Убайдуллаев Аброр Қутпилла ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ислом ҳуқуқида молия институтининг шаклланиши ва ривожланиши: тарихий-ҳуқуқий тадқиқот”, 12.00.01 – Давлат ва ҳуқуқ назарияси ва тарихи. Ҳуқуқий таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Yu1891. 
Илмий раҳбар: Рахманов Абдумухтор Режжаббаевич, юридик фанлар номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12.Yu.01.02
Расмий оппонентлар: юридик фанлар доктори, профессор Тултеев Иляс Тавасович; юридик фанлар номзоди, доцент Хакимов Ғулом Турғунпўлатович. 
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Давлат ва ҳуқуқ институти.
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади ислом ҳуқуқида молия институтининг шаклланиши ва ривожланиши жараёнларини комплекс тадқиқ этиш орқали Ўзбекистонда ислом молия ҳуқуқининг назарий асосларини мустаҳкамлаш ва ҳуқуқий асосларини такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
банк-молия қонунчилигида инвестициявий омонатлар сифатида фойдани бўлишиш шарти билан жалб этилган пул маблағларини омонат (депозит)нинг классик таърифидан истисно этиш лозимлиги ҳамда анъанавий банк омонатига қўйиладиган ҳуқуқий талаблар ислом молияси операцияларига татбиқ этилмаслиги асосланган;
исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкларга бевосита савдо фаолияти билан шуғулланиш ҳамда юридик шахсларнинг устав фондларидаги улушларини (акцияларини) сотиб олишга оид чекловларни татбиқ этмаслик зарурлиги асослаб берилган;
Ўзбекистон Республикаси Марказий банк бошқарувининг ваколатлари қаторига исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияларни бериш, қайта расмийлаштириш ва чақириб олишга доир эксклюзив ҳуқуқларни киритиш ҳамда унинг ушбу сектордаги мақоми ва ҳуқуқий ваколатларини белгилаш зарурлиги асосланган;
фуқаролик қонунчилигида банк омонати шартномасининг ҳуқуқий таърифини ислом молияси тамойиллари билан мувофиқлаштириш ҳамда омонат бўйича даромад олишнинг фоизлардан ташқари шаклларини назарда тутувчи қоида билан такомиллаштириш зарурлиги асосланган;
банк омонатларига тўланадиган даромадларни нафақат фоизлар, балки бошқа даромад ва фоизсиз омонат механизмлари билан амалга оширилиши мумкинлигини фуқаролик қонунчилигида белгилаш зарурлиги асосланган;
ислом молия ҳуқуқининг ўзига хос тамойиллари, шерикчиликка асосланган битимлар ва инвестицион шартномаларнинг консептуал-ҳуқуқий табиати тизимлаштирилган ҳамда уларнинг қиёсий-ҳуқуқий таҳлили олий юридик таълим тизимида назарий билимларни шакллантиришнинг илмий асоси сифатида хизмат қилиши асослаб берилган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот иши бўйича олинган илмий натижалар қуйидагиларда қўлланилган:
банк-молия қонунчилигида инвестициявий омонатлар сифатида фойдани бўлишиш шарти билан жалб этилган пул маблағларини омонат (депозит) таърифидан истисно этишга оид таклифи 2026-йил 27-мартдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1126-сон Қонуни 3-моддаси 4-банди (“Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Қонуннинг 6-моддаси биринчи қисми иккинчи хатбошиси)ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2026-йил 20-майдаги №3/дн-74-сонли маʻлумотномаси). Мазкур таклиф ислом молияси операциялари асосида жалб этилган инвестициявий омонатларга банк анъанавий омонатига қўйиладиган талаблар татбиқ этилмаслигига хизмат қилган;
бевосита савдо фаолиятини амалга оширишга ҳамда юридик шахсларнинг устав фондларидаги улушларини (акцияларни) олишга оид чекловларнинг исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банкларга нисбатан татбиқ этилмаслигига оид таклифи 2026-йил 27-мартдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1126-сон Қонуни 3-моддаси 5-банди (“Банклар ва банк фаолияти тўғрисида”ги Қонуннинг 7-моддаси ўнинчи қисми)ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2026-йил 20-майдаги №3/дн-74-сонли маʻлумотномаси). Ушбу таклиф исломий банк фаолиятини амалга оширувчи молиявий ташкилотларда ислом молияси қоида ва тамойиллари асосида фаолият юритишни таъминлашга хизмат қилган; 
Ўзбекистон Республикаси Марказий банк бошқарувининг ваколатлари қаторига исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияларни бериш, қайта расмийлаштириш ва чақириб олиш тўғрисида қарорлар қабул қилишни киритишга оид таклифдан 2026-йил 27-мартдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1126-сонли Қонуни 1-моддаси 1-банди (“Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида”ги Қонуннинг 20-моддаси ўн иккинчи хатбошиси)ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2026-йил 20-майдаги №3/дн-74-сонли маʻлумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг исломий банк фаолиятини ташкил этишдаги мақоми ва ваколатлари мустаҳкамланишига хизмат қилган;
банк омонати шартномаси таърифига омонат суммасини фоизлар, шунингдек, бошқа даромадлар билан ёки уларсиз қайтариш имкониятини назарда тутувчи қоидани киритишга оид таклифи 2026-йил 27-мартдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1126-сонли Қонуни 2-моддаси 2-банди (Фуқаролик кодексининг 759-моддаси биринчи қисми)ни шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2026-йил 20-майдаги №3/дн-74-сонли маълумотномаси). Мазкур таклиф банк омонати шартномасида омонатни фоизлар билан ёки уларсиз қайтариш имкониятини ҳуқуқий жиҳатдан таъминлашга хизмат қилган;
омонатга тўланадиган даромадлар таркибига фоизлар билан бир қаторда бошқа даромадларни ҳам киритиш ҳамда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 763-моддаси номини “Омонатга тоʿланадиган фоизлар ва (ёки) бошқа даромадлар” деб ўзгартиришга оид таклифи 2026-йил 27-мартдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига Ўзбекистонда исломий банк фаолиятини жорий этишга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1126-сонли Қонуни 2-моддаси 4-банди (Фуқаролик кодексининг 763-моддаси иккинчи, учинчи, тўртинчи ва бешинчи хатбошиси)ни шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2026-йил 20-майдаги №3/дн-74-сонли маʻлумотномаси). Ушбу таклиф омонатга оид муносабатларни нафақат фоизли банк модели билан амалга ошириш, балки исломий молия тамойилларига асосланган фоизсиз омонат механизмларини ҳуқуқий жиҳатдан тан олиш ва қўллаш имкониятини таъминлашга хизмат қилган;
ислом молиясининг ҳуқуқий табиатини тавсифлашга оид илмий натижалардан Тошкент давлат юридик университетида “Ислом молия ҳуқуқи” ўқув модулининг фан дастурини шакллантиришда, жумладан, унинг ислом молия ҳуқуқи тамойиллари, шерикчилик ва инвестицион шартномалар ҳамда қиёсий-ҳуқуқий таҳлилга оид қисмларини шакллантиришда фойдаланилган (Тошкент давлат юридик университетининг 2025-йил 4-августдаги далолатномаси). Мазкур натижаларнинг татбиқ этилиши талабаларда соҳа бўйича тизимли назарий-ҳуқуқий билимларни шакллантиришга хизмат қилган;
Мазкур диссертация хулосалари асосида ишлаб чиқилган Ўзбекистон Республикасида исломий банк фаолияти тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялари қабул қилинган.