Абидова Дилдора Комил қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Саноат корхоналаридаги шовқин таъсирида эшитиш қобилиятининг бузилишини ташхислаш ва коррексия усулини ишлаб чиқиш» 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tib3733.
Илмий раҳбар: Хасанов Улуғбек Саидакрамович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06. 
Расмий оппонентлар: Шарипов Санжар Саломович, тиббиёт фанлари доктори, доцент, Махаммадамин Махмудназаров Имамович, тиббиёт фанлари доктори, доцент (Тожикистон).
Етакчи ташкилот: А.Алиев номидаги Озарбайжон давлат шифокорларни малакасини ошириш институти. 
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Қандолат ишлаб чиқариш корхонаси ходимлари орасида эшитиш заифлашувининг учрашини аниқлаш, профилактика ва соғломлаштириш  чораларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор қандолат ишлаб чиқариш корхонасидаги ишчилар орасида эшитув анализатори  функсионал холатига баҳо берилиб, ишлаб чиқариш жараёнида юзага келадиган шовқин ва вибрация таъсирининг эшитиш заифлашуви шаклланишидаги салбий  ва мустақил хавф омиллари эканлиги илмий асосда исботланган; 
қандолат ишлаб чиқариш корхонасининг шовқин ва вибрация бор бўлган бўлимларида мунтазам эшитиш ҳимоя воситасидан фойдаланмаган ишчиларнинг 8,9% ҳолатда сенсоневрал эшитиш заифлиги юзага келиши исботланган;
илк бор ишлаб чиқилган ташхис ва коррексия алгоритми саноат ишчиларда амалиётга жорий этилди ва самарадорлигини  баҳолаш орқали, қўлланилган алгоритм натижасида эшитиш қобилиятини йўқотилишини аниқлаш самарадорлиги 28,5% га, коррексия усулларининг клиник натижалари эса 71,3 ҳолатда ижобий таъсир кўрсатиши аниқланган;
қандолат ишлаб чиқариш корхонасидаги шовқин ва вибрация мавжуд бўлган бўлимларда мунтазам эшитиш фаолиятини мониторинг қилиб бориш орқали ишчиларда эшитиш заифликни олдини олиш самарадорлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техника кенгашининг 2025 йил 10-июн 19/53-сонли йиғилиши баённомасига асосан Илмий-тадқиқот ишлари натижаларни амалиётга тадбиги бўйича хулосасига кўра (илмий янгиликларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Соғлиқни сақлаш вазирлиги Тошкент Тиббиёт Академиясининг 2025 йил 5 июндаги №3292-сонли хати юборилган):
Биринчи илмий янгилик: илк бор қандолат ишлаб чиқариш корхонасидаги ишчилар орасида эшитув анализатори  функсионал холатига баҳо берилиб, ишлаб чиқариш жараёнида юзага келадиган шовқин ва вибрация таъсирининг эшитиш заифлашуви шаклланишидаги салбий  ва мустақил хавф омиллари эканлиги илмий асосда исботлангани Тошкент Тиббиёт Академияси Илмий кенгашининг 2024-йил 21-июндаги  № 06-24/343-т йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. “Саноат корхоналаридаги шовқин таъсирида эшитиш қобилиятини ташхислаш ва коррексия усулларини ишлаб чиқиш” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган.  Илмий янгиликни жорий этилиши: Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий ва амалий марказининг билан тасдиқланган хулосаси (2024 йил 25 октябрдаги №52-сон),  “Олмалиқ КМК” АЖ ходимлари касаба уюшмаси кенгаши (2024 йил 22 январдаги №10&11А-сон) амалиётига жорий этилган; Ижтимоий самарадорлик: Амалий соғлиқни сақлаш тизими учун шовқин-вибрация ишлаб чиқаришида ишлайдиган ишчиларда субектив шовқинни аниқлашнинг янада мақбул ва мутлақо адекват усуллари таклиф этилган. Иқтисодий самарадорлик: Шовқин-вибрация касбида ишловчи ишчиларда аудиометрик текширувдан фойдаланиш касалликнинг кечишини тўғри баҳолаш ва диагностик текширувда 125 000 сўм тежаш имконини беради. Хулоса: Ўтказилган тадқиқот натижалари қандолат ишлаб чиқариш корхоналарида шовқин ва вибрация шароитида ишловчи ишчиларда эшитув заифлашувини эрта аниқлаш ҳамда унинг ривожланишига таъсир этувчи омилларни баҳолаш имконини берди. Натижада соғлиқни сақлаш тизимида диагностик жараёнлар оптималлаштирилиб, ишчиларнинг эшитиш саломатлигини сақлаш, касалликнинг оғир шаклларини олдини олиш ҳамда тиббий харажатларни қисқартиришга эришилди. 
