Razikova Gulmira Rustamovnaning  
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.    Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Atopik dermatitning molekulyar allergodiagnostikasiga personallashtirilgan yondashuvlar”, 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: B2025.2.DSc/Tib1357.
Ilmiy raxbar: Irsalieva Fatima Xusnitdinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Respublika ixtisoslashtirilgan allergologiya va immunologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.06/2025.27.12.Tib.04.01.
Rasmiy opponentlar: Morenko Marina Alekseevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Navruzova Shakar Istamovna tibbiyot fanlari doktori, professor, Ismailova Adolat  Abduraximovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarkand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlarni davolash natijalarini yaxshilash maqsadida molekulyar sensibilizatsiya spektri, FLG geni mutatsion statusi, immunologik ko‘rsatkichlar hamda kasallikning mintaqaviy xususiyatlarini kompleks baholashga asoslangan personallashtirilgan tashxis va davolash algoritmini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
markaziy osiyo sharoitida atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlarda flg geni mutatsion statusa birinchi marta kompleks baholasha natijasida  nol`-mutatsiyalar (jumladan r501x, 2282del4) uchrash chastotasi va ularning kasallik og‘irligi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
flg mutatsiyalarini tashuvchilik qilish bilan major allergen komponentlariga (pr-10, ltp) sensibilizatsiya o‘rtasida ishonchli assotsiatsiya aniqlanishi birinchi marta ushbu molekulalarning atopik dermatitning og‘ir kechishini bashorat qiluvchi biomarker sifatidagi ahamiyati asoslangan (p < 0,01);
alex2, phadia-200 platformalari ma’lumotlari asosida atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlar uchun 12 ta eng tez-tez uchraydigan allergen komponentlarini o‘z ichiga olgan molekulyar sensibilizatsiyaning mintaqaviy spektri shakllantirilishi kasallikni erta bosqichlarda aniqlanishi imkoniyatini 30%ga oshishi isbotlangan;
flg genotipi, sensibilizatsiya profili, bemorning yoshi va yashash hududini o‘z ichiga olgan atopik dermatitning og‘ir va residivlanuvchi kechish xavfini bashorat qiluvchi ko‘p omilli prognostik model` ishlab chiqilib, uning yuqori prognozlash samaradorligi (auc=0,88; sezgirlik-84,3%; spesifiklik-81,2%) isbotlangan;  
flg mutatsion statusa, molekulyar sensibilizatsiya profili, mintaqaviy xususiyatlar va kasallik og‘irligini hisobga olgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi, scorad, dlqi dinamikasi, residivlar chastotasi va remissiya davomiyligi asosida davolashning uzoq muddatli natijalarini baholash mezonlarini 3, 6 va 12 oylik kuzatuvlarda qo‘llanilishi SCORAD-kontrol` bo‘yicha davolash samaradorligini 31,2% dan 59,8%gacha oshishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Atopik dermatitning molekulyar allergodiagnostikasiga personallashtirilgan yondashuvlarni ishlab chiqish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida: 
birinchi ilmiy yangilik: Markaziy Osiyo sharoitida atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlarda FLG geni mutatsion statusa birinchi marta kompleks baholasha natijasida  null-mutatsiyalar (jumladan R501X, 2282del4) uchrash chastotasi va ularning kasallik og‘irligi bilan bog‘liqligi bog‘liqligi bo‘yicha olingan ma’lumotlar RIAKIATMning muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan 29 may 2025 yildagi 01-01-son bilan tasdiqlangan “Personalizirovannoy algoritm lecheniya bol`nix atopicheskim dermatitom”, 29 may 2025 yildagi 01-02-son bilan tasdiqlangan “Molekulyarnaya allergodiagnostika i stratifikatsiya riska pri atopicheskom dermatite” hamda 29 may 2025 yildagi 01-03-son bilan tasdiqlangan “Sposob stratifikatsii riska i algoritm molekulyarno-geneticheskogo prognoza pri atopicheskix zabolevaniyax” nomli uslubiy tavsiyanomalarida aks ettirilgan va Buxoro viloyati  kup tarmokli tibbiyot markazi 9 oktyabr 2025 yil 215-son buyrug‘i Qoraqalpog‘iston Respublikasi U.Xalmuradov nomidagi respublika ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 27 sentyabr 2025 yil 30-sonli buyruq bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi. Atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlar