Xomidova Guluzro Joxongir qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Noalkogolli steatogepatitni tarqalishi, xatar omillari, kechishi, prediksiyasi va profilaktikasining zamonaviy xususiyatlari» 14.00.43 – Profilaktik tibbiyot (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib4785.
 Ilmiy raxbar: Mamasaliev Ne’matjon Solievich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajargan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Rasmiy opponentlar:  Fozilov Abdukaxxor Voxidovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Salaxidinov Zuxriddin Saloxiddinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor. 
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi:nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Farg‘ona vodiysi aholisi misolida noalkogolli steatogepatitning epidemiologiyasi, xavf omillari va klinik kechishini o‘rganish asosida kasallikni erta tashxislash va profilaktikasi uchun samarali ilmiy-amaliy echimlarni aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: 
Farg‘ona vodiysi navqiron, etuk va keksa yoshli aholisi orasida noalkogolli steatogepatitning haqiqiy tarqalish darajasi aniqlanib, kasallik erkaklarda (11,2%) ayollarga (9,4%) nisbatan ko‘proq uchrashi, shuningdek so‘ngi 20 yillikda uning dinamikasi erkaklada 3,9 marta ortganligi isbotlangan; 
noalkogolli steatogepatitning dislipidemiya, gipertrigliseridemiya va tana vaznining ortiqligi kabi xatar omillarining hududiy va genderli farqlanishlari ochib berilgan, bunda maqsadli profilaktik choralarni taqozo qiluvchi nutritiv xatar omillari va arterial gipertenziyaning qishloq aholisi orasida yuqori ko‘rsatkichda ekanligi aniqlangan;  
noalkagolli steatogepatitning asteniya, artralgiya va anoreksiya kabi klinik sindromlarining kompleks taxlili asosida yosh guruhlariga ko‘ra ularning dinamikasi aniqlangan hamda erta tashxislash va davolashda personifikatsiyalangan (shaxsga yo‘naltirilgan) yondashuvlar aniqlangan; 
ishlab chiqilgan matematik model` va profilaktik algoritm asosida noalkogolli steatogepatit asoratlarini (jigar etishmovchiligi – 43,9%, jigar raki – 24,2%) prognozlash imkoniyati, shuningdek klinik amaliyotda kasallikni 90% hollarda erta aniqlash, uning natijasida esa davolash xarajatlari iqtisod qilinishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Noalkogolli steatogepatitni tarqalishi, xatar omillari, kechishi, prediksiyasi va profilaktikasining zamonaviy xususiyatlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: Farg‘ona vodiysida noalkogolli steatogepatitning haqiqiy tarqalish darajasi aniqlanib, kasallik erkaklarda (11,2%) ayollarga (9,4%) nisbatan ko‘proq uchrashi ilmiy asosda isbotlangani Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (21-noyabr` 2024 yildagi 01/7/73 son bayonnoma), Namangan viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (23-oktyabr` 2024 yildagi 222-A/F son bayonnoma), amaliy faoliyatiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 15.02.2026 y №12/22-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Noalkogolli steatogepatitni chin tarqalish chastotasini aholi orasida aniqlashni skriningli usuli yaratilgan va takomillashtirilgan. Bu usul ommaviy tusda steatogepatitlarni yoshlar, etuk va keksa yoshdagi aholida barvaqt aniqlash, kasallikka preventiv ta’sir etib kamaytirish va bartaraflash sharoitini tug‘dirgan. Iqtisodiy samaradorligi:  Ishlab chiqilgan usulning iqtisodiy samaradorligiga noalkagolli steatogepatit uchun xavf omillarini erta aniqlash, zarur profilaktika choralarini ko‘rish va davolanishni individual tarzda tuzish orqali erishilgan (kasallikni jigar fibrozi, sirrozi va o‘smasiga o‘tishni kamayishi) – 34% ga va bioximik o‘zgarishlarning tashxisiy qiymatlari 90%ga ortadi. Byudjet hisobidan xar bir nafar bemor uchun (arzon davolash va qimmatbaho tashxisiy usullardan xoli bo‘lish hisobiga) 4500000 so‘m mablag‘ tejaladi.
