Xaydarov G‘ayrat Melikuzievichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlari profilaktikasi” 14.00.43 – Profilaktik tibbiyot (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Tib6392.
Ilmiy rahbar: Fattaxov Nusratulla Xamidullaevich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi va raqami: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti, PhD.06/2025.27.12.Tib.21.02.
Rasmiy opponentlar: Tursunov Hotam Xasanbaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Umarov Odil Mahmudovich, tibbiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini kompleks profilaktika qilish usulini ilmiy asoslash va klinik samaradorligini baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktika qilishning nofarmakologik komponenti sifatida dozalangan ehtiyotkor harakat usuli ishlab chiqilib xavfsiz amplituda mezoni aniqlangan;
ilk bor tadqiqotimiz doirasida dozalangan ehtiyotkor harakat usulini qo‘llash orqali yiringli asoratlar chastotasini statsionar davrida 52% dan 28% ga, 3 oylik kuzatishda 68% dan 38% ga kamaytirish imkoniyati isbotlangan;
ilk bor ishlab chqilgan mualiflik protokolning immunostimullovchi ta’siri o‘rganilib, davolashning 14-kunida tadqiqot guruhda CD3⁺, CD4⁺-limfositlar, nazorat guruhiga nisbatan ishonchli meyorlashgani tasdiqlangan;
mikrotsirkulyasiya buzilishlarini baholash va og‘riq sindromini obektivlashtirishga asoslangan o‘tkir gematogen osteomielit kechishini monitoring qilishning kompleks algoritmi taklif etilgan hamda dozalangan jismoniy yuklamalarni erta qo‘llash taktikasi ilmiy jihatdan asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini erta aniqlash, xavf omillarini baholash va profilaktika usullarini takomillashtirish orqali davolash natijalarini haqidagi ma’lumotlarga asoslanib:
birinchi ilmiy yangilik: birinchi marta bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktika qilishning nofarmakologik komponenti sifatida DSh usuli ishlab chiqilib klinik sinovdan o‘tkazildi: xavfsiz amplituda mezoni (fiziologik ROM ning 10%), mashqlar rejimi (kuniga 3–5 marta, 5–10 takror) va to‘xtatish shartlari aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tomonidan 2025-yil 23-dekabrdagi 01-02/u-t-107-son bilan tasdiqlangan “Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilish usullari” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyat Sog‘liqni saqlash boshqarmasining 2026-yil 5-yanvardagi 10-sonli buyrug‘i bilan Marg‘ilon bolalar shifoxonasiga (2026-yil 4-martdagi 38-sonli buyruq) hamda Qo‘qon shahar bolalar shifoxonasiga (2026-yil 5-martdagi 24-sonli buyruq) joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktikasiga qaratilgan kompleks protokol (DSh + VAS monitoring + blant-test) bemorlar hayot sifatini yaxshilaydi, surunkali osteomielitga o‘tish xavfini kamaytiradi hamda bolaning normal jismoniy rivojlanishini ta’minlaydi. Protokol qo‘shimcha asbob-uskuna talab qilmasligi tufayli viloyat, tuman va shahar bolalar shifoxonalari jarrohlik bo‘limlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘liqni saqlash tizimi yukini sezilarli kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, ishlab