uchun personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi ishlab chiqilishi va amaliyotga joriy etilishi FLG genotipi, molekulyar sensibilizatsiya profili, kasallikning klinik og‘irlik darajasi va mintaqaviy xususiyatlarni hisobga oladi, bu esa tekshiruv va davolash taktikasi optimallashuviga olib keldi. Iqtisodiy samaradorligi. ishlab chiqilgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi amaliyotga joriy qilinishi ADli bemorlar shifoxonaga yotqizishlar soni kamayadi va har bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 4000000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 126 bemor uchun 12726000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: AD bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 4000000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
ikkinchi ilmiy yangilik: FLG mutatsiyalarini tashuvchilik qilish bilan major allergen komponentlariga (PR-10, LTP) sensibilizatsiya o‘rtasida ishonchli assotsiatsiya aniqlanishi birinchi marta ushbu molekulalarning atopik dermatitning og‘ir kechishini bashorat qiluvchi biomarker sifatidagi ahamiyati bo‘yicha takliflar RIAKIIATMning muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan 29 may 2025 yildagi 01-01-son bilan tasdiqlangan “Personalizirovannoy algoritm lecheniya bol`nix atopicheskim dermatitom”, 29 may 2025 yildagi 01-02-son bilan tasdiqlangan “Molekulyarnaya allergodiagnostika i stratifikatsiya riska pri atopicheskom dermatite” hamda 29 may 2025 yildagi 01-03-son bilan tasdiqlangan “Sposob stratifikatsii riska i algoritm molekulyarno-geneticheskogo prognoza pri atopicheskix zabolevaniyax” nomli uslubiy tavsiyanomalarida aks ettirilgan va Buxoro viloyati kshhp tarmoili tibbiyot markazi 9 oktyabr 2025 yil 215-son buyrug‘i Qoraqalpog‘iston Respublikasi U.Xalmuradov nomidagi respublika ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 27 sentyabr 2025 yil 30-sonli buyruq bilan amliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi. Atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlar uchun target biologiya terapiyasini tavsiya qilinishi bemorlarning SCORAD (55,3%) va DLQI (61,5%)ning sezilarli pasayishiga olib keldi va uyquni normallashishi va qichishishni sezilarli darajada kamaytirishga erishildi.  Iqtisodiy samaradorligi. ishlab chiqilgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi amaliyotga joriy qilinishi ADli bemorlar shifoxonaga yotqizishlar soni kamayadi va har bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 4000000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 126 bemor uchun 12726000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: AD bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 4000000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
uchinchi ilmiy yangilik: ALEX, Phadia-200 platformalari ma’lumotlari asosida atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlar uchun 12 ta eng tez-tez uchraydigan allergen komponentlarini o‘z ichiga olgan molekulyar sensibilizatsiyaning mintaqaviy spektri shakllantirilishi kasallikni erta bosqichlarda aniqlanishi bo‘yicha takliflar  RIAKIIATMning muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan 29 may 2025 yildagi 01-01-son bilan tasdiqlangan “Personalizirovannoy algoritm lecheniya bol`nix atopicheskim dermatitom”, 29 may 2025 yildagi 01-02-son bilan tasdiqlangan “Molekulyarnaya allergodiagnostika i stratifikatsiya riska pri atopicheskom dermatite” hamda 29 may 2025 yildagi 01-03-son bilan tasdiqlangan “Sposob stratifikatsii riska i algoritm molekulyarno-geneticheskogo prognoza pri atopicheskix zabolevaniyax” nomli uslubiy tavsiyanomalarida aks ettirilgan va Buxoro viloyati kshhp tarmoili tibbiyot markazi 9 oktyabr 2025 yil 215-son buyrug‘i Qoraqalpog‘iston Respublikasi U.Xalmuradov nomidagi respublika ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 27 sentyabr 2025 yil 30-sonli buyruq bilan amliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi. Tashxis algoritmining klinik amaliyotga joriy etilishi 6 oylik kuzatuv davomida barqaror remissiyaga erishgan bemorlar ulushini retrospektiv guruhdagi 31,2% dan asosiy guruhda 59,8% gacha oshirish imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi. ishlab chiqilgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi amaliyotga joriy