Мирхошимов Мирбобир Ботир ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўткир респиратор инфекциялар билан касалланган болаларда ташхислаш ва даволаш тадбирларини такомиллаштириш», 14.00.10 – Юқумли касалликлар, 14.00.30 - Эпидемиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.2.PhD/Tib4899.
Илмий раҳбарлар: Туйчиев Лазиз Надирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Худайкулова Гулнара Каримовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.01.
Расмий оппонентлар: Есауленко Елена Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Юлдашев Қахрамон Холдорович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: В.Ю.Ахундов номли Тиббий профилактика илмий-текшириш институти (Азербайжон Республикаси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўткир респиратор инфекциялар билан касалланган болаларда ташхислаш ва даволаш тадбирларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбекистонда 2023-2026 йй. болалар орасида ўткир респиратор инфекциясининг этиологик таркибида грипп A (26,4%), аденовирус (25,6%), бокавирус (15,6%) ва респиратор-синцитиал вирус (14,1%) етакчи ўринда эканлиги хамда респиратор-синцитиал вирус 1 ёшгача (36,9%), аденовирус 1-3 ёшда (28,4%), грипп A эса мактаб ёшида (32,6%) учраши аниқланган;
илк бор 3 ёшгача бўлган ўткир респиратор инфекцияси билан касалланган беморларда пастки нафас йўлларини зарарланиши 53% ни ташкил этганлиги аниқланган;
илк бор болаларда ўткир респиратор инфекциясида яллиғланиш маркерлари (С-реактив оксил, прокальцитонин, IL-6) ва клиник-лаборатор кўрсаткичлар орасида ишончли корреляцион боғлиқликлар аниқланиб, прокальцитонин >0,25 нг/мл бактериал асоратларни, IL-6 >20 пг/мл эса касалликнинг оғир кечишини юқори сезгирлик (82%) ва ўзига хослик (79%) билан башорат қилиши асосланган;
илк бор болаларда ўткир респиратор инфекциясида антибиотикларни асоссиз қўллаш 66,7% ни ташкил этиши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 18 сентябрдаги 164-сонли йиғилиш баённомасига асосан берилган илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиқ этиш бўйича Х164-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор Ўзбекистонда 2023-2026 йй. болалар орасида ўткир респиратор инфекциясининг этиологик таркибида грипп A (26,4%), аденовирус (25,6%), бокавирус (15,6%) ва респиратор-синцитиал вирус (14,1%) етакчи ўринда эканлиги хамда респиратор-синцитиал вирус 1 ёшгача (36,9%), аденовирус 1-3 ёшда (28,4%), грипп A эса мактаб ёшида (32,6%) учраши аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот институти Илмий кенгашининг 2025 йили 16 сентябр №1н-р/9-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Болаларда ўткир респиратор инфекцияларни ташхислаш ва эпидемиологик назоратни такомиллаштириш» номли услубий тавсияномада акс эттирилган. Мазкур таклифлар 3-сонли шаҳар клиник юқумли касалликлар шифохонасининг 2026 йил 3 февралдаги 86-сон хамда 1-сонли шаҳар болалар клиник шифохонасининг 2026 йилдаги 9 мартдаги 49-сонли буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 18 сентабрдаги Х164-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: болаларда ЎРИни эрта ташхислаш, асоратларни олдини олиш ва ҳаёт сифатини яхшилаш имконини бериши билан изоҳланса. Иқтисодий самарадорлиги: бир беморга поликлиника даражасида 5195000 сўм, стационарда 1590000 сўм иқтисод қилишга эришилганлиги билан асосланади.
иккинчи илмий янгилик: илк бор 3 ёшгача бўлган ўткир респиратор инфекцияси билан касалланган беморларда пастки нафас йўлларини зарарланиши 53% ни ташкил этганлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот институти Илмий кенгашининг 2025 йили 16 сентябр №1н-р/9-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Болаларда ўткир респиратор инфекцияларни ташхислаш ва эпидемиологик назоратни такомиллаштириш» номли услубий тавсияномада акс эттирилган. Мазкур таклифлар 3-сонли шаҳар клиник юқумли касалликлар шифохонасининг 2026 йил 3 февралдаги 86-сон хамда 1-сонли шаҳар болалар клиник шифохонасининг 2026 йилдаги 9 мартдаги 49-сонли буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 18 сентабрдаги Х164-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: асоратларни эрта аниқлаш ва даволаш тактикасини ўз вақтида белгилаш. Иқтисодий самарадорлик: даволаниш муддатини қисқартириш, реабилитация харажатларини тежаш ва тиббий харажатларни камайтириш имконияти билан изоҳланади.
учинчи илмий янгилик: илк бор болаларда ўткир респиратор инфекциясида яллиғланиш маркерлари (С-реактив оксил, прокальцитонин, IL-6) ва клиник-лаборатор кўрсаткичлар орасида ишончли корреляцион боғлиқликлар аниқланиб, прокальцитонин >0,25 нг/мл бактериал асоратларни, IL-6 >20 пг/мл эса касалликнинг оғир кечишини юқори сезгирлик (82%) ва ўзига хослик (79%) билан башорат қилиши асосланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот институти Илмий кенгашининг 2025 йили 16 сентябр №1н-р/9-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Болаларда ўткир респиратор инфекцияларни ташхислаш ва эпидемиологик назоратни такомиллаштириш» номли услубий тавсияномада акс эттирилган. Мазкур таклифлар 3-сонли шаҳар клиник юқумли касалликлар шифохонасининг 2026 йил 3 февралдаги 86-сон хамда 1-сонли шаҳар болалар клиник шифохонасининг 2026 йилдаги 9 мартдаги 49-сонли буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 18 сентабрдаги Х164-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: вирус-бактериал ассоциацияларни эрта аниқлаш орқали даволаш муддатини қисқартириш ва асоратларни камайтириш. Иқтисодий самарадорлик: асоссиз антибиотик тайинлашни 50-60% га камайтириш ва тиббий харажатларни тежаш имконияти билан изоҳланади.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор болаларда ўткир респиратор инфекциясида антибиотикларни асоссиз қўллаш 66,7% ни ташкил этиши асосланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар касалликлар илмий-амалий тиббиёт марказининг Вирусология илмий-тадқиқот институти Илмий кенгашининг 2025 йили 16 сентябр №1н-р/9-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Болаларда ўткир респиратор инфекцияларни ташхислаш ва эпидемиологик назоратни такомиллаштириш» номли услубий тавсияномада акс эттирилган. Мазкур таклифлар 3-сонли шаҳар клиник юқумли касалликлар шифохонасининг 2026 йил 3 февралдаги 86-сон хамда 1-сонли шаҳар болалар клиник шифохонасининг 2026 йилдаги 9 мартдаги 49-сонли буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 18 сентабрдаги Х164-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: болаларнинг оилада даволаниши, касалхона инфекциялари хавфининг камайиши ва ота-оналарнинг болалар билан бирга бўлиш имкониятининг ошиши билан изоҳланса. Иқтисодий самарадорлик асоссиз ётқизишларни камайтириш, бюджет маблағларини тежаш ва касалхона ўринларидан оғир беморлар учун самарали фойдаланиш имконияти билан асосланади.