Иккинчи илмий янгилик: Қандолат ишлаб чиқариш корхонасининг шовқин ва вибрация мавжуд бўлган бўлимларида мунтазам равишда эшитиш ҳимоя воситаларидан фойдаланмаган ишчиларнинг 8,9 % ҳолатида сенсориневрал эшитиш заифлиги юзага келиши аниқлангани Тошкент Тиббиёт Академияси Илмий кенгашининг 2024-йил 21-июндаги  № 06-24/343-т йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. “Саноат корхоналаридаги шовқин таъсирида эшитиш қобилиятини ташхислаш ва коррексия усулларини ишлаб чиқиш” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Натижалар Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий ва амалий маркази (2024 йил 25 октябрдаги №52-сон), ҳамда “Олмалиқ КМК” АЖ ходимлари касаба уюшмаси кенгаши (2024 йил 22 январдаги №10&11А-сон) амалий фаолиятига жорий қилинган; Ижтимоий самарадорлик:Ушбу натижалар асосида профилактик чора-тадбирларни амалга ошириш ишчи соғлигини сақлаш, меҳнат қобилиятини йўқотиш ҳолатларини камайтириш ва жамият саломатлигини яхшилашга хизмат қилди. Иқтисодий санарадорлик: Шовқин ва вибрация таъсири юқори бўлган ишлаб чиқариш бўлимларида эшитиш ҳимоя воситаларидан фойдаланишни такомиллаштириш орқали сенсориневрал эшитиш заифлиги ҳолатларини камайтириш меҳнат қобилиятини сақлаб қолишга, ишчи соатларини йўқотишни олдини олишга ва ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишга хизмат қилди. Бу эса корхонанинг соғлом ишчи кучи ресурсини узоқ муддатда таъминлаб, меҳнат унумдорлигини оширади ва меҳнатга лаёқацизлик билан боғлиқ иқтисодий йўқотишларни сезиларли даражада камайтирди. Хулоса: Натижаларнинг амалиётга жорий этилиши профилактик чораларни кучайтириш, ишчилар соғлигини сақлаш ва меҳнат унумдорлигини оширишга хизмат қилди ҳамда меҳнатга лаёқацизлик билан боғлиқ иқтисодий йўқотишларни камайтирди.
Учинчи илмий янгилик: Илк бор ишлаб чиқилган ташхис ва коррексия алгоритми саноат ишчиларида амалиётга жорий этилди ва самарадорлиги баҳоланди. Қўлланилган алгоритм натижасида эшитиш қобилияти йўқотилишини аниқлаш самарадорлиги 28,5 % га, коррексия усулларининг клиник натижалари эса 71,3 % ҳолатда ижобий таъсир кўрсатиши аниқланганлиги Тошкент Тиббиёт Академияси Илмий кенгашининг 2024-йил 21-июндаги  № 06-24/344-т йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. “Саноат корхоналаридаги шовқин таъсирининг эшитиш қобилиятига салбий таъсирини олдини олиш ва бошқариш чора табирлари” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Илмий янгиликни жорий этиши: Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий ва амалий маркази (2024 йил 25 октябрдаги №52-сон), “Олмалиқ КМК” АЖ ходимлари касаба уюшмаси кенгаши (2024 йил 22 январдаги №10&11А-сон) амалиётига жорий қилинган; Ижтимоий самарадорлик: Таклиф этилган шахсий ҳимоя воситалари ишчиларнинг аҳволини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: Ишлаб чиқилган шовқин-вибрация касбида ишловчи ишчиларни даволаш тактикаси ҳар бир бемор учун даволаш-реабилитация тадбирларида 425 000 сўмгача маблағни тежаш имконини беради. Хулоса:Илк бор ишлаб чиқилган ташхис ва коррексия алгоритмининг амалиётга жорий этилиши эшитиш қобилияти йўқотилишини аниқлаш самарадорлигини 28,5 % га оширди ҳамда 71,3 % ҳолатда ижобий клиник натижа берди. Натижалар ишчилар соғлигини яхшилашга, ҳимоя воситаларидан самарали фойдаланишга хизмат қилди.
Тўртинчи илмий янгилик: Қандолат ишлаб чиқариш корхонасида шовқин ва вибрация мавжуд бўлган бўлимларда эшитиш фаолиятини мунтазам мониторинг қилиб бориш орқали ишчиларда эшитиш заифлигини олдини олиш самарадорлиги аниқланганлиги  Тошкент Тиббиёт Академияси Илмий кенгашининг 2024-йил 21-июндаги  № 06-24/344-т йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. “Саноат корхоналаридаги шовқин таъсирининг эшитиш қобилиятига салбий таъсирини олдини олиш ва бошқариш чора табирлари” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Илмий янгиликни жорий этилиши: Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий ва амалий маркази (2024 йил 25 октябрдаги №52-сон) тасдиқланган хулосаси, “Олмалиқ КМК” АЖ ходимлари касаба уюшмаси кенгаши (2024 йил 22 январдаги №10&11А-сон) амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлик: Ушбу чора-тадбирлар меҳнат муҳитининг соғломлашишига, ишчи соғлигини муҳофаза қилишга ва меҳнат қобилиятини узоқ муддатли сақлаб қолишга хизмат қилади. Натижада жамоа соғломлиги яхшиланиб, ишчи салоҳиятининг барқарорлиги ва аҳолининг умумий турмуш сифатини оширишга ижобий таъсир кўрсатилади. Иқтисодий самарадорлик: Ишлаб чиқариш жараёнида узлюксизликни таъминлаб, ишчи меҳнат унумдорлигини ошириш ҳамда корхона учун соғлом ишчи кучини сақлаб қолиш орқали иқтисодий йўқотишларни қисқартиришга хизмат қилади. Шу тариқа, мониторинг тизимини жорий этиш меҳнат ресурсларидан самарали фойдаланиш ва ишлаб чиқариш харажатларини оптималлаштиришга иқтисодий жиҳатдан ижобий таъсир кўрсатади. Хулоса: Қандолат ишлаб чиқариш корхоналарида шовқин ва вибрация мавжуд бўлган бўлимларда эшитиш фаолиятини мунтазам мониторинг қилиш ишчиларда эшитиш заифлигини эрта аниқлаш ва олдини олишда самарали эканлиги аниқланди. Ушбу ёндашув меҳнат муҳитини соғломлаштириш, ишчи соғлигини узоқ муддатли сақлаш ҳамда меҳнат унумдорлигини ошириш орқали ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан ижобий натижа берди.