Абдулхакимов Арсен Ренатовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда хирургик патологияда йирингли-яллиғланиш жараёнлари профилактикасини илмий асослаш ва такомиллаштириш” 14.00.43 – Профилактик тиббиёт 14.00.35 – Болалар хирургияси (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/Tib1416. 
Илмий маслахатчилар: Фаттахов Нусратулло Хамидуллаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Мирзакаримов Бахромжон Халимжонович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти. 
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи ва рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.21.02. 
Расмий оппонентлар: Хакимов Насрулло Собирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент, Акилов Хабибулла Атауллаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор, Мамасаидов Жамолидин Тургунбаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: хавф омилларини таҳлил қилиш асосида йирингли-яллиғланиш асоратларининг босқичма-босқич табақалаштирилган профилактикаси тизимини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор жарроҳлик патологиясида болаларда йирингли-яллиғланиш жараёнларининг босқичма-босқич-стратификацияланган профилактикасининг оригинал кўп босқичли консепсияси ишлаб чиқилган;
илк бор болаларда жарроҳлик патологиясида йирингли-яллиғланиш асоратлари хавфини табақалаштиришнинг оригинал балли шкаласи ишлаб чиқилган;
жарроҳлик патологияси бўлган болаларда иккиламчи йирингли-яллиғланиш касалликларига мойилликни белгиловчи асосий патогенетик омил сифатида камқонликнинг мустақил модификацияланувчи предиктор сифатидаги аҳамияти аниқланган;
болалар жарроҳлик шифохонасида антибактериал профилактикани табақалаштирилган тарзда қўллаш алгоритми ишлаб чиқилган ва бу асоссиз тайинлаш ҳолатларини камайтириш имконини бергани асосланган;
илк бор тиббий ёрдамнинг реабилитация босқичининг сезиларли, аммо амалга оширилмаган профилактик салоҳияти аниқланган;
илк бор онихокриптознинг жарроҳлик коррексиясида перпендикуляр чок техникасига асосланган такомиллаштирилган усулни қўллаш, операциядан кейинги инфекцион-деструктив жараёнлар ва патологиянинг рецидивланиш эҳтимолини сезиларли даражада пасайишига хизмат қилгани аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
Болаларда йирингли-яллиғланиш жараёнларининг олдини олишни такомиллаштириш бўйича олинган илмий маълумотлар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор жарроҳлик патологиясида болаларда йирингли-яллиғланиш жараёнларининг босқичма-босқич-стратификацияланган профилактикасининг оригинал кўп босқичли консепсияси ишлаб чиқилганлиги Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Жарроҳлик патологияси бўлган болаларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига киритилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: жарроҳлик патологияси бўлган болаларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олишнинг ишлаб чиқилган тизими асоратлар частотасини 32,8% дан 9,8% гача сезиларли даражада камайтириш, ногиронлик оқибатларини камайтириш, ота-оналарнинг мажбурий парвариши муддатларини қисқартириш ва антимикроб резистентликнинг ўсишига қарши курашиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: муаллифлик профилактика тизимини жорий этиш шифохонада ётиш муддатини 3,1 кунга қисқартириш, йирингли асоратларнинг олдини олиш ва асоссиз антибиотик профилактикасини бекор қилиш орқали ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан-тўғри тежашни таъминлайди, бу эса уни амалга ошириш харажатларини бир неча баробар қоплайди. Хулоса: Болаларда жарроҳлик патологияларида йирингли-яллиғланиш жараёнларини босқичма-босқич стратификацияланган профилактика консепсиясининг ишлаб чиқилиши ва амалиётга жорий этилиши асоратлар частотасини 32,8% дан 9,8% гача камайтириб, ҳар бир бемор учун 1 302 000 сўм иқтисодий тежаш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор болаларда жарроҳлик патологиясида йирингли-яллиғланиш асоратлари хавфини табақалаштиришнинг оригинал балли шкаласи ишлаб чиқилганлиги Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: хавф стратификациясининг ишлаб чиқилган балли шкаласи шифохонагача бўлган босқичда юқори хавф гуруҳидаги беморларни холисона аниқлашни таъминлайди, ўз вақтида профилактика чораларини белгилашга ва жарроҳлик патологияси бўлган болаларда оғир инфекцион асоратлар частотасини камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлик: хавф стратификацияси шкаласини қўллаш паст хавф гуруҳидаги беморларда ортиқча диагностика ва даволаш аралашувларини бартараф этиш ҳамда ресурсларни юқори хавф гуруҳларига йўналтириш имконини беради, йирингли асоратларнинг олдини олиш ва шифохонада ётиш муддатини қисқартириш орқали ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан-тўғри тежалишини таъминлайди. Хулоса: Болаларда жарроҳлик патологияларида йирингли-яллиғланиш асоратларини эрта аниқлаш ва олдини олишга қаратилган оригинал балли шкала ва алгоритм амалиётга жорий этилиб, ҳар бир бемор учун камида 1 302 000 сўм иқтисодий тежамкорлик ҳамда юқори ижтимоий самарадорликни таъминлади.
