Saidov Dilmurod Xursan o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy darajalar beriladigan fan tarmog‘i): “Aralash ligandli metall koordinatsion polimerlarning sintezi, kristall tuzilishi, fizik-kimyoviy va biologik xossalari”, 02.00.01 - Noorganik kimyo, 02.00.04 - Fizik kimyo (kimyo fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.2.PhD/K1181.
Ilmiy rahbarlar: Ibragimov Aziz Baxtiyarovich, kimyo fanlar doktori, professor; Turaev Xayit Xudaynazarovich, kimyo fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasalar nomi: Umumiy va noorganik kimyo instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Termiz davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.K/T.12.05.
Rasmiy opponentlar: Turobov Hamza Tursunovich, kimyo fanlari doktori, professor; Razzoqova Surayyo Razzoqovna, kimyo fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent
Yetakchi tashkilot: Toshkent kimyo-texnologiya instituti 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi: biologik faol N, O-donorli ligandlar hamda metall ionlari asosida aralash-ligandli koordinatsion polimerlarni sintez qilish, ularning kristall tuzilishi, fizik-kimyoviy va biologik xossalarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Ca(II), Co(II), Mn(II), Cu(II) va Cd(II) metall ionlari hamda biologik faol N, O-donorli ligandlar asosida 8 ta yangi polimer tuzilishli koordinatsion birikmalar sintez qilingan va ularning monokristallari olingan;
rentgen tuzilish tahlili asosida sintez qilingan polimer koordinatsion birikmalarning tarkibi, kristallografik xossalari va metall ionlarining ligand donor atomlari bilan koordinatsiyalanish qonuniyatlari aniqlangan;
DFT usuli yordamida {[Cd2(HNA)2(Ch3COO)(H2O)2]·DMF}n polimer koordinatsion birikmasining HOMO va LUMO energiyalari mos ravishda -5,43 eV va -2,93 eV bo‘lib, nazariy ta’qiqlangan zona kengligi 2,50 eV ekanligi hisoblangan hamda yarim o‘tkazgich xususiyatiga ega ekanligi aniqlangan;
sintez qilingan polimer koordinatsion birikmalar kristallaridagi asosiy molekulalararo ta’sirlar (H•••H, H•••C/C•••H va O•••H/H•••O) ulushi, kristall panjaraning barqarorligiga qo‘shadigan hissasi hamda o‘zaro ta’sirlashish energiyalari Hirshfeld sirt tahlili asosida kvant-kimyoviy hisoblash usullari yordamida aniqlangan;
[Cu3(phen)3(tar)2]n·H2O, [Co(NIA)2(fum)2(H2O)2]n va [Mn(μ-Cl)2(phen)]n koordinatsion polimerlarining Gram-musbat hamda Gram-manfiy bakteriya shtammlariga nisbatan antibakterial faolligi, shuningdek {[Cd2(HNA)2(Ch3COO)(H2O)2]·DMF}n koordinatsion polimerining fitopatogen zamburug‘ shtammlariga qarshi antifungal faolligi eksperimental usullar yordamida isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Biologik faol N, O-donorli ligandlar va metall ionlari asosida sintez qilingan aralash-ligandli koordinatsion polimerlarning kristallografik ma’lumotlari asosida:
[Ca(phen)(NO3)2H2O]n, [Co(NIA)2(fum)2(H2O)2]n, Mn(μ-Cl)2(phen)]n, {[Cu3(ta)2(phen)3(H2O)]·2H2O}n, [Cd(ta)(phen)]n, [Cd(Nik)(NO3)(DMF)(H2O)]n, {[Cd2(HNA)2(Ch3COO-)(H2O)2]DMF}, [Cd(HNA)3(H2O)2]n kompleks birikmalarning kristall ma’lumotlari Kembridj kristallografik ma’lumotlar bazasiga kiritilgan (https://www.ccdc.cam.ac.uk/cons/retrievihg.html Cambridge Crystallographic Data Center: 2565299, 2556808, 2565300, 2565302, 2522679, 2565303, 2447454, 2428120). Natijada, bazaga kiritilgan ma’lumotlar o‘xshash polimer koordinatsion birikmalarni xossalarini o‘rganishda ushbu ma’lumotlardan foydalanish imkonini bergan;
{[Cu3(ta)2(phen)3(H2O)]·2H2O}n tarkibli koordinatsion polimerning 0,03 % li eritmalari “NOVA FARM” MChJ O‘zbekiston-Hindiston qo‘shma korxonasida dezinfeksiyalovchi preparatlar ishlab chiqarish uchun qo‘llanilgan (“NOVA FARM” MChJning 2026-yil 29-iyun 28-son ma’lumotnomasi). Natijasida, faolligi oshib, yuqori samarali dezinfeksiyalash vositalarni olish imkonini bergan.