Раҳманова Муҳайё Давронбек қизининг

фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Пренатал ва постнатал даврда турли хил туғма юрак нуқсонларининг эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш», 14.00.19 – Клиник радиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2026.1.PhD/Tib6881.
Илмий раҳбар: Рахмонова Гулбаҳор Эргашовна, тиббиёт фанлари доктори,профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Болалар миллий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Болалар онкологияси,гематологияси ва клиник иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.06.01
Расмий оппонентлар: Розиходжаева Гулнора Ахмедовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хамидов Обид Абдурахманович, тиббиёт фанлари доктори,профессор.
Етакчи ташкилот: Урганч давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: пренатал ва постнатал даврда турли хил туғма юрак нуқсонларини эхокардиографик ташхислашни такомиллаштириш ҳамда постнатал кузатув ва даволаш тактикасини белгилаш учун дифферентсиал диагностик алгоритм ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
шунтли туғма юрак нуқсонларида эхокардиографик морфометрик кўрсаткичларнинг операцияга тавсия қилинишини ажратишдаги прогностик аҳамияти аниқланиб, очиқ артериал йўл диаметрининг ≥1,9 мм чегара қийматида AUC=0,945, сезгирлик 84,4% ва спетсификлик 100%, бўлмачалараро тўсиқ нуқсони диаметрининг ≥8,8 мм чегара қийматида AUC=0,846 ҳамда қоринчалараро тўсиқ нуқсони диаметрининг ≥4,2 мм чегара қийматида AUC=0,624 эканлиги асосланган;
постнатал даврда туғма юрак нуқсонларининг клиник оғирлигини кўп омилли баҳолашнинг прогностик аҳамияти критик нуқсонни ажратишда AUC=0,872 ва интенсив терапияга эҳтиёжни прогнозлашда AUC=0,798 кўрсаткичлари билан асосланиб, СпО₂нинг ҳар 5 фоиз пунктга пасайиши ҳамда ўпка артерияси клапанидаги босим градиентининг ҳар 10 мм sim.ust.ga ортиши интенсив терапияга эҳтиёж шансини мос равишда 1,68 ва 1,34 баравар ошириши аниқланган (п<0,001);
пренатал ва постнатал текширув натижаларини қиёслаш орқали фетал эхокардиографиянинг сезгирлиги 94,74%, спетсификлиги 88,24%, мусбат прогностик қиймати 96,43% ва диагностик аниқлиги 93,24% эканлиги аниқланиб, клиник шубҳа сақланган ҳолларда постнатал эхокардиографик верификация зарурлиги асосланган;
критик туғма юрак нуқсонини ажратишда ≥3 балл чегарасида AUC=0,820, сезгирлик 62,2% ва спетсификлик 91,6%, интенсив терапияга эҳтиёжни баҳолашда ≥2 балл чегарасида эса AUC=0,771, сезгирлик 66,7% ва спетсификлик 73,7% эканлиги асосланиб, СпО₂ ≤89%, чап қоринча чиқарув фракцияси ≤65% ва ўпка артерияси клапанидаги босим градиенти ≥21 мм sim.ust. мезонларига мос равишда 2,2 ва 1 балл берилган 0-5 баллик хавф шкаласи ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Пренатал ва постнатал даврда туғма юрак нуқсонларининг эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: шунтли туғма юрак нуқсонларида эхокардиографик морфометрик кўрсаткичларнинг операцияга тавсия қилинишини ажратишдаги прогностик аҳамияти аниқланиб, очиқ артериал йўл диаметрининг ≥1,9 мм чегара қийматида AUC=0,945, сезгирлик 84,4% ва спетсификлик 100%, бўлмачалараро тўсиқ нуқсони диаметрининг ≥8,8 мм чегара қийматида AUC=0,846 ҳамда қоринчалараро тўсиқ нуқсони диаметрининг ≥4,2 мм чегара қийматида AUC=0,624 эканлиги асосланганлиги ҳақидаги маълумотлар «Пренатал ва постнатал даврда туғма юрак нуқсонларини эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026-йил 24-февралдаги 02-23/1202-т-сон тасдиғи). Мазкур тавсиянома Сурхондарё вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида (2026-йил 11-мартдаги 32-Т-сон буйруқ) ва Тошкент шаҳар 8-сонли шаҳар туғруқ комплексида (2026-йил 31-мартдаги 202-сон буйруқ) клиник амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 7-октабрдаги 216-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: нуқсоннинг ўлчами, анатомик тузилиши ва гемодинамик таъсирини биргаликда баҳолаш кардиожарроҳ маслаҳатига муҳтож болаларни ўз вақтида аниқлаш ва ихтисослаштирилган ёрдамга йўналтириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ягона эхокардиографик баҳолаш мезонларини қўллаш такрорий текширувларни камайтиришга хизмат қилади. Йилига 1000 нафар бемор текширилиши ва такрорий ЭхоКГ улуши 10% дан 3% гача камайиши шартида 70 та текширувнинг олдини олиш ҳисобига ҳисобий иқтисодий самара йилига 9,1 млн сўмни ташкил этиши мумкин. Хулоса: эхокардиографик морфометрик мезонлар шунтли нуқсонларда операцияга тавсия қилинишини баҳолашни тўлдиради; даволаш тўғрисидаги қарор нуқсон анатомияси ва беморнинг клиник-гемодинамик ҳолати билан биргаликда қабул қилинади.
иккинчи илмий янгилик: постнатал даврда туғма юрак нуқсонларининг клиник оғирлигини кўп омилли баҳолашнинг прогностик аҳамияти аниқланиб, критик нуқсонни ажратиш моделида AUC=0,872, интенсив терапияга эҳтиёжни прогнозлаш моделида AUC=0,798 эканлиги асосланган; СпО₂нинг ҳар 5 фоиз пунктга пасайиши интенсив терапияга эҳтиёж шансини 1,68 баравар, ўпка артерияси клапанидаги босим градиентининг ҳар 10 мм сим. уст. га ортиши эса 1,34 баравар ошириши аниқланганлиги (п<0,001) ҳақидаги маълумотлар «Пренатал ва постнатал даврда туғма юрак нуқсонларини эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026-йил 24-февралдаги 02-23/1202-т-сон тасдиғи). Мазкур тавсиянома Сурхондарё вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида (2026-йил 11-мартдаги 32-Т-сон буйруқ) ва Тошкент шаҳар 8-сонли шаҳар туғруқ комплексида (2026-йил 31-мартдаги 202-сон буйруқ) клиник амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 7-октабрдаги 216-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник ҳолат, кислород сатурацияси ва эхокардиографик гемодинамик кўрсаткичларни биргаликда баҳолаш критик нуқсони ёки интенсив терапияга эҳтиёжи бўлган болаларни устувор равишда текшириш ҳамда даволаш тактикасини ўз вақтида белгилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: интенсив терапияга эҳтиёжни эрта баҳолаш стационар ресурсларни мақсадли тақсимлаш ҳамда ортиқча кузатув ва текширувларни камайтириш имконини беради. Бир бемор учун харажатларнинг 8,5–10% га камайиши ва стационарда қолиш муддатининг 1–2 кунга қисқариши кутиладиган иқтисодий самара сифатида баҳоланади. Хулоса: кўп омилли баҳолаш критик туғма юрак нуқсони ва интенсив терапияга эҳтиёж хавфини аниқлаш учун қўшимча прогностик ахборот беради.
учинчи илмий янгилик: пренатал ва постнатал текширув натижаларини қиёслашда 54 та чин мусбат, 15 та чин манфий, 3 та ёлғон манфий ва 2 та ёлғон мусбат натижа қайд этилиб, фетал эхокардиографиянинг сезгирлиги 94,74%, спетсификлиги 88,24%, мусбат прогностик қиймати 96,43%, манфий прогностик қиймати 83,33% ва умумий диагностик аниқлиги 93,24% эканлиги аниқланганлиги ҳақидаги маълумотлар «Пренатал ва постнатал даврда туғма юрак нуқсонларини эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026-йил 24-февралдаги 02-23/1202-т-сон тасдиғи). Мазкур тавсиянома Сурхондарё вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида (2026-йил 11-мартдаги 32-Т-сон буйруқ) ва Тошкент шаҳар 8-сонли шаҳар туғруқ комплексида (2026-йил 31-мартдаги 202-сон буйруқ) клиник амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 7-октабрдаги 216-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: пренатал ташхисни туғилгандан кейин тасдиқлаш ва пренатал босқичда аниқланмай қолган нуқсонларни клиник кўрсатмалар асосида текшириш диагностик узвийликни таъминлаш ҳамда оилага асосли маслаҳат бериш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: пренатал ва постнатал текширувлар узвийлиги қўшимча тасвирлаш усулларини клиник кўрсатмалар асосида танлашга хизмат қилади. Йилига 5 та асоссиз 3D контрастли MSKT текширувининг олдини олиш шартида ҳисобий иқтисодий самара 6,81 млн сўмни ташкил этиши мумкин. Хулоса: фетал эхокардиографиянинг юқори диагностик аниқлиги аниқланган, бироқ пренатал манфий натижа туғма юрак нуқсонини тўлиқ истисно қилмайди; клиник шубҳа мавжуд бўлганда постнатал текширув зарур.
тўртинчи илмий янгилик: СпО₂ ≤89%, чап қоринча чиқарув фракцияси ≤65% ва ўпка артерияси клапанидаги босим градиенти ≥21 мм сим. уст. мезонларининг биргаликдаги прогностик аҳамияти асосланиб, улар учун мос равишда 2, 2 ва 1 балл белгиланган 0–5 баллик хавф шкаласи ишлаб чиқилган; критик туғма юрак нуқсонини ажратишда ≥3 балл чегарасида AUC=0,820, сезгирлик 62,2% ва спетсификлик 91,6%, интенсив терапияга эҳтиёжни баҳолашда ≥2 балл чегарасида AUC=0,771, сезгирлик 66,7% ва спетсификлик 73,7% эканлиги аниқланганлиги ҳақидаги маълумотлар «Пренатал ва постнатал даврда туғма юрак нуқсонларини эхокардиографик диагностикасини такомиллаштириш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети қошидаги мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2026-йил 24-февралдаги 02-23/1202-т-сон тасдиғи). Мазкур тавсиянома Сурхондарё вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида (2026-йил 11-мартдаги 32-Т-сон буйруқ) ва Тошкент шаҳар 8-сонли шаҳар туғруқ комплексида (2026-йил 31-мартдаги 202-сон буйруқ) клиник амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 7-октабрдаги 216-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник ва эхокардиографик мезонларга асосланган хавф баҳоси беморларни хавф гуруҳларига ажратиш ва зарур ёрдамга ўз вақтида йўналтиришга хизмат қилган. Критик анатомик нуқсон аниқланганда балл натижасидан қатъи назар шошилинч ихтисослаштирилган баҳолаш талаб этилади. Иқтисодий самарадорлиги: хавф стратификацияси ва изчил диагностик ёндашув такрорий ЭхоКГ, асоссиз MSKT ҳамда ташхиснинг кечикиши билан боғлиқ қўшимча харажатларни камайтиришга хизмат қилади. Йилига 1000 нафар бемор оқими учун келтирилган 28,4 млн сўмлик умумий иқтисодий самара ҳисобий баҳо бўлиб, алоҳида йўналишлар бўйича тежалган маблағлар билан такроран жамланмайди. Хулоса: 0–5 баллик шкала текширув ва йўналтириш жараёнида клиник хавфни баҳолашни тўлдиради; ўрганилган танланмада аниқланган самарадорлик кўрсаткичлари уни анатомик ташхис ўрнига қўллаш учун асос бўлмайди.