учинчи илмий янгилик: жарроҳлик патологияси бўлган болаларда иккиламчи йирингли-яллиғланиш касалликларига мойилликни белгиловчи асосий патогенетик омил сифатида камқонликнинг мустақил модификацияланган предиктор сифатидаги аҳамияти аниқланганлиги Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: минтақавий микроб манзарасининг олинган комплекс клиник-микробиологик тавсифи мақсадли ва хавфсиз антибиотикопрофилактика учун илмий асос яратади, захира антибиотикларни асоссиз қўллаш хавфини ва болалар орасида антимикроб чидамлиликнинг тарқалишини камайтиради. Иқтисодий самарадорлик: антибиотик профилактикасини тайинлашда минтақавий микробиологик мониторинг маълумотларидан фойдаланиш самарасиз ва ортиқча даволаш схемаларини бартараф этиш имконини беради, шифохонада ётиш муддатларини қисқартириш, асоратлар частотасини камайтириш ва антибактериал терапияни такомиллаштириш орқали ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан-тўғри тежалишини таъминлайди. Хулоса: Жарроҳлик патологиясига эга болаларда камқонликнинг йирингли-яллиғланиш асоратларини белгиловчи мустақил омил сифатидаги аҳамияти амалиётга жорий этилиб, минтақавий микробиологик мониторинг асосида антибиотикопрофилактика самарадорлигини ошириш ва ҳар бир бемор учун камида 1 302 000 сўм маблағ тежаш имконини берди.
тўртинчи илмий янгилик: болалар жарроҳлик шифохонасида антибактериал профилактикани табақалаштирилган тарзда қўллаш алгоритми ишлаб чиқилган ва бу асоссиз тайинлаш ҳолатларини камайтириш имконини бергани асосланганлиги таклифлари Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: анемияни ўзгартирилиши мумкин бўлган предиктор сифатида аниқлаш операциядан кейинги оғир асоратлар хавфини камайтириб, такрорий аралашувларга бўлган эҳтиёжни камайтириб ва бемор оиласига тушадиган юкни камайтириб, бола ҳолатини операциядан олдин мақсадли тузатишнинг амалий имкониятини яратади. Иқтисодий самарадорлик: бошқариладиган хавф омили сифатида операциядан олдинги даврда камқонликни ўз вақтида бартараф этиш йирингли асоратлар ривожланишининг олдини олиш имконини беради ва касалхонага ётқизиш муддатларини қисқартириш, такрорий аралашувлар частотасини камайтириш ҳамда антибактериал терапия харажатларини камайтириш орқали ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан-тўғри тежалишини таъминлайди. Хулоса: Болалар жарроҳлигида йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш бўлиб ишлаб чиқилган табақалаштирилган антибактериал профилактика ва анемияни ўз вақтида тузатишга асосланган усбу комплекс ёндашув амалиётга жорий этилиб, ҳар бир бемор учун 1 302 000 сўм маблағни тўғридан-тўғри тежаш ва асоратларни кескин камайтириш имконини берди.
