Nomozova O‘g‘iloy Akmaljon qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Oila farovonligini ta’minlashda er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik xususiyatlari”, 13.00.09 – Ijtimoiy pedagogika.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.2.PhD/Ped5377.
Ilmiy rahbar: Abduramanov Xamid Xudaybergenovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Oila va gender ilmiy-tadqiqot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Oila va gender ilmiy-tadqiqot instituti, PhD.29/2025.27.12.Ped.01.01.
Rasmiy opponentlar: yuridik fanlari doktori, katta ilmiy xodim Saydivalieva Xurshida Xodjiakbarovna; pedagogika fanlari doktori, professor Quronov Muhammadjon.
Yetakchi tashkilot: Qori Niyoziy nomidagi Tarbiya pedagogikasi milliy instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi oila farovonligini ta’minlashda er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
er va xotin o‘rtasidagi muloqot oilaviy munosabatlar barqarorligining asosiy indikatorlaridan biri ekanligi shaxsning gender xususiyatlari, o‘z-o‘zini baholashi va umr yo‘ldoshi haqidagi tasavvurlarini hisobga olgan holda nikohdan qoniqish darajasi bilan bog‘liqligi empirik tadqiqot va korrelyasion tahlil orqali aniqlashtirilgan;
oilada er va xotin muloqotiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar oilaning hayotiylik sikli bosqichlari: “nikohgacha”, “nikoh tuzish”, “yosh bolali oila”, “o‘smir yoshidagi farzandi bor oila”, “farzandlari voyaga etgan oila”, “keksalik davrida oila” bo‘yicha har bir bosqichga xos jihatlar differensial guruhlash orqali aniqlashtirilgan;
er va xotin muloqot madaniyatini riovjlantirishga qaratilgan keng qamrovli “Oilada er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirish” mualliflik modeli ishlab chiqilishi asosida er-xotinlarning muloqot madaniyati shakllanganlik darajasini baholovchi mezonlar aniqlashtirilgan va pedagogik tajriba-sinov ishlari orqali samaradorligi asoslangan;
“Oilaviy muloqot ko‘nikmalari: baxtli oila sari qadam” nomli mualliflik trening dasturi orqali er-xotin o‘rtasidagi muloqotda o‘zaro hurmat, hissiy yaqinlik, faol tinglash, konstruktiv tanqid va shirinso‘zlik kabi kompetensiyalarini rivojlantirish asosida oilalarda sog‘lom muloqot muhiti shakllanishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Oila farovonligini ta’minlashda er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik xususiyatlari bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
er va xotin o‘rtasidagi muloqot oilaviy munosabatlar barqarorligining asosiy indikatorlaridan biri ekanligi shaxsning gender xususiyatlari, o‘z-o‘zini baholashi va umr yo‘ldoshi haqidagi tasavvurlarini hisobga olgan holda nikohdan qoniqish darajasi bilan bog‘liqligi empirik tadqiqot va korrelyasion tahlil orqali aniqlashtirilganiga doir takliflar Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2024-yilda ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturining VII yo‘nalishida belgilangan “Uzlyuksiz ta’lim tizimida ma’naviy komillikka erishish va ma’rifatli yoshlarni tarbiyalashga doir chora-tadbirlar” 52-bandi “Uzlyuksiz ma’naviy tarbiya konsepsiyasida belgilangan maqsad va vazifalar asosida “Yangi kuch” ma’naviy-tarbiyaviy harakatlar dasturini ishlab chiqish” mavzusida targ‘ibot ishlarini tashkil etish va o‘tkazishda foydalanilgan (Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi huzuridagi ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar institutning 2025-yil 15-sentyabrdagi №10/579-sonli ma’lumotnomasi). Natijada dissertatsiyada ilgari surilgan takliflar, tavsiya va xulosalar oila farovonligini ta’minlashda er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik xususiyatlarini ilmiy asoslashga xizmat qilgan;
oilada er va xotin muloqotiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar oilaning hayotiylik sikli bosqichlari: “nikohgacha”, “nikoh tuzish”, “yosh bolali oila”, “o‘smir yoshidagi farzandi bor oila”, “farzandlari voyaga etgan oila”, “keksalik davrida oila” bo‘yicha har bir bosqichga xos jihatlarni differensial guruhlash orqali aniqlashtirilganiga oid takliflardan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 18-maydagi “Mahalla ettiligi” faoliyatini samarali tashkil etish hamda hokim yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodim va soliq inspektori faoliyatini eng muhim samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI) bo‘yicha baholashda mahalla raisining ishtirokini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 292-son qarorining 3-qismi v bandida ko‘rsatilgan oilalarni mustahkamlash va ajrimlarning oldini olish, xotin-qizlar o‘rtasida tushuntirish ishlarini olib borish hamda “Sog‘lom oila – sog‘lom jamiyat” tamoyilini targ‘ib qilish vazifalari doirasida chora-tadbirlarni amalga oshirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Mahallalari uyushmasining 2025-yil 11-sentyabrdagi № 02-02-04/1108-sonli ma’lumotnomasi). Natijada er-xotin o‘rtasida kechadigan muloqotga ta’sir etuvchi omillarning tizimli ravishda tadqiq etilgan tahliliy ma’lumotlari mahallalar xodimlari va jamoatchilik tuzilmalari tomonidan oilalarda sog‘lom ijtimoiy muhitni yaratish, er-xotin muomala va turmush madaniyatini rivojlantirish orqali oila farovonligiga erishishga xizmat qilgan;
er va xotin muloqot madaniyatini riovjlantirishga qaratilgan keng qamrovli “Oilada er va xotin muloqot madaniyatini rivojlantirish” mualliflik modeli ishlab chiqilishi asosida er-xotinlarning muloqot madaniyati shakllanganlik darajasini baholovchi mezonlar aniqlashtirilgan va pedagogik tajriba-sinov ishlari orqali samaradorligi asoslanganiga doir ilmiy yangiligidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 18-maydagi “Mahalla ettiligi” faoliyatini samarali tashkil etish hamda hokim yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodim va soliq inspektori faoliyatini eng muhim samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI) bo‘yicha baholashda mahalla raisining ishtirokini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 292-son qarorining 3-qismi v bandida ko‘rsatilgan oilalarni mustahkamlash va ajrimlarning oldini olish, xotin-qizlar o‘rtasida tushuntirish ishlarini olib borish hamda “Sog‘lom oila – sog‘lom jamiyat” tamoyilini targ‘ib qilish vazifalari doirasida chora-tadbirlarni amalga oshirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Mahallalari uyushmasining 2025-yil
11-sentyabrdagi №02-02-04/1108-sonli ma’lumotnomasi). Natijada mahallalar xodimlari va jamoatchilik tuzilmalari tomonidan oilalarda sog‘lom ijtimoiy muhit va sog‘lom muloqot muhitini yaratish, er-xotin muomala va turmush madaniyatini rivojlantirish orqali oila farovonligiga erishish imkonini bergan;
“Oilaviy muloqot ko‘nikmalari: baxtli oila sari qadam” nomli mualliflik trening dasturi orqali er-xotin o‘rtasidagi muloqotda o‘zaro hurmat, hissiy yaqinlik, faol tinglash, konstruktiv tanqid va shirinso‘zlik kabi kompetensiyalarini rivojlantirish asosida oilalarda sog‘lom muloqot muhiti shakllanishi isbotlanganiga doir takliflaridan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 18-maydagi “Mahalla ettiligi” faoliyatini samarali tashkil etish hamda hokim yordamchisi, yoshlar yetakchisi, xotin-qizlar faoli, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodim va soliq inspektori faoliyatini eng muhim samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI) bo‘yicha baholashda mahalla raisining ishtirokini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 292-son qarorining 3-qismi v bandida ko‘rsatilgan oilalarni mustahkamlash va ajrimlarning oldini olish, xotin-qizlar o‘rtasida tushuntirish ishlarini olib borish hamda “Sog‘lom oila – sog‘lom jamiyat” tamoyilini targ‘ib qilish vazifalari doirasida chora-tadbirlarni amalga oshirishda hamda hududlarda oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash komissiyalari faoliyatida foydalanilgan (O‘zbekiston Mahallalari uyushmasining 2025-yil 11-sentyabrdagi 02-02-04/1108-sonli ma’lumotnomasi). Natijada yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash, oilaning muqaddasligi va oila buzilishining oldini olish bo‘yicha targ‘ibot ishlarini tashkil etish, namunali oila tajribalarini ommalashtirish hamda oilada sog‘lom muloqot muhitini ta’minlashga qaratilgan targ‘ibot ishlari va tadbirlarni amalga oshirishga xizmat qilgan.