Норқобилова Нигора Ураловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Ўзбек ва инглиз тилларидаги олқиш ва қарғиш сўзларининг чоғиштирма тадқиқи, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган В2026.2.PhD/Fil7520.
Илмий раҳбар: Маматалиева Навбаҳор Хўжамбердиевна, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Денов тадбиркорлик ва педагогика институти.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, илмий кенгаш рақами: Термиз иқтисодиёт ва сервис университети, PhD.03/27.12.2025.Fil.13.02.
Расмий оппонентлар: Мирсанов Ғайбулла Қулмуродович филология фанлари доктори, доцент; Амонтурдиева Шоира Равшановна филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги олқиш ва қарғиш сўзларининг чоғиштирма тадқиқи орқали уларнинг ўхшаш ва фарқли жиҳатлари, ўзига хос хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
олқиш ва қарғиш сўзларнинг паремиологик мақоми, структур-семантик табиати, функсионал-прагматик хусусиятлари уларнинг икки тил тизимидаги умумий, типологик муштарак ва миллий-спетсифик белгилари аниқланган;
чоғиштирилаётган тиллардаги олқиш ва қарғиш бирликларининг семантик майдони, семантик муносабатлари, уларнинг ижобий ва салбий баҳолаш семалари, эмоционал-экспрессив компонентлари, синонимик, антонимик, омонимик ва паронимик муносабатларда воқеланиш хусусиятлари исботланган;
ўзбек ва инглиз нутқий-маданий муҳитида олқиш ва қарғиш бирликларининг гендер, ёш, адресант-адресат муносабати ҳамда коммуникатив вазиятга кўра дифференсиаллашуви, кундалик ва маросим дискурсида уларнинг қўлланиш частотаси, прагматик юкламаси, эмоционал интенсивлигини белгиловчи экстралингвистик омиллар тизимлаштирилган;
олқиш ва қарғиш бирликларининг лингвомаданий шартланиши миллий қадриятлар, диний-эътиқодий қарашлар, урф-одатлар, ижтимоий муносабатлар ва миллий дунёқараш билан боғлиқлиги, ушбу бирликларнинг универсал ва лакунар хусусиятлари, маданий коннотацияси ҳамда функсионал-прагматик эквивалентлик даражалари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларидаги олқиш ва қарғиш сўзларининг чоғиштирма тадқиқ қилиш жараёнида ишлаб чиқилган илмий натижалар ва амалий таклифлар асосида:
олқиш ва қарғиш сўзларининг паремиологик мақоми, структур-семантик табиати, функсионал-прагматик хусусиятлари уларнинг икки тил тизимидаги умумий, типологик муштарак ва миллий-спетсифик белгилари аниқланганлик ҳақидаги назарий хулосалардан Қўқон давлат университетида 2023-2025-йилларга мўлжалланган “2023 КА 171 Мобилитй Ҳигҳер Эдуcатион студентс (Эрасмус+)” номли амалий лойиҳа доирасида фойдаланилган (Қўқон давлат университетининг 2026-йил 3-февралдаги 30-сон маълумотномаси). Натижада тўпланган олқиш ва қарғиш сўзлар инглиз ва ўзбек халқларининг тил бойлигини, урф-одатини, менталитетини, қарашларини ва тарихини ўрганишда, ҳамда тил ўрганувчиларда керакли коммуникатив компетенсияларни ривожлантиришга хизмат қилган;
ўзбек ва инглиз нутқий-маданий муҳитида олқиш ва қарғиш бирликларининг гендер, ёш, адресант-адресат муносабати ҳамда коммуникатив вазиятга кўра дифференсиаллашуви, кундалик ва маросим дискурсида уларнинг қўлланиш частотаси, прагматик юкламаси, эмоционал интенсивлигини белгиловчи экстралингвистик омиллар тизимлаштирилганлик ҳақидаги илмий хулосаларидан Ўзбекистон Республикаси Фанлар институти томонидан ФА-ФИ-Г003 “Ҳозирги қорақалпоқ тилида функсионал сўз ясалиш” мавзусидаги фундаментал илмий лойиҳалар доирасида фойдаланилган (Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2026йил 17-августдаги 01/392-сон маълумотномаси).Натижада ўзбек ва инглиз тилларида олқиш ва қарғиш сўзларининг семантикаси ва лингвомаданий хусусиятларини таҳлил қилиш учун ишлб чиқилган методиканинг қардош ва ноқардош тилларга хос бошқа типдаги паремияларини тадқиқ қилишда фойдаланиш мумкинлиги билан хизмат қилган;
олқиш ва қарғиш бирликларининг лингвомаданий шартланиши миллий қадриятлар, диний-эътиқодий қарашлар, урф-одатлар, ижтимоий муносабатлар ва миллий дунёқараш билан боғлиқлиги, ушбу бирликларнинг универсал ва лакунар хусусиятлари, маданий коннотацияси ҳамда функсионал-прагматик эквивалентлик даражалари аниқланганликка оид таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон -24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиканалида 2023-2025 йилларда эфирга узатилган “таълим ва тараққиёт”, “Болалар ва биз” эшиттиришларининг сенарийсини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон миллий телерадио компаниясининг “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2026йил 9-февралдаги 05-09-199-сон маълумотномаси). Натижада бадиий ва халқ оғзаки ижодига оид материаллар мазмунан бойитилган ҳамда илмийлик даражаси оширилган.
