Нуров Акобир Ризокуловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Соч хусусиятларини ўрганиш асосида шахсни аниқлашни такомиллаштириш», 14.00.24 - Суд тиббиёти (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Тib5601.
Илмий раҳбар: Хасанова Мухаррама Алмаредановна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Бахром Сабиржаневич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдуллаев Бахтиёр Саидович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Абуали ибни Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инсон соч хусусиятлари ва сочларда АВ0 тизими антигенларини аниқлашда аффин хроматография усулидан фойдаланиш имкониятини асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
соч намунаси бўйича АВ0 тизими гуруҳий мансублигини аниқлаш самарадорлиги, шунингдек, гуруҳий мансубликни аниқлашга тўсқинлик қилувчи омиллар (чириш, ёқилғи-мойлаш материаллари, кислота-ишқор ва бўёқлар билан ифлосланиш, термик таъсир, сув ва тупроқда узоқ қолиш) ҳамда АВ0 гуруҳларининг жинс бўйича тақсимоти аниқланган;
сочнинг табиий тушганлиги ёки юлиб олинганлигини (соч пиёзчасининг ҳолатига кўра) фарқлашнинг морфологик белгилари асосланиб, сочнинг морфологик хусусиятлари (кутикула, пигментли пўстлоқ ва ўзак) бўйича суд-тиббий баҳолаш мезонлари ишлаб чиқилган;
сочларда А, В ва 0(Н) антигенларини абсорбция реакциясининг миқдорий модификацияси ва абсорбция-элюция усулларида аниқлашда изозардобларнинг ўрнига ўсимлик фитагглютининлари экстрактларини қўллаш асосланган;
суд тиббиёти амалиётида юлиб олинган толалари илдиз пиёзчаларида А ва В антигенларини аффин (биоспецифик адсорбцион) хроматография усули билан аниқлаш тартиби асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Инсон соч хусусиятлари ва сочларда АВ0 тизими антигенларини аниқлашда аффин хроматография усулидан фойдаланиш имкониятини асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: соч намунаси бўйича АВ0 тизими гуруҳий мансублигини аниқлаш самарадорлиги, шунингдек, гуруҳий мансубликни аниқлашга тўсқинлик қилувчи омиллар (чириш, ёқилғи-мойлаш материаллари, кислота-ишқор ва бўёқлар билан ифлосланиш, термик таъсир, сув ва тупроқда узоқ қолиш) ҳамда АВ0 гуруҳларининг жинс бўйича тақсимоти аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 22 августда 08-24/351-t-сон билан тасдиқланган «Соч хусусиятларини ўрганиш асосида шахсни аниқлашни такомиллаштириш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро вилоят филиали бўйича 09.07.2025 йилдаги 42Т-сон, Сирдарё филиали бўйича 12.09.2025 йилдаги 36-i-ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари бўйича суд тиббий экспертиза муассасаларида мазкур турдаги экспертизаларни ўтказишни такомиллаштириш, соч хусусиятларини ва гуруҳий мансублигини аниқлашда эксперт хулосаларининг асосланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 150000-250000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: сочнинг табиий тушганлиги ёки юлиб олинганлигини (соч пиёзчасининг ҳолатига кўра) фарқлашнинг морфологик белгилари асосланиб, сочнинг морфологик хусусиятлари (кутикула, пигментли пўстлоқ ва ўзак) бўйича суд-тиббий баҳолаш мезонлари ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 22 августда 08-24/351-t-сон билан тасдиқланган «Соч хусусиятларини ўрганиш асосида шахсни аниқлашни такомиллаштириш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро вилоят филиали бўйича 09.07.2025 йилдаги 42Т-сон, Сирдарё филиали бўйича 12.09.2025 йилдаги 36-i-ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари бўйича суд тиббий экспертиза муассасаларида мазкур турдаги экспертизаларни ўтказишни такомиллаштириш, соч хусусиятларини ва гуруҳий мансублигини аниқлашда эксперт хулосаларининг асосланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 150000-250000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: сочларда А, В ва 0(Н) антигенларини абсорбция реакциясининг миқдорий модификацияси ва абсорбция-элюция усулларида аниқлашда изозардобларнинг ўрнига ўсимлик фитагглютининлари экстрактларини қўллаш асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 22 августда 08-24/351-t-сон билан тасдиқланган «Соч хусусиятларини ўрганиш асосида шахсни аниқлашни такомиллаштириш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро вилоят филиали бўйича 09.07.2025 йилдаги 42Т-сон, Сирдарё филиали бўйича 12.09.2025 йилдаги 36-i-ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари бўйича суд тиббий экспертиза муассасаларида мазкур турдаги экспертизаларни ўтказишни такомиллаштириш, соч хусусиятларини ва гуруҳий мансублигини аниқлашда эксперт хулосаларининг асосланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 150000-250000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: суд тиббиёти амалиётида юлиб олинган толалари илдиз пиёзчаларида А ва В антигенларини аффин (биоспецифик адсорбцион) хроматография усули билан аниқлаш тартиби асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 22 августда 08-24/351-t-сон билан тасдиқланган «Соч хусусиятларини ўрганиш асосида шахсни аниқлашни такомиллаштириш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Бухоро вилоят филиали бўйича 09.07.2025 йилдаги 42Т-сон, Сирдарё филиали бўйича 12.09.2025 йилдаги 36-i-ch-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 10 июндаги 10/20-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари бўйича суд тиббий экспертиза муассасаларида мазкур турдаги экспертизаларни ўтказишда, морфологик, таққослаш, суд тиббий, ҳамда статистик усуллар ёрдамида ишлов берилганлиги, сочларни гуруҳий мансублигини баҳолаш бўйича эксперт хулосаларининг асосланганлик ва ишончлилик даражасини ошириш таъминланган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур ҳолатнинг суд тиббий экспертизаси учун сарфланадиган 150000-250000 сўм бюджет маблағлари тавсия этилган усуллардан фойдаланиш орқали бирламчи экспертиза муддатини 2-3 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади.