Жалолов Бахром Зухриддиновичнинг

фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Қурғоқчил иқлим минтақасида хавф омилларини клиник-функционал баҳолашни ҳисобга олган ҳолда инфаркт миокарди билан оғриган беморларни юритиш тактикасига комплекс ёндашув» 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2023.4.DSc/Tib946.
Илмий раҳбар: Ташкенбаева Элеонора Негматовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Урганч давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.20.01.
Расмий оппонентлар: Жаббаров Озимбай Отаханович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Зиядуллаев Шурат Худойбердиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Скородумова Елена Андреевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қурғоқчил иқлим минтақасида миокард инфаркти билан оғриган беморларни олиб бориш тактикасини хавф омилларини комплекс клиник-функционал баҳолаш асосида оптималлаштириш ҳамда касалликни прогнозлаш ва даволаш учун ҳудудий мослаштирилган ёндашувни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Илк бор қурғоқчил иқлим минтақасида ўткир миокард инфаркти билан оғриган беморларнинг клиник-демографик, функционал хусусиятлари комплекс ўрганилиб, иқлим-географик омиллар, жинс, ёш ва беморларнинг хулқ-атвор хусусиятларига боғлиқ касаллик кечишининг ўзига хос янги жиҳатлари аниқланган;
Қурғоқчил иқлим минтақасининг коронар тизимнинг структур-функционал зарарланишига таъсири тўғрисида янги маълумотлар, коронар атеросклероз ифодаланиш даражаси, артерияларнинг тўлиқ ва қисман окклюзияси учраш частотаси, миокард инфаркти асоратларининг ўзига хос хусусиятлари, ҳудудий иқлим шароитларининг коронар патология шаклланишидаги роли аниқлаштирилган;
Миокард инфарктининг ноқулай кечиши, асоратларни башорат қилувчи клиник-функционал предикторлар ҳақидаги кенгайтирилган тасаввурлар, гемодинамик параметрлар, миокарднинг қисқариш қобилияти, микроциркуляция ҳолати, тўрпарда томирларидаги ўзгаришларнинг қурғоқчил иқлим минтақаси беморларида хавфни стратификация қилишдаги аҳамияти илк бор илмий жиҳатдан асосланган;
Қурғоқчил иқлим минтақасида миокард инфарктида метаболик бузилишлар ва SOD2 (Ala16Val) ва JAK2 (Val617Phe) генларининг полиморфизмлари ўртасида илк бор аниқланган ассоциациялар, ушбу генетик вариантларни касаллик оғирлигининг эҳтимолий прогноз маркерлари сифатида баҳолаш имконини берган;
Иқлим омиллари, клиник-генетик хусусиятлар ва юрак-қон томир тизимининг функционал ҳолатини интеграцияловчи, миокард инфаркти билан беморларни прогнозлаш, олиб боришнинг илмий асосланган, ҳудудий мослаштирилган ёндашуви ишлаб чиқилган;
Қурғоқчил иқлим минтақасида қўлланилаётган янги терапевтик схемалар, парентерал қўллаш учун мўлжалланган комбинацияланган микроэлементли препарат самарадорлиги илк бор баҳоланганлиги, клиник-биокимёвий, гемостатик ва иммунобиокимёвий кўрсаткичлар ўзгаришининг қонуниятлари аниқланлиги, терапияни персонализация қилиш ҳамда миокард инфарктини даволашнинг ҳудудий протоколларини такомиллаштириш илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 5 мартдаги 04/50-сон хулосасига кўра:
Биринчи илмий янгилик: Илк бор қурғоқчил иқлим минтақасида ўткир миокард инфаркти билан оғриган беморларнинг клиник-демографик, функционал хусусиятлари комплекс ўрганилиб, иқлим-географик омиллар, жинс, ёш ва беморларнинг хулқ-атвор хусусиятларига боғлиқ касаллик кечишининг ўзига хос янги жиҳатлари аниқланганлиги асосида текширув натижалари Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) амалиётига татбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Қурғоқчил иқлим минтақасида яшовчи аҳолида миокард инфарктини эрта аниқлаш имконияти кенгайиб, кеч ташхис ва оғир асоратлар ривожланиш хавфи камайди. Иқтисодий самарадорлиги: Касалликни эрта босқичда аниқлаш стационар даволаш муддатини қисқартириш ва қўшимча харажатларни камайтиришга имкон берди.
Иккинчи илмий янгилик: Қурғоқчил иқлим минтақасининг коронар тизимнинг структур-функционал зарарланишига таъсири тўғрисида янги маълумотлар, коронар атеросклероз ифодаланиш даражаси, артерияларнинг тўлиқ ва қисман окклюзияси учраш частотаси, миокард инфаркти асоратларининг ўзига хос хусусиятлари, ҳудудий иқлим шароитларининг коронар патология шаклланишидаги роли аниқлаштирилганлиги Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) амалиётига татбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Қурғоқчил иқлим минтақасида миокард инфаркти билан оғриган беморларда коронар асоратларни эрта аниқлаш ва профилактика қилиш имконияти кенгайиб, оғир клиник оқибатлар ва ногиронлик хавфи камайтирилди. Иқтисодий самарадорлиги: Коронар патология оғирлигини аниқ баҳолаш инвазив аралашувлар ва қўшимча даволаш харажатларини оптималлаштиришга, шунингдек, стационарда даволаш муддатини қисқартиришга имкон берди.