qilinishi ADli bemorlar shifoxonaga yotqizishlar soni kamayadi va har bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 4000000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 126 bemor uchun 12726000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: AD bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 4000000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: FLG genotipi, sensibilizatsiya profili, bemorning yoshi va yashash hududini o‘z ichiga olgan atopik dermatitning og‘ir va residivlanuvchi kechish xavfini bashorat qiluvchi ko‘p omilli prognostik model` ishlab chiqilib, uning yuqori prognozlash samaradorligi bo‘yicha takliflar RIAMning muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan 29 may 2025 yildagi 01-01-son bilan tasdiqlangan “Personalizirovannoy algoritm lecheniya bol`nix atopicheskim dermatitom”, 29 may 2025 yildagi 01-02-son bilan tasdiqlangan “Molekulyarnaya allergodiagnostika i stratifikatsiya riska pri atopicheskom dermatite” hamda 29 may 2025 yildagi 01-03-son bilan tasdiqlangan “Sposob stratifikatsii riska i algoritm molekulyarno-geneticheskogo prognoza pri atopicheskix zabolevaniyax” nomli uslubiy tavsiyanomalarida aks ettirilgan va Buxoro viloyati kshhp tarmoili tibbiyot markazi 9 oktyabr 2025 yil 215-son buyrug‘i Qoraqalpog‘iston Respublikasi U.Xalmuradov nomidagi respublika ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 27 sentyabr 2025 yil 30-sonli buyruq bilan amliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi. Personallashtirilgan davolash boshlanganidan 12 oy o‘tgach, bemorlarning 67,1%i tizimli terapiyaga muhtoj bo‘lmagan. Tadqiqot natijalari skrining dasturlarini tashkil etish, target terapiyani tanlash, atopik dermatit bilan og‘rigan bemorlarning mintaqaviy registrlarini yaratildi. Iqtisodiy samaradorligi. ishlab chiqilgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi amaliyotga joriy qilinishi ADli bemorlar shifoxonaga yotqizishlar soni kamayadi va har bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 4000000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 126 bemor uchun 12726000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: AD bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 4000000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
beshinchi ilmiy yangilik: FLG mutatsion statusa, molekulyar sensibilizatsiya profili, mintaqaviy xususiyatlar va kasallik og‘irligini hisobga olgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi, SCORAD, DLQI dinamikasi, residivlar chastotasi va remissiya davomiyligi asosida davolashning uzoq muddatli natijalarini baholash mezonlarini 3, 6 va 12 oylik kuzatuvlarda qo‘llanilishi bo‘yicha takliflar RIAKIIATMning muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan 29 may 2025 yildagi 01-01-son bilan tasdiqlangan “Personalizirovannoy algoritm lecheniya bol`nix atopicheskim dermatitom”, 29 may 2025 yildagi 01-02-son bilan tasdiqlangan “Molekulyarnaya allergodiagnostika i stratifikatsiya riska pri atopicheskom dermatite” hamda 29 may 2025 yildagi 01-03-son bilan tasdiqlangan “Sposob stratifikatsii riska i algoritm molekulyarno-geneticheskogo prognoza pri atopicheskix zabolevaniyax” nomli uslubiy tavsiyanomalarida aks ettirilgan va Buxoro viloyati kshhp tarmoili tibbiyot markazi 9 oktyabr 2025 yil 215-son buyrug‘i Qoraqalpog‘iston Respublikasi U.Xalmuradov nomidagi respublika ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 27 sentyabr 2025 yil 30-sonli buyruq bilan amliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi. Tashxis algoritmining klinik amaliyotga joriy etilishi 6 oylik kuzatuv davomida barqaror remissiyaga erishgan bemorlar ulushini retrospektiv guruhdagi 31,2% dan asosiy guruhda 59,8% gacha oshirish imkonini berdi. SCORAD va DLQI ko‘rsatkichlari tegishlicha 53,1% va 46,7%ga kamaydi. Iqtisodiy samaradorligi. ishlab chiqilgan personallashtirilgan tashxis-davolash algoritmi amaliyotga joriy qilinishi ADli bemorlar shifoxonaga yotqizishlar soni kamayadi va har bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 4000000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 126 bemor uchun 12726000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: AD bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 4000000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan