Xalikova Nigina Ravshanovnaning 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.    Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Is gazining surunkali ta’siri natijasida yo‘g‘on ichak morfo-funksional ko‘rsatkichlarining qiyosiy tavsifi va davolashda yangicha yondashuvlar” 14.00.02 – Morfologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Tib5347.
Ilmiy rahbar: Xasanova Dilnoza Ahrorovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12. Tib.05.01.
Rasmiy opponentlar: Zakirova Nargiza Bahodirovna, tibbiyot fanlari doktori; Kalashnikova Svetlana Aleksandrovna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Abu Ali ibn Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti.
II. Tadqiqotning maqsadi: is gazining surunkali ta’siri natijasida yo‘g‘on ichak morfofunksional ko‘rsatkichlarining qiyosiy tavsifi va davolashda yangicha yondashuvlarni o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi.
ilk bor surunkali is gazi ta’sirida shilliq qavat qalinligi, kriptalar chuqurligi va diametri, epiteliotsitlar balandligi, qadahsimon hujayralar soni hamda mushak qavati qalinligining ishonchli darajada o‘zgarishi isbotlangan;
ilk bor qushqo‘nmas o‘simligi moyining surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakda shakllanuvchi patomorfologik o‘zgarishlarning rivojlanishini cheklovchi va to‘qima reparatsiyasini rag‘batlantiruvchi ta’sir mexanizmi asoslangan;
surunkali is gazi ta’siri natijasida shilliq qavat, kriptalar va epitelial hujayralarda kuzatilgan morfometrik o‘zgarishlarning patologik jarayon darajasi bilan uzviy bog‘liqligi aniqlanib, ular surunkali is gazi ta’sirining ob’ektiv morfologik indikatorlari ekanligi asoslangan;
surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakning shilliq qavatda boshlanib, keyinchalik kriptalar arxitektonikasi, mikrotsirkulyator o‘zan va mushak qavatiga tarqalishi hamda morfologik o‘zgarishlarning bosqichma-bosqich rivojlanish qonuniyatlari asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi: 
Is gazining surunkali ta’siri natijasida yo‘g‘on ichak morfo-funksional ko‘rsatkichlarining qiyosiy tavsifi va davolashda yangicha yondashuvlar bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor surunkali is gazi ta’sirida shilliq qavat qalinligi, kriptalar chuqurligi va diametri, epiteliotsitlar balandligi, qadahsimon hujayralar soni hamda mushak qavati qalinligining ishonchli darajada o‘zgarishi isbotlanganligi Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialining 24.09.2025 yildagi 328-2-son hamda Surxondaryo viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi Muzrabot tuman tibbiyot birlashmasining 09.10.2025 yildagi 2469-8-115-TB/2025-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakda rivojlanadigan morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni aniqlash orqali patologik jarayonlarni erta baholash, diagnostika sifatini oshirish hamda asoratlarning oldini olish imkoniyatini kengaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: surunkali is gazi ta’siri natijasida yuzaga keladigan yo‘g‘on ichak o‘zgarishlarini morfologik baholash mezonlarining amaliyotga joriy etilishi tashxis qo‘yish samaradorligini oshiradi, ortiqcha tekshiruvlar hajmini kamaytiradi va tibbiy xizmat xarajatlarini qisqartirishga xizmat qiladi. Xulosa: surunkali is gazi ta’siri yo‘g‘on ichakda morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi aniqlandi. Ushbu o‘zgarishlar yo‘g‘on ichakdagi patologik jarayonlarni baholashda muhim morfologik mezonlar sifatida asoslandi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor qushqo‘nmas o‘simligi moyining surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakda shakllanuvchi patomorfologik o‘zgarishlarning rivojlanishini cheklovchi va to‘qima reparatsiyasini rag‘batlantiruvchi ta’sir mexanizmi asoslanganligi Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialining 24.09.2025 yildagi 328-2-son hamda Surxondaryo viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi Muzrabot tuman tibbiyot birlashmasining 09.10.2025 yildagi 2469-8-115-TB/2025-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: qushqo‘nmas o‘simligi moyining yo‘g‘on ichak to‘qimalaridagi destruktiv va yallig‘lanish jarayonlarini kamaytirishi hamda reparativ jarayonlarni faollashtirishi patologik o‘zgarishlarning oldini olish va davolash samaradorligini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: qushqo‘nmas o‘simligi moyining korreksion ta’sirini amaliyotga tatbiq etish patologik o‘zgarishlarni barvaqt bartaraf etishga xizmat qilib, qo‘shimcha davolash choralari va tekshiruvlar hajmini kamaytirish hisobiga iqtisodiy samaradorlikni ta’minlaydi. Xulosa: qushqo‘nmas o‘simligi moyi surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakda rivojlanadigan patomorfologik o‘zgarishlarning kuchayishini cheklashi va to‘qima reparatsiyasini rag‘batlantirishi isbotlandi. Uning yo‘g‘on ichak to‘qimalariga nisbatan protektor va korreksion ta’siri eksperimental jihatdan asoslandi.