бешинчи илмий янгилик: илк бор тиббий ёрдамнинг реабилитация босқичининг сезиларли, аммо амалга оширилмаган профилактик салоҳияти аниқланганлиги Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: далилларга асосланган алгоритм асосида антибактериал профилактикани такомиллаштириш касалхона штаммларининг антимикроб чидамлилиги ўсишини тўхтатишга ёрдам беради, болаларда ножўя дори реакциялари хавфини камайтиради ва минтақавий шифохона шароитида жарроҳлик йўли билан даволаш хавфсизлигини оширади. Иқтисодий самарадорлик: антибиотикларни асоссиз тайинлаш улушини 38,5% дан 12,2% гача камайтириш тўғридан тўғри дори-дармон харажатларини бевосита камайтиради ва йирингли асоратларнинг олдини олиш билан биргаликда ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан тўғри иқтисод қилишни таъминлайди, бу эса ишлаб чиқилган алгоритмни жорий этишнинг юқори фармакоиқтисодий мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: Ушбу илмий-амалий ишланма болалар жарроҳлигида йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш бўйича ишлаб чиқилган комплекс алгоритм ва услубий тавсияномаларнинг амалиётга жорий этилиши орқали тиббий хавфсизликни ошириб, ҳар бир бемор учун 1 302 000 сўм миқдорида иқтисодий самарадорлик ва юқори ижтимоий натижага эришилишини та'минлайди.
олтинчи илмий янгилик: илк бор онихокриптознинг жарроҳлик коррексиясида перпендикуляр чок техникасига асосланган такомиллаштирилган усулни қўллаш, операциядан кейинги инфекцион-деструктив жараёнлар ва патологиянинг рецидивланиш эҳтимолини сезиларли даражада пасайишига хизмат қилгани аниқланганлиги Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-44-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш асоратларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш усули” ва Фарғона жамоат саломатлиги институти эксперт кенгашининг 2025-йил 3-майдаги 01-02-у-т-45-сон қарори билан тасдиқланган “Болаларда жарроҳлик йўналишидаги патологияларда йирингли-яллиғланиш жараёнларини олдини олиш самарадорлигини комплекс баҳолаш алгоритми” услубий тавсияномалари мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасининг 05.01.2026-йилдаги 12-сон буйруғи билан Қўқон шаҳар болалар шифохонасининг 05.03.2026-йилдаги 24-сон ва Марғилон шаҳар болалар шифохонасининг 04.03.2026-йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 28-мартдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: йирингли-яллиғланиш асоратларининг олдини олиш тизимига реабилитация босқичини фаол киритиш рецидивлар ва такрорий касалхонага ётқизиш хавфини камайтиради, жарроҳлик амалиётидан сўнг боланинг тўлиқ тикланишини таъминлайди ва ота-онанинг мажбурий меҳнатга лаёқацизлик даврини қисқартиради, умуман олганда, оиланинг ҳаёт сифатини оширади. Иқтисодий самарадорлик: реабилитация босқичининг профилактик салоҳиятини амалга ошириш рецидивлар частотасини 31,3% дан 10,9% гача камайтириш орқали такрорий касалхонага ётқизиш ва аралашувлар харажатларини сезиларли даражада камайтириш имконини беради, ҳар бир бемор учун камида 1302000 сўм тўғридан-тўғри тежалишини таъминлайди ва реабилитация бўғинини болаларга жарроҳлик ёрдами кўрсатиш тизимига тўлиқ киритишнинг юқори ташкилий-иқтисодий мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: Ўнихокриптозни жарроҳлик даволашда перпендикуляр чок техникасига асосланган такомиллаштирилган усулни амалиётга жорий этиш йирингли-яллиғланиш асоратлари ва рецидивлар эҳтимолини камайтириб, юқори ижтимоий-иқтисодий самарадорликка эришиш имконини беради.