Ташматов Ғайрат Ровшоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон Республикасининг ҳудудий ривожланишини стратегик режалаштириш”, 08.00.12 – Минтақавий иқтисодиёт (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Iqt452.
Илмий раҳбар: Содиқов Авазбек Мадаминович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.1.01.10.
Расмий оппонентлар: Отабоев Шерзод Худайберганович, Иқтисодиёт фанлари бо'йича фалсафа доктори (PhD); Валиев Ўктам Хадиевич, Иқтисодиёт фанлари бо'йича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот номи: Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Макроиқтисодий ва ҳудудий тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади
Ўзбекистон Республикасининг ҳудудий ривожланишини стратегик режалаштиришнинг методологик асосларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Стратегик ҳужжатлар ва илғор хорижий тажрибани комплекс таҳлил қилиш асосида “Миллий – минтақавий – маҳаллий” даражаларининг ихчам тизимига эга бўлган стратегик режалаштириш ҳужжатларининг уч босқичли иерархиясини (мақсад белгилаш – режалаштириш – дастурлаш), уларни ишлаб чиқиш, келишиш ва мониторинг қилишнинг ягона тартибини, шунингдек, стратегияларни ўзгартириш механизмларини назарда тутувчи “Стратегик режалаштириш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг консептуал асослари ишлаб чиқилди;
давлат ҳудудий сиёсати инструментларини илмий асосланган ҳолда табақалаштириш ва ҳудудларни мувозанатли ривожлантириш бўйича тавсияларни шакллантиришни таъминлайдиган, ўзаро боғлиқ тўртта блок (иқтисодий, ижтимоий, инфратузилмавий, экологик)га бирлаштирилган 20 та кўрсаткич тизимидан иборат Ўзбекистон Республикаси ҳудудларининг ижтимоий-иқтисодий салоҳиятини комплекс баҳолаш методикаси ишлаб чиқилди;
2022–2026-йилларга мўлжалланган ҳудудий дастурлар ижросининг ретроспектив таҳлили натижаларига кўра аниқланган ва уларнинг ўртача 20–40 фоизга “ортиқча бажарилишини” келтириб чиқарадиган Ўзбекистон Республикасининг ҳудудий ривожланиш дастурларини ишлаб чиқиш босқичида режа кўрсаткичларининг тизимли равишда пасайиб кетиш ҳодисаси аниқланди ва миқдорий жиҳатдан тавсифланди, бу эса мақсадларни белгилаш методологиясини қайта кўриб чиқиш ва ҳақиқий қийматлар режадагидан кескин фарқ қилганда режа топшириқларини автоматик равишда тузатиш механизмларини жорий этиш зарурлигини асослайди;
Уорд усули (силует коеффициенти 0,68) ёрдамида кўп ўлчовли кластер таҳлили асосида 2010–2024-йилларда 14 та ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши маълумотлари асосида синовдан ўтказилган Ўзбекистон Республикаси ҳудудларининг типологияси тузилди, унда учта кластер – ўсиш қутблари, ўртача ривожланиш даражасидаги ҳудудлар ва давлат ҳудудий сиёсати воситаларининг табақалаштирилган тўплами билан устувор қўллаб-қувватланадиган ҳудудларга ажратилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ҳудудий ривожланишни стратегик режалаштириш бўйича ишлаб чиқилган таклиф ва тавсиялар асосида:
стратегик режалаштиришнинг яхлит тизимини шакллантириш бўйича таклифлар, хусусан, асосий қонунни қабул қилиш, уч поғонали ҳужжатлар иерархияси ва стратегик режалаштириш бўйича Мувофиқлаштирувчи кенгашни ташкил этиш бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-октябрдаги “Стратегик режалаштириш ва ривожлантириш тизимини жорий этишнинг ташкилий чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-201-сон Фармонининг 1, 2, 7 ва 8-бандларида инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ривожланиш ва ислоҳотлар агентлигининг 2025-йил 26-декабрдаги 02-05-0871-сон маълумотномаси);
ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий салоҳиятини тўртта ўзаро боғлиқ блокка бирлаштирилган 20 та индикатор тизими асосида комплекс баҳолаш усули Тошкент шаҳрини ривожлантириш стратегиясини шакллантиришда фойдаланилган (Тошкент шаҳар ҳокимлигининг 2025-йил 17-декабрдаги 02-3523-сон маълумотномаси), бундан ташқари, баҳолашнинг индикатор тизимини қўллаш бўйича услубий қоидалар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-октябрдаги ПФ-201-сон Фармонини амалга ошириш бўйича услубий кўрсатмаларни тайёрлашда инобатга олинган (Стратегик ривожланиш ва ислоҳотлар агентлигининг 2025-йил 26-декабрдаги 02-05-0871-сон маълумотномаси);
ҳудудий ривожланиш дастурларида режали кўрсаткичларни тизимли равишда пасайтириб кўрсатиш феномени аниқланганлиги ва у билан боғлиқ режа кўрсаткичларини белгилаш методикасини оптималлаштириш ҳамда уларнинг асослилиги ва реаллигини ошириш бўйича таклифлар Тошкент шаҳрини ривожлантириш дастурларини шакллантириш ва баҳолашда фойдаланилган (Тошкент шаҳар ҳокимлигининг 2025-йил 17-декабрдаги 02-3523-сон маълумотномаси), шунингдек, ПФ-201-сон Фармонида акс эттирилган стратегик ҳужжатларни амалга ошириш мониторингининг чегаравий қийматлари ва тузатиш таъсирларининг автоматик механизмлари билан комплекс тизимини шакллантиришда инобатга олинган (Стратегик ривожланиш ва ислоҳотлар агентлигининг 2025-йил 26-декабрдаги 02-05-0871-сон маълумотномаси);
мақсадли қийматларга эга индикаторлар тизимини ва кўрсаткичларга эришиш учун жавобгарлик механизмларини жорий этишни ўз ичига олган ҳудудий дастурлар мониторинги ва баҳолаш тизимини такомиллаштириш бўйича таклифлар Тошкент шаҳрини ривожлантириш дастурларини шакллантириш ва баҳолашда қўлланилган (Тошкент шаҳар ҳокимлигининг 2025-йил 17-декабрдаги 02-3523-сон маълумотномаси);
2010–2024-йиллар оралиғида 14 та ҳудуднинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши маълумотлари асосида кўп ўлчовли кластер таҳлили асосида тузилган Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари типологияси Тошкент шаҳри туманларининг ривожланиш хариталарини тайёрлашда ва ҳудудий ривожланишнинг табақалаштирилган сиёсати бўйича тавсияларни шакллантиришда қўлланилган (Тошкент шаҳар ҳокимлигининг 2025-йил 17-декабрдаги 02-3523-сон маълумотномаси).
