Сабирова Дилрабо Баходировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Факоген глаукомани жарроҳлик даволашдан сўнг беморларни тиббий реабилитациясини такомиллаштириш», 14.00.12 – Тиббий реабилитология 14.00.08 – Офтальмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Tib1990.
Илмий раҳбарлар: Ризаев Жасур Алимджанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Бобоев Саидавзал Абдурахмонович, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарканд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.17.04 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хамидов Обид Абдурахмонович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор; Ashish Ahuja, тиббиёт фанлари доктори (Ҳиндистон).
Етакчи ташкилот: Гифу Универститети (Япония)
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади: функционал ва морфоструктурал кўрсаткичлар асосида факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин беморларни тиббий реабилитация қилишни яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин беморларнинг тиббий реабилитацияси учун структуравий омилларни (бошланғич кўз ичи босими, глаукоматоз оптик нейропатия) яхшилашга қаратилган индивидуал усуллар қўлланилганда 80 % беморларда кўз ичи босими барқарорлаштириш имконини бергани асосланган;
такомиллаштирилган тиббий реабилитация алгоритмидан фойдаланиш жарроҳлик муолажаларидан кейинги беморлар кўзининг функционал (кўриш ўткирлиги, автоматлаштирилган периметрия параметрлари) кўрсаткичлар 1,7 баробарга ортиши аниқланган;
тиббий реабилитация тузилмасига физиотерапия усулларини (ерта босқичда калий ёдид електрофорези ва оралиқ босқичда магнит терапия) киритиш натижасида микросиркуляцияни яхшиланиши, яллиғланиш ва ишемик жараёнларни камайиши ва комбинацияланган терапиянинг нейропротектив таъсирини исботланган;
жарроҳлик амалиётидан кейин олиб борилган такомиллаштирилган тиббий реабилитация натижасида NEI VFQ-25 сўровномаси бўйича ҳаёт сифати интеграл кўрсаткичи 40% га яхшиланиши, кундалик фаолиятдаги кўриш билан боғлиқ чекланишлар камайиш ва беморларнинг ижтимоий фаоллиги ортиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши.
Тадқиқот натижаларини жорий етиш. Факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин беморларни тиббий реабилитация қилишни яхшилаш бўйича ўтказилган тадқиқот натижалари асосида натижалар клиник амалиётга жорий етилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026-йил 28-мартдаги 05-сонли хулосаси асосида).
Биринчи илмий янгилик: факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин беморларнинг тиббий реабилитацияси учун структуравий омилларни (бошланғич кўз ичи босими, глаукоматоз оптик нейропатия) яхшилашга қаратилган индивидуал усуллар қўлланилганда 80 % беморларда кўз ичи босими барқарорлаштириш имконини бергани асосланган. Aмалга ошириш: алгоритм Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд филиали (2026-йил 5-январдаги 187-сонли буйруқ) ва Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах филиалининг (2025-йил 9-майдаги 215-сонли буйруқ) амалий фаолиятига жорий етилди. Ишлаб чиқилган босқичма-босқич тиббий реабилитация алгоритми ўзининг клиник жиҳатдан асослилиги ва амалий қўлланилишини исботлади. Иқтисодий аҳамияти: босқичма-босқич тиббий реабилитация алгоритмини жорий етиш операциядан кейинги асоратлар сонини камайтиришга, такрорий касалхонага ётқизиш ва қўшимча дори терапиясига еҳтиёжни камайтиришга ёрдам беради, бу еса соғлиқни сақлаш харажатларини камайтиришга ва бюджетни тежашга олиб келади. Ижтимоий аҳамияти: алгоритмдан фойдаланиш кўриш функцияларини тўлиқ тиклашга, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга, ногиронлик даражасини пасайтиришга ва уларнинг ижтимоий фаоллиги ва меҳнат қобилиятини сақлашга ёрдам беради. Хулоса: Факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин беморларни тиббий реабилитация қилиш учун босқичма-босқич, патогенетик жиҳатдан асосланган алгоритм биринчи марта ишлаб чиқилди ва клиник синовдан ўтказилди.
