Саидов Дилмурод Хурсан ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даражалар бериладиган фан тармоғи): “Аралаш лигандли металл координацион полимерларнинг синтези, кристалл тузилиши, физик-кимёвий ва биологик хоссалари”, 02.00.01 - Ноорганик кимё, 02.00.04 - Физик кимё (кимё фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/К1181.
Илмий раҳбарлар: Ибрагимов Азиз Бахтиярович, кимё фанлар доктори, профессор; Тураев Хайит Худайназарович, кимё фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Умумий ва ноорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Термиз давлат университети, DSc.03/2025.27.12.К/Т.12.05.
Расмий оппонентлар: Туробов Ҳамза Турсунович, кимё фанлари доктори, профессор; Раззоқова Сурайё Раззоқовна, кимё фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот: Тошкент кимё-технология институти 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: биологик фаол Н, О-донорли лигандлар ҳамда металл ионлари асосида аралаш-лигандли координацион полимерларни синтез қилиш, уларнинг кристалл тузилиши, физик-кимёвий ва биологик хоссаларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Cа(ИИ), Cо(ИИ), Мн(ИИ), Cу(ИИ) ва Cд(ИИ) металл ионлари ҳамда биологик фаол Н, О-донорли лигандлар асосида 8 та янги полимер тузилишли координацион бирикмалар синтез қилинган ва уларнинг монокристаллари олинган;
рентген тузилиш таҳлили асосида синтез қилинган полимер координацион бирикмаларнинг таркиби, кристаллографик хоссалари ва металл ионларининг лиганд донор атомлари билан координацияланиш қонуниятлари аниқланган;
ДФТ усули ёрдамида {[Cд2(ҲНА)2(Ч3CОО)(Ҳ2О)2]·ДМФ}н полимер координацион бирикмасининг ҲОМО ва ЛУМО энергиялари мос равишда -5,43 эВ ва -2,93 эВ бўлиб, назарий таъқиқланган зона кенглиги 2,50 эВ эканлиги ҳисобланган ҳамда ярим ўтказгич хусусиятига эга эканлиги аниқланган;
синтез қилинган полимер координацион бирикмалар кристалларидаги асосий молекулалараро таъсирлар (Ҳ•••Ҳ, Ҳ•••C/C•••Ҳ ва О•••Ҳ/Ҳ•••О) улуши, кристалл панжаранинг барқарорлигига қўшадиган ҳиссаси ҳамда ўзаро таъсирлашиш энергиялари Ҳиршфелд сирт таҳлили асосида квант-кимёвий ҳисоблаш усуллари ёрдамида аниқланган;
[Cу3(пҳен)3(тар)2]н·Ҳ2О, [Cо(НИА)2(фум)2(Ҳ2О)2]н ва [Мн(μ-Cл)2(пҳен)]н координацион полимерларининг Грам-мусбат ҳамда Грам-манфий бактерия штаммларига нисбатан антибактериал фаоллиги, шунингдек {[Cд2(ҲНА)2(Ч3CОО)(Ҳ2О)2]·ДМФ}н координацион полимерининг фитопатоген замбуруғ штаммларига қарши антифунгал фаоллиги экспериментал усуллар ёрдамида исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Биологик фаол Н, О-донорли лигандлар ва металл ионлари асосида синтез қилинган аралаш-лигандли координацион полимерларнинг кристаллографик маълумотлари асосида:
[Cа(пҳен)(НО3)2Ҳ2О]н, [Cо(НИА)2(фум)2(Ҳ2О)2]н, Мн(μ-Cл)2(пҳен)]н, {[Cу3(та)2(пҳен)3(Ҳ2О)]·2Ҳ2О}н, [Cд(та)(пҳен)]н, [Cд(Ник)(НО3)(ДМФ)(Ҳ2О)]н, {[Cд2(ҲНА)2(Ч3CОО-)(Ҳ2О)2]ДМФ}, [Cд(ҲНА)3(Ҳ2О)2]н комплекс бирикмаларнинг кристалл маълумотлари Кембридж кристаллографик маълумотлар базасига киритилган (ҳттпс://www.ccдc.cам.аc.ук/cонц/ретриевиҳг.ҳтмл Cамбридге Cрйсталлограпҳиc Дата Cентер: 2565299, 2556808, 2565300, 2565302, 2522679, 2565303, 2447454, 2428120). Натижада, базага киритилган маълумотлар ўхшаш полимер координацион бирикмаларни хоссаларини ўрганишда ушбу маълумотлардан фойдаланиш имконини берган;
{[Cу3(та)2(пҳен)3(Ҳ2О)]·2Ҳ2О}н таркибли координацион полимернинг 0,03 % ли эритмалари “НОВА ФАРМ” МЧЖ Ўзбекистон-Ҳиндистон қўшма корхонасида дезинфекцияловчи препаратлар ишлаб чиқариш учун қўлланилган (“НОВА ФАРМ” МЧЖнинг 2026-йил 29-июн 28-сон маълумотномаси). Натижасида, фаоллиги ошиб, юқори самарали дезинфекциялаш воситаларни олиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish