 martidagi 04111-1617-sonli ma’lumotnomasi). Natijada og‘ir metall ionlarini sorbsiyalash xossasi yuqoriligi aniqlangan va loyihani muvaffaqiyatli bajarilishiga hissa qo‘shgan;
ipakning tolali chiqindilaridan olingan gidrolizlangan fibroin namunalaridan Urganch yog‘-moy” AJ da paxta moyini tozalashda (oqlashda) amaliyotga joriy qilingan (“Urganch yog‘-moy” AJning 2022 yil 20 iyuldagi dalolatomasi). Natijada import qilib keltiriluvchi bentonit sorbentiga nisbatan yuqori samaradorlikni ko‘rsatib, paxta moyini sifat ko‘rsatgichlari va moyning saqlanish muddatini oshirish imkonini bergan.