Иккинчи илмий янгилик: Такомиллаштирилган тиббий реабилитация алгоритмидан фойдаланиш жарроҳлик муолажаларидан кейинги беморлар кўзининг функционал (кўриш ўткирлиги, автоматлаштирилган периметрия параметрлари) кўрсаткичлар 1,7 баробарга ортиши аниқланган. Aмалиётга татбиқ етиш: Натижалар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд ва Жиззах филиалларининг клиник амалиётига жорий етилган. Такомиллаштирилган алгоритм операциядан кейинги даврда функционал ва структуравий параметрларнинг сезиларли даражада яхшиланишини таъминлайди. Иқтисодий аҳамияти: Функсионал ва структуравий визуал параметрларнинг тасдиқланган яхшиланиши реабилитация даврини қисқартириш, такрорий ташрифлар ва диагностика муолажалари частотасини камайтириш имконини беради ва шу билан беморларга умумий парвариш харажатларини камайтиради. Ижтимоий аҳамияти: Кўриш функциясининг яхшиланиши ва кўз ичи босимининг барқарорлашиши беморнинг мустақиллигини оширишга, психоэмоционал ҳолатни яхшилашга ва ижтимоий қарамликни камайтиришга ёрдам беради. Хулоса: Такомиллаштирилган тиббий реабилитация алгоритмидан фойдаланиш стандарт операциядан кейинги парвариш режасига нисбатан кўриш ўткирлиги, автоматлаштирилган периметрия ва кўзнинг структуравий ва гидродинамик параметрларида, масалан, ретинал нерв толаси қатламининг қалинлигида аниқроқ кенг қамровли яхшиланишга олиб келди.
Учинчи илмий янгилик: Тиббий реабилитация тузилмасига физиотерапия усулларини (ерта босқичда калий ёдид електрофорези ва оралиқ босқичда магнит терапия) киритиш натижасида микросиркуляцияни яхшиланиши, яллиғланиш ва ишемик жараёнларни камайиши ва комбинацияланган терапиянинг нейропротектив таъсирини исботланган. Aмалиётда қўллаш: Прогностик мезонлар Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд ва Жиззах филиалларида клиник амалиётда қўлланилади. Прогностик жиҳатдан аҳамиятли омилларни аниқлаш индивидуал реабилитация чораларини кўриш ва самарадорликни ошириш имконини беради. Иқтисодий аҳамияти: Прогностик мезонлардан фойдаланиш даволаш ва реабилитация чораларини оптималлаштиради, кераксиз даволаш усулларига самарасиз харажатларнинг олдини олади ва соғлиқни сақлаш ресурсларини оқилона тақсимлайди. Ижтимоий аҳамияти: Прогностик омилларга асосланган индивидуал реабилитация даволаш самарадорлигини оширади, прогнозни яхшилайди ва беморларнинг кўриш функцияси ва ҳаёт сифатини сақлашга ёрдам беради. Хулоса: Тиббий реабилитация самарадорлигини белгиловчи клиник, функционал ва структуравий омиллар аниқланди. ва факоген глаукомани жарроҳлик йўли билан даволашдан кейинги беморларда. Кўз ичи босимининг бошланғич даражаси, глаукоматоз оптик нейропатия босқичи ва оптик асабдаги структуравий ўзгаришлар динамикаси реабилитация самарадорлигини баҳолаш ва беморларни бошқаришнинг оптимал тактикасини танлашда муҳим прогностик аҳамиятга ега еканлиги аниқланди.
Тўртинчи илмий янгилик: жарроҳлик амалиётидан кейин олиб борилган такомиллаштирилган тиббий реабилитация натижасида NEI VFQ-25 сўровномаси бўйича ҳаёт сифати интеграл кўрсаткичи 40% га яхшиланиши, кундалик фаолиятдаги кўриш билан боғлиқ чекланишлар камайиш ва беморларнинг ижтимоий фаоллиги ортиши исботланган. Aмалиётга татбиқ етиш: ҳаёт сифатини баҳолаш ва яхшилаш усули Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд ва Жиззах филиалларида жорий етилган. Такомиллаштирилган реабилитация дастури операциядан кейинги даврда беморларнинг ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилашни таъминлайди. Иқтисодий аҳамияти: беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш узоқ муддатли тиббий кузатув, ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва такрорий даволаш курсларига бўлган еҳтиёжни камайтиради, шу билан соғлиқни сақлаш тизимига молиявий юкни камайтиради. Ижтимоий аҳамияти: ҳаёт сифатининг тасдиқланган яхшиланиши ижтимоий мослашувни рағбатлантиради, ногиронликни камайтиради, меҳнат қобилиятини тиклайди ва ижтимоий интеграцияни кучайтиради. Хулоса: Факоген глаукома учун жарроҳлик даволашдан кейин беморларда такомиллаштирилган тиббий реабилитация дастуридан фойдаланиш биринчи марта ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилаши кўрсатилди.