ikkinchi ilmiy yangilik:   noalkogolli steatogepatitning dislipidemiya, gipertrigliseridemiya va tana vaznining ortiqligi kabi xatar omillarining hududiy va genderli farqlanishlari ochib berilgan, bunda maqsadli profilaktik choralarni taqozo qiluvchi nutritiv xatar omillari va arterial gipertenziyaning qishloq aholisi orasida yuqori ko‘rsatkichda ekanligi aniqlangan takliflari  Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (21-noyabr` 2024 yildagi 01/7/73 son bayonnoma), Namangan viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (23-oktyabr` 2024 yildagi 222-A/F son bayonnoma), amaliy faoliyatiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 15.02.2026 y №12/22-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Noalkogolli steatogepatitni chin tarqalish chastotasini aholi orasida aniqlashni skriningli usuli yaratilgan va takomillashtirilgan. Bu usul ommaviy tusda steatogepatitlarni yoshlar, etuk va keksa yoshdagi aholida barvaqt aniqlash, kasallikka preventiv ta’sir etib kamaytirish va bartaraflash sharoitini tug‘dirgan. Iqtisodiy samaradorligi:  Ishlab chiqilgan usulning iqtisodiy samaradorligiga noalkagolli steatogepatit uchun xavf omillarini erta aniqlash, zarur profilaktika choralarini ko‘rish va davolanishni individual tarzda tuzish orqali erishilgan (kasallikni jigar fibrozi, sirrozi va o‘smasiga o‘tishni kamayishi) – 34% ga va bioximik o‘zgarishlarning tashxisiy qiymatlari 90%ga ortadi. Byudjet hisobidan xar bir nafar bemor uchun (arzon davolash va qimmatbaho tashxisiy usullardan xoli bo‘lish hisobiga) 4500000 so‘m mablag‘ tejaladi.
uchinchi ilmiy yangilik  noalkagolli steatogepatitning asteniya, artralgiya va anoreksiya kabi klinik sindromlarining kompleks taxlili asosida yosh guruhlariga ko‘ra ularning dinamikasi aniqlangan hamda erta tashxislash va davolashda personifikatsiyalangan (shaxsga yo‘naltirilgan) yondashuvlar aniqlangan takliflar Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (21-noyabr` 2024 yildagi 01/7/73 son bayonnoma), Namangan viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (23-oktyabr` 2024 yildagi 222-A/F son bayonnoma), amaliy faoliyatiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 15.02.2026 y №12/22-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Noalkogolli steatogepatitni chin tarqalish chastotasini aholi orasida aniqlashni skriningli usuli yaratilgan va takomillashtirilgan. Bu usul ommaviy tusda steatogepatitlarni yoshlar, etuk va keksa yoshdagi aholida barvaqt aniqlash, kasallikka preventiv ta’sir etib kamaytirish va bartaraflash sharoitini tug‘dirgan. Iqtisodiy samaradorligi:  Ishlab chiqilgan usulning iqtisodiy samaradorligiga noalkagolli steatogepatit uchun xavf omillarini erta aniqlash, zarur profilaktika choralarini ko‘rish va davolanishni individual tarzda tuzish orqali erishilgan (kasallikni jigar fibrozi, sirrozi va o‘smasiga o‘tishni kamayishi) – 34% ga va bioximik o‘zgarishlarning tashxisiy qiymatlari 90%ga ortadi. Byudjet hisobidan xar bir nafar bemor uchun (arzon davolash va qimmatbaho tashxisiy usullardan xoli bo‘lish hisobiga) 4500000 so‘m mablag‘ tejaladi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik:   ishlab chiqilgan matematik model` va profilaktik algoritm asosida noalkogolli steatogepatit asoratlarini (jigar etishmovchiligi – 43,9%, jigar raki – 24,2%) prognozlash imkoniyati, shuningdek klinik amaliyotda kasallikni 90% hollarda erta aniqlash, uning natijasida esa davolash xarajatlari iqtisod qilinishi isbotlangani Andijon viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (21-noyabr` 2024 yildagi 01/7/73 son bayonnoma), Namangan viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (23-oktyabr` 2024 yildagi 222-A/F son bayonnoma), amaliy faoliyatiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 15.02.2026 y №12/22-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Noalkogolli steatogepatitni chin tarqalish chastotasini aholi orasida aniqlashni skriningli usuli yaratilgan va takomillashtirilgan. Bu usul ommaviy tusda steatogepatitlarni yoshlar, etuk va keksa yoshdagi aholida barvaqt aniqlash, kasallikka preventiv ta’sir etib kamaytirish va bartaraflash sharoitini tug‘dirgan. Iqtisodiy samaradorligi:  Ishlab chiqilgan usulning iqtisodiy samaradorligiga noalkagolli steatogepatit uchun xavf omillarini erta aniqlash, zarur profilaktika choralarini ko‘rish va davolanishni individual tarzda tuzish orqali erishilgan (kasallikni jigar fibrozi, sirrozi va o‘smasiga o‘tishni kamayishi) – 34% ga va bioximik o‘zgarishlarning tashxisiy qiymatlari 90%ga ortadi. Byudjet hisobidan xar bir nafar bemor uchun (arzon davolash va qimmatbaho tashxisiy usullardan xoli bo‘lish hisobiga) 4500000 so‘m mablag‘ tejaladi.