uchinchi ilmiy yangilik: surunkali is gazi ta’siri natijasida shilliq qavat, kriptalar va epitelial hujayralarda kuzatilgan morfometrik o‘zgarishlarning patologik jarayon darajasi bilan uzviy bog‘liqligi aniqlanib, ular surunkali is gazi ta’sirining ob’ektiv morfologik indikatorlari ekanligi asoslanganligi Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialining 24.09.2025 yildagi 328-2-son hamda Surxondaryo viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi Muzrabot tuman tibbiyot birlashmasining 09.10.2025 yildagi 2469-8-115-TB/2025-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: surunkali is gazi ta’siri natijasida yo‘g‘on ichakda yuzaga keladigan patologik o‘zgarishlarni ob’ektiv baholash mezonlarining ishlab chiqilishi morfologik diagnostika aniqligini oshirish va patologik jarayon og‘irligini baholash imkoniyatini kengaytiradi. Iqtisodiy samaradorligi: morfometrik baholash mezonlaridan foydalanish diagnostika jarayonini takomillashtirib, qo‘shimcha tekshiruvlarga ehtiyojni kamaytiradi hamda tashxis qo‘yish samaradorligini oshirish hisobiga iqtisodiy tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakda kuzatiladigan morfometrik o‘zgarishlarning patologik jarayon darajasi bilan bog‘liqligi aniqlandi. Ushbu ko‘rsatkichlar surunkali is gazi ta’sirini baholashning ob’ektiv morfologik indikatorlari sifatida asoslandi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakning shilliq qavatda boshlanib, keyinchalik kriptalar arxitektonikasi, mikrotsirkulyator o‘zan va mushak qavatiga tarqalishi hamda morfologik o‘zgarishlarning bosqichma-bosqich rivojlanish qonuniyatlari asoslanganligi  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Buxoro filialining 24.09.2025 yildagi 328-2-son hamda Surxondaryo viloyati sog‘liqni saqlash boshqarmasi Muzrabot tuman tibbiyot birlashmasining 09.10.2025 yildagi 2469-8-115-TB/2025-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichak qatlamlarida patologik jarayonning tarqalish qonuniyatlarini aniqlash kasallik patogenezini chuqurroq tushunish, zararlanish bosqichlarini baholash va profilaktik choralarni takomillashtirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: yo‘g‘on ichak qatlamlarida morfologik o‘zgarishlarning rivojlanish ketma-ketligini aniqlash patologik jarayonni erta bosqichlarda baholash imkonini yaratib, ortiqcha tekshiruvlar va davolash xarajatlarini kamaytirishga xizmat qiladi. Xulosa: surunkali is gazi ta’sirida yo‘g‘on ichakdagi patologik jarayonning bosqichma-bosqich rivojlanish qonuniyatlari aniqlandi. Morfologik o‘zgarishlarning shilliq qavatdan boshlanib, keyinchalik ichak devorining boshqa qatlamlariga tarqalishi eksperimental jihatdan asoslandi.
Olingan natijalar yuzasidan «Is gazining surunkali ta’siri natijasida yo‘g‘on ichak morfo-funksional ko‘rsatkichlarining qiyosiy tavsifi va davolashda yangicha yondashuvlar» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi ilmiy-texnik kengashga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2026-yil 3-fevraldagi 02/15-son xat yuborilgan.