chiqilgan profilaktika protokolini qo‘llash xarajati bir bemor uchun o‘rtacha 150000 so‘mni tashkil etadi. Yiringli asorat rivojlangan holda esa jarrohlik aralashuvi, antibiotik terapiyasi va uzoq muddatli statsionar davolash uchun o‘rtacha 5000000 so‘m sarflanadi. Taklif etilayotgan protokol yiringli asoratlar chastotasini 52% dan 28% ga kamaytirishi isbotlangan bo‘lib, bu 100 bemor uchun davolash xarajatlarini taxminan 30000000 so‘mga, gospitalizatsiya xarajatlarini esa 24000000 so‘mga kamaytirish imkonini beradi, ya’ni umumiy iqtisodiy tejam standart davolashga nisbatan xarajatni 3 barobarga kamaytirish imkonini beradi. Xulosa: Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilishga qaratilgan ishlab chiqilgan DSh usuli va kompleks protokol amaliyotga muvaffaqiyatli joriy etilib, kasallik xavfini deyarli ikki barobarga kamaytirgan holda davolash xarajatlarini 3 barobarga iqtisod qilish imkonini berdi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor DSh usulini qo‘llash yiringli asoratlar chastotasini statsionar davrida 52% dan 28% ga (OSSh=0,37; 95% DI: 0,17–0,81; p=0,009), 3 oylik kuzatishda 68% dan 38% ga (p=0,002) kamaytirishi statistik jihatdan isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tomonidan 2025-yil 23-dekabrdagi 01-02/u-t-107-son bilan tasdiqlangan “Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilish usullari” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyat Sog‘liqni saqlash boshqarmasining 2026-yil 5-yanvardagi 10-sonli buyrug‘i bilan Marg‘ilon bolalar shifoxonasiga (2026-yil 4-martdagi 38-sonli buyruq) hamda Qo‘qon shahar bolalar shifoxonasiga (2026-yil 5-martdagi 24-sonli buyruq) joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktikasiga qaratilgan kompleks protokol (DSh + VAS monitoring + blant-test) bemorlar hayot sifatini yaxshilaydi, surunkali osteomielitga o‘tish xavfini kamaytiradi hamda bolaning normal jismoniy rivojlanishini ta’minlaydi. Protokol qo‘shimcha asbob-uskuna talab qilmasligi tufayli viloyat, tuman va shahar bolalar shifoxonalari jarrohlik bo‘limlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘liqni saqlash tizimi yukini sezilarli kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, ishlab chiqilgan profilaktika protokolini qo‘llash xarajati bir bemor uchun o‘rtacha 150000 so‘mni tashkil etadi. Yiringli asorat rivojlangan holda esa jarrohlik aralashuvi, antibiotik terapiyasi va uzoq muddatli statsionar davolash uchun o‘rtacha 5000000 so‘m sarflanadi. Taklif etilayotgan protokol yiringli asoratlar chastotasini 52% dan 28% ga kamaytirishi isbotlangan bo‘lib, bu 100 bemor uchun davolash xarajatlarini taxminan 30 000 000 so‘mga, gospitalizatsiya xarajatlarini esa 24000000 so‘mga kamaytirish imkonini beradi, ya’ni umumiy iqtisodiy tejam standart davolashga nisbatan xarajatni 3 barobarga kamaytirish imkonini beradi. Xulosa: DSh usuliga asoslangan profilaktika kompleksini amaliyotga joriy etish yiringli asoratlar chastotasini deyarli 2 barobarga kamaytirib, bolalar salomatligini yaxshilash bilan birga davolash xarajatlarini 3 barobargacha iqtisod qilish imkonini beradi.