Учинчи илмий янгилик: Миокард инфарктининг ноқулай кечиши, асоратларни башорат қилувчи клиник-функционал предикторлар ҳақидаги кенгайтирилган тасаввурлар, гемодинамик параметрлар, миокарднинг қисқариш қобилияти, микроциркуляция ҳолати, тўрпарда томирларидаги ўзгаришларнинг қурғоқчил иқлим минтақаси беморларида хавфни стратификация қилишдаги аҳамияти илк бор илмий жиҳатдан асосланганлиги бўйича миокард инфаркти прогнози учун ишлаб чиқилган клиник-функционал баҳолаш мезонлари Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) амалиётига татбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Беморларда асоратлар хавфини эрта аниқлаш имконияти кенгайиб, индивидуал мониторинг ва даволаш чораларини ўз вақтида қўллаш орқали ногиронлик ва ўлим кўрсаткичларини камайтиришга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: Клиник-функционал хавфни аниқ стратификация қилиш орқали асоратларни даволаш, қайта госпитализация ва реабилитация харажатларини камайтириш, шунингдек, тиббий ресурслардан мақсадли фойдаланиш имкони яратилди.
Тўртинчи илмий янгилик: Қурғоқчил иқлим минтақасида миокард инфарктида метаболик бузилишлар ва SOD2 (Ala16Val) ва JAK2 (Val617Phe) генларининг полиморфизмлари ўртасида илк бор аниқланган ассоциациялар, ушбу генетик вариантларни касаллик оғирлигининг эҳтимолий прогноз маркерлари сифатида баҳолаш имконини берганлиги, миокард инфаркти билан беморларда генетик ва метаболик хавф омилларини ҳисобга олган баҳолаш ёндашувлари Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) амалиётига татбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Юқори хавфли беморларни аниқлаш имконияти кенгайиб, асоратлар ривожланишининг олдини олиш, қайта инфарктлар частотасини камайтириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий самаадорлиги: генетик ва метаболик рискларни аниқ баҳолаш орқали самарасиз даволаш схемаларини қисқартириш, асоратларни даволаш ва реабилитация харажатларини камайтириш, шунингдек тиббий ресурслардан мақсадли фойдаланиш имкони яратилди.
Бешинчи илмий янгилик: Иқлим омиллари, клиник-генетик хусусиятлар ва юрак-қон томир тизимининг функционал ҳолатини интеграцияловчи, миокард инфаркти билан беморларни прогнозлаш, олиб боришнинг илмий асосланган, ҳудудий мослаштирилган ёндашуви ишлаб чиқилганлиги Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) кардиология бўлимлари клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: Беморларни индивидуал хавф даражасига қараб бошқариш имконияти кенгайиб, миокард инфаркти асоратлари, қайта инфарктлар ва ўлим кўрсаткичларини камайтиришга хизмат қилди. Бу беморларнинг ҳаёт сифати ва меҳнат қобилиятини сақлаб қолишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: Даволаш ва кузатув стратегияларини мақсадли танлаш орқали асоратларни даволаш, қайта госпитализация ва реабилитация харажатларини камайтиришга эришилди, бу эса соғлиқни сақлаш тизимига тушадиган иқтисодий юкни пасайтирди.
Олтинчи илмий янгилик: Қурғоқчил иқлим минтақасида қўлланилаётган янги терапевтик схемалар, парентерал қўллаш учун мўлжалланган комбинацияланган микроэлементли препарат самарадорлиги илк бор баҳоланганлиги, клиник-биокимёвий, гемостатик ва иммунобиокимёвий кўрсаткичлар ўзгаришининг қонуниятлари аниқланлиги, терапияни персонализация қилиш ҳамда миокард инфарктини даволашнинг ҳудудий протоколларини такомиллаштириш илмий жиҳатдан асосланганлиги, ишлаб чиқилган таклифлар Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 01-151-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти минтақавий филиали (2025 йил 19 ноябрдаги 771/Ч-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 17 ноябрдаги 70-сонли буйруқ), Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Сурхондарё вилояти минтақавий филиали (2025 йил 15 ноябрдаги 77-сонли буйруқ) кардиология бўлимлари клиник амалиётига жорий этилди. Ушбу ёндашув амалиётда стандарт даволаш схемаларини ҳудудий иқлим хусусиятларига мослаштириш имконини берди. Ижтимоий самарадорлиги: Таклиф этилган терапевтик ёндашув миокард инфаркти билан оғриган беморларда клиник ҳолатни тезроқ барқарорлаштириш, функционал тикланишни жадаллаштириш ва ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Бу эса меҳнатга лаёқатли аҳоли орасида ногиронлик даражасини камайтириш ва беморларнинг жамият ҳаётига фаол қайтишини таъминлашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: Терапияни персонализация қилиш ва асоратларнинг олдини олиш орқали стационарда ётиш муддатини қисқартириш, қайта госпитализациялар сонини камайтириш ва қўшимча даволаш харажатларини оптималлаштириш имкони яратилди. Хулоса: Қурғоқчил иқлим минтақасида миокард инфаркти билан оғриган беморларда иқлим, клиник-функционал, метаболик ва генетик омилларни комплекс баҳолаш хавфни стратификация қилиш, касалликни прогнозлаш ва даволаш тактикасини индивидуаллаштиришнинг илмий-амалий асосини ташкил этади.