Делкашева Шахлохон Жамолитдиновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўпканинг сурункали обструктив касаллиги семизлик билан коморбидликда кечганда буйраклар дисфункцияси ва даволашни такомиллаштириш», 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib6241.
Илмий раҳбар: Юсупова Шахноза Кадиржановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
Илмий кенгаш (ИК) фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.03.
Расмий оппонентлар: Гадаев Абдуғаффор Гадаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мусашайхов Умиджон Хусанович, тиббиёт фанлари доктори, доцент .
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари семизлик билан коморбидликда кечганда буйраклар дисфункцияси ривожланишининг клиник-патогенетик механизмларини ўрганиш ва уларни даволашни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари семизлик билан кечганда буйрак дисфункциясининг учраш даражаси ҳамда ташқи нафас фаолияти кўрсаткичлари комплекс баҳоланган, буйрак дисфункцияси частотаси касаллик оғирлиги ортиб бориши билан ишончли ошиши, ташқи нафас функцияси эса мос равишда пасайиб бориши (p<0,001) аниқланган ва уларнинг ўзаро боғлиқлиги илмий жиҳатдан асосланган;
ўпканинг сурункали обструктив касаллиги семизлик билан коморбид кечганда тизимли яллиғланиш адипокинлари ва цитокинлар профилидаги ўзаро боғлиқ бузилишлар билан кечиши, яъни лептин, TNF-α ва IL-6 даражаларининг ишончли ошиши ҳамда адипонектин даражасининг пасайиши (p<0,001) аниқланган;
β2-микроглобулиннинг ЎСОК ва семизлик билан коморбид кечган беморларда буйракларнинг тубулоинтерстициал шикастланишини эрта аниқлашда юқори диагностик сезгирликка эга эканлиги аниқланган;
ташқи нафас фаолияти кўрсаткичлари билан буйраклар дисфункцияси маркерлари — цистатин-С ва β2-микроглобулин ўртасида ишончли манфий корреляцион боғлиқлик аниқланган (r = −0,41 дан −0,57 гача; p<0,001);
эмпаглифлозинни ўпканинг сурункали обструктив касаллиги семизлик билан коморбидликда кечган беморларга комплекс даволаш таркибига киритишнинг клиник самарадорлиги илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
ЎСОК билан оғриган беморларни ўз вақтида ташхислаш бўйича олинган натижалар соғлиқни сақлаш амалиётига жорий этилди:
биринчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари семизлик билан кечганда буйрак дисфункциясининг учраш даражаси ҳамда ташқи нафас фаолияти кўрсаткичлари комплекс баҳоланган, буйрак дисфункцияси частотаси касаллик оғирлиги ортиб бориши билан ишончли ошиши, ташқи нафас функцияси эса мос равишда пасайиб бориши (p<0,001) аниқланган ва уларнинг ўзаро боғлиқлиги илмий жиҳатдан асосланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2026 йил 2 февралдаги №25/17-сон ва Академик Ё.Х. Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиалининг 2026 йил 23 февралдаги №36-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЎСОК семизлик билан коморбид кечган беморларда буйрак дисфункциясини эрта аниқлаш, хавф гуруҳларини шакллантириш ҳамда сурункали буйрак касаллиги ривожланишининг олдини олиш имкониятини яратди. Иқтисодий самарадорлиги: Буйрак дисфункциясини эрта аниқлаш ҳисобига оғир асоратлар ривожланиши камайиб, терминал босқичдаги беморларда гемодиализга эҳтиёж қисқариши натижасида бир бемор учун йилига 35 млн сўмгача маблағни тежаш имконияти яратилди. Жумладан, терминал босқичдаги ЎСОК ва СБК билан оғриган бемор учун бир марталик гемодиализ сеансининг амбулатор даволаш қиймати 373 минг сўмни, йилига 96 та сеанс учун эса тахминан 35 миллион сўмни ташкил этади;
иккинчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллиги семизлик билан коморбид кечганда тизимли яллиғланиш адипокинлари ва цитокинлар профилидаги ўзаро боғлиқ бузилишлар билан кечиши, яъни лептин, TNF-α ва IL-6 даражаларининг ишончли ошиши ҳамда адипонектин даражасининг пасайиши (p<0,001) аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2026 йил 2 февралдаги №25/17-сон ва Академик Ё.Х. Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиалининг 2026 йил 23 февралдаги №36-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Адипокинлар ва яллиғланиш цитокинларини комплекс баҳолаш касаллик оғирлиги ҳамда буйрак дисфункцияси ривожланиш хавфини эрта аниқлаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: Касаллик оғирлигини эрта баҳолаш ҳисобига стационар даволаниш муддати қисқариб, бир беморни даволашда 6 млн сўмгача маблағни тежаш имконияти яратилди. ЎСОК билан оғриган бемор учун шифохонада бир кунлик даволанишнинг ўртача қиймати 900 минг сўмни ташкил этса, асоратлар ривожланган ҳолларда бу кўрсаткич 1,5 миллион сўмга етади. Натижада ўртача 10 кунлик даволаш давомида ҳар бир бемор учун 6 миллион сўмгача маблағни тежашга эришилган; 
учинчи илмий янгилик: β2-микроглобулиннинг ЎСОК ва семизлик билан коморбид кечган беморларда буйракларнинг тубулоинтерстициал шикастланишини эрта аниқлашда юқори диагностик сезгирликка эга эканлиги аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2026 йил 2 февралдаги №25/17-сон ва Академик Ё.Х. Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиалининг 2026 йил 23 февралдаги №36-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: β2-микроглобулинни аниқлаш орқали буйрак шикастланишини креатинин ва ҳисобланган коптокчалар фильтрацияси тезлигидаги ўзгаришлар кузатилишидан олдин аниқлаш имконияти яратилди. Иқтисодий самарадорлиги: Шифохонада даволаш харажатларининг қисқариши ҳисобига 10 кунлик даволаш жараёнида ҳар бир бемор учун ўртача 6 миллион сўмгача маблағ тежалиши таъминланган; 
тўртинчи илмий янгилик: ташқи нафас фаолияти кўрсаткичлари билан буйраклар дисфункцияси маркерлари — цистатин-С ва β2-микроглобулин ўртасида ишончли манфий корреляцион боғлиқлик аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2026 йил 2 февралдаги №25/17-сон ва Академик Ё.Х. Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиалининг 2026 йил 23 февралдаги №36-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: β2-микроглобулин билан ташқи нафас функцияси ўртасидаги корреляция семизликнинг нафас йўллари ва ўпка паренхимасига таъсири натижасида обструктив жараёнлар тезроқ ва оғирроқ кечишини кўрсатади. Иқтисодий самарадорлиги: Ушбу маркерни амалиётга жорий қилиш натижасида беморларни ҳар чоракда эмас, балки йилда бир марта мониторинг қилиш имконияти яратилди. Бунинг учун йилига 500 минг сўмдан ортиқ маблағ талаб этилмайди. Даволаш самарали ташкил этилганда эса ҳар бир бемор учун ўртача 2–3 миллион сўм маблағни тежаш имкони яратилган.
бешинчи илмий янгилик: эмпаглифлозинни ўпканинг сурункали обструктив касаллиги семизлик билан коморбидликда кечган беморларга комплекс даволаш таркибига киритишнинг клиник самарадорлиги илмий жиҳатдан асосланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2026 йил 2 февралдаги №25/17-сон ва Академик Ё.Х. Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиалининг 2026 йил 23 февралдаги №36-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Эмпаглифлозин қўлланилиши натижасида ташқи нафас фаолияти ва буйраклар функционал ҳолати яхшиланиб, тизимли яллиғланиш ҳамда метаболик бузилишларнинг камайишига эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: Даволаш самарадорлигининг ошиши ҳисобига стационарда даволаниш муддати қисқартирилиб, ҳар бир бемор учун даволаш харажатларини 6 млн сўмгача камайтириш имконияти яратилди.