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor ishlab chqilgan protokolning immunostimullovchi ta’siri tasdiqlandi, davolashning 14-kunida Tadqiqot guruhda CD3⁺, CD4⁺-limfositlar, IgG va neytrofillarning fagositar faolligi nazorat guruhiga nisbatan ishonchli yuqori bo‘lganligi tasdiqlanganligi bo‘yicha takliflar Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tomonidan 2025-yil 23-dekabrdagi 01-02/u-t-107-son bilan tasdiqlangan “Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilish usullari” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyat Sog‘liqni saqlash boshqarmasining 2026-yil 5-yanvardagi 10-sonli buyrug‘i bilan Marg‘ilon bolalar shifoxonasiga (2026-yil 4-martdagi 38-sonli buyruq) hamda Qo‘qon shahar bolalar shifoxonasiga (2026-yil 5-martdagi 24-sonli buyruq) joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktikasiga qaratilgan kompleks protokol (DSh + VAS monitoring + blant-test) bemorlar hayot sifatini yaxshilaydi, surunkali osteomielitga o‘tish xavfini kamaytiradi hamda bolaning normal jismoniy rivojlanishini ta’minlaydi. Protokol qo‘shimcha asbob-uskuna talab qilmasligi tufayli viloyat, tuman va shahar bolalar shifoxonalari jarrohlik bo‘limlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘liqni saqlash tizimi yukini sezilarli kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, ishlab chiqilgan profilaktika protokolini qo‘llash xarajati bir bemor uchun o‘rtacha 150 000 so‘mni tashkil etadi. Yiringli asorat rivojlangan holda esa jarrohlik aralashuvi, antibiotik terapiyasi va uzoq muddatli statsionar davolash uchun o‘rtacha 5000000 so‘m sarflanadi. Taklif etilayotgan protokol yiringli asoratlar chastotasini 52% dan 28% ga kamaytirishi isbotlangan bo‘lib, bu 100 bemor uchun davolash xarajatlarini taxminan 30 000 000 so‘mga, gospitalizatsiya xarajatlarini esa 24 000 000 so‘mga kamaytirish imkonini beradi, ya’ni umumiy iqtisodiy tejam standart davolashga nisbatan xarajatni 3 barobarga kamaytirish imkonini beradi. Xulosa: Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilish bo‘yicha ishlab chiqilgan yangi tejamkor va yuqori samarali protokol amaliyotga muvaffaqiyatli joriy etilib, davolash xarajatlarini 3 barobarga kamaytirdi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: Birinchi marta Blant-testi diagnostik qiymati asoslab berildi va Farg‘ona viloyatida 100 bemorga oid original klinik ma’lumotlar bazasi shakllantirildi: Staphylococcus aureus - 98%, MRSA - 5% ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tomonidan 2025-yil 23-dekabrdagi 01-02/u-t-107-son bilan tasdiqlangan “Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini profilaktika qilish usullari” mavzusidagi uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyat Sog‘liqni saqlash boshqarmasining 2026-yil 5-yanvardagi 10-sonli buyrug‘i bilan Marg‘ilon bolalar shifoxonasiga (2026-yil 4-martdagi 38-sonli buyruq) hamda Qo‘qon shahar bolalar shifoxonasiga (2026-yil 5-martdagi 24-sonli buyruq) joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: bolalarda gematogen osteomielit yiringli asoratlarini profilaktikasiga qaratilgan kompleks protokol (DSh + VAS monitoring + blant-test) bemorlar hayot sifatini yaxshilaydi, surunkali osteomielitga o‘tish xavfini kamaytiradi hamda bolaning normal jismoniy rivojlanishini ta’minlaydi. Protokol qo‘shimcha asbob-uskuna talab qilmasligi tufayli viloyat, tuman va shahar bolalar shifoxonalari jarrohlik bo‘limlarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, sog‘liqni saqlash tizimi yukini sezilarli kamaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, ishlab chiqilgan profilaktika protokolini qo‘llash xarajati bir bemor uchun o‘rtacha 150 000 so‘mni tashkil etadi. Yiringli asorat rivojlangan holda esa jarrohlik aralashuvi, antibiotik terapiyasi va uzoq muddatli statsionar davolash uchun o‘rtacha 5000000 so‘m sarflanadi. Taklif etilayotgan protokol yiringli asoratlar chastotasini 52% dan 28% ga kamaytirishi isbotlangan bo‘lib, bu 100 bemor uchun davolash xarajatlarini taxminan 30000000 so‘mga, gospitalizatsiya xarajatlarini esa 24000000 so‘mga kamaytirish imkonini beradi, ya’ni umumiy iqtisodiy tejam standart davolashga nisbatan xarajatni 3 barobarga kamaytirish imkonini beradi. Xulosa: Bolalarda gematogen osteomielitning yiringli asoratlarini oldini olishga qaratilgan ishlab chiqilgan kompleks profilaktika protokoli amaliyotga muvaffaqiyatli joriy etilib, kasallik xavfini sezilarli darajada kamaytirishi bilan birga ijtimoiy va yuqori iqtisodiy samaradorlikni ta’minlaydi.
