Xamdamov Shavkat Komilovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Kambag‘allikni qisqartirish va aholini ijtimoiy himoyalashning moliyaviy mexanizmini takomillashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.DSc/Iqt544
Ilmiy maslahatchi: Jumaev Nodir Xosiyatovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent kimyo-texnologiya instituti, DSc.03/2026.31.01.1.42.02
Rasmiy opponentlar: Absalamov Akram Tolliboevich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent; Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Razzaqov Jasur Xamraboevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston Respublikasida kambag‘allikni qisqartirish va aholini ijtimoiy himoyalashning moliyaviy mexanizmini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ijtimoiy himoya tizimida mavjud “Ijtimoiy himoya yagona reestri” va “Kambag‘al oilalar reestri”ni integratsiyalash asosida “Ijtimoiy reestr”ni joriy etish, oilalarni ijtimoiy-iqtisodiy holatiga ko‘ra uch toifaga ajratish (“davlat ta’minotidagi oila”, “kambag‘al oila”, “kambag‘allik chegarasidagi oila”) hamda ushbu tasnif asosida manzilli ijtimoiy yordam mexanizmlarini takomillashtirish orqali har bir toifa oilalar uchun moliyalashtirish shartlari, yordam miqdorining chegaraviy qiymatlari belgilangan; 
homiladorlik va tug‘ish hamda vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqalarini sug‘urta staji va to‘langan badallar hajmiga mutanosib ravishda avtomatik hisoblashning proaktiv metodikasi ishlab chiqilgan hamda uning joriy etilishi xususiy sektor xodimlari uchun ijtimoiy kafolatlarni kengaytirishi ilmiy jihatdan asoslangan;
kambag‘al va rasmiy band bo‘lgan yolg‘iz ota-onalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida maktabgacha ta’lim xizmatlari uchun Ijtimoiy himoya davlat jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan bazaviy hisoblash miqdorining 1,5 baravarigacha bo‘lgan oylik kompensatsiya to‘lovlarini nazarda tutuvchi moliyaviy kompensatsiya mexanizmi ishlab chiqilgan hamda uning yolg‘iz ota-onalar bandligini va kambag‘al oilalar farzandlarining maktabgacha ta’lim qamrovini oshirish imkoniyati asoslangan;
nogironligi bo‘lgan shaxslar bandligini rag‘batlantirishda davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi moliyaviy hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan rag‘batlantirish mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan va ularning mehnat bozoriga integratsiyaga ta’siri asoslangan;
ehtiyojmand oilalarni yoqilg‘i-energetika xarajatlari bo‘yicha qo‘llab-quvvatlashda differensial kompensatsiya mexanizmini qo‘llash, ya’ni bazaviy me’yorlardan ortiq iste’mol uchun kompensatsiya hamda mavsumiy moddiy yordam ajratish orqali ijtimoiy himoya tizimining manzilliligi va samaradorligini oshirish yondashuvi taklif etilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Kambag‘allikni qisqartirish va aholini ijtimoiy himoyalashning moliyaviy mexanizmini takomillashtirish borasida olingan ilmiy natijalar asosida:
“Ijtimoiy himoya yagona reestri” va “Kambag‘al oilalar reestri” negizida “Ijtimoiy reestr”ni joriy etish, unga kiritilgan oilalarning ijtimoiy-iqtisodiy holatidan kelib chiqib uch toifaqaga (“davlat ta’minotidagi oila”, “kambag‘al oila”, “kambag‘allik chegarasidagi oila”) ajratish, uning asosida bolalar nafaqasi va moddiy yordam tayinlash mexanizmini takomillashtirish hamda oilalarni ijtimoiy-iqtisodiy holatini yaxshilash bo‘yicha individual reja ishlab chiqish to‘g‘risidagi taklif O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-yanvardagi 35-son “Ijtimoiy reestrga kiritilgan oilalarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqilishida foydalanilgan (O‘zbe¬kiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining 2026 yil 9 fevraldagi 04-19-1144-son ma’lu-motnomasi). Natijada, aholini ijtimoiy himoya qilish tizimida yagona raqamli ma’lumotlar makoni, manzilli moliyalashtirish va natijaga yo‘naltirilgan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari shakllantirilib, har bir toifa uchun qo‘llaniladigan ijtimoiy yordam choralarining moliyaviy mezonlari aniq belgilab berildi;
homiladorlik va tug‘ish, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqalarini “proaktiv” shaklda fuqarolarning minimal sug‘urta staji va to‘langan sug‘urta badaliga mutanosib ravishda tayinlash hamda to‘lanadigan nafaqa miqdori va qamrov darajasi oshirishga doir taklif 2025 yil 9 dekabrdagi O‘RQ-1101-son O‘zbekiston Respublika “Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining  2025 yil 3 noyabrdagi PF-206-son “Davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha to‘lovlarni tayinlash va to‘lash tizimini takomillashtirishga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida” gi Farmoni va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025 yil 17 dekabrdagi 796-son “Aholiga davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish tizimini takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqilishida foydalanilgan (O‘zbe¬kiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining 2026 yil 9 fevraldagi 04-19-1144-son ma’lu¬motnomasi). Mazkur taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida xususiy sektorda ishlovchi xodimlarga to‘lanadigan nafaqalar bo‘yicha tadbirkorlar zimmasidagi ortiqcha moliyaviy yuk kamayishiga erishilib, ularda ishlayotgan 600 mingdan ortiq xususiy sektorda band bo‘lgan fuqarolar uchun ijtimoiy kafolat vazifasi bajariladi;
kambag‘al oilaga mansub bo‘lgan va rasmiy band bo‘lgan yolg‘iz ona yoki otaga bir nafar farzandi uchun bola uch yoshga to‘lguniga qadar maktabgacha ta’lim xizmatidan foydalanish uchun Ijtimoiy himoya davlat jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan bazaviy hisoblash miqdorining bir yarim baravarigacha miqdorida moddiy yordam berish haqidagi taklif O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 31-iyuldagi 484-son “Kambag‘al oilalar reestriga kiritilgan va rasmiy band bo‘lgan yolg‘iz ota va onalarga farzandi uchun maktabgacha ta’lim xizmatidan foydalanishda moddiy yordam to‘lash to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqilishida foydalanilgan (O‘zbe¬kiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining 2026 yil 9 fevraldagi 04-19-1144-son ma’lu¬motnomasi). Natijada, kambag‘al oilalar reestriga kiritilgan oilalarning bog‘chaga borayotgan bolalari uchun uch yoshga to‘lgunga qadar har oy 618000 so‘mgacha moddiy yordam olish imkoni yaratilgan hamda bolalarni ijtimoiy himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilgan;
nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandligini ta’minlashga ko‘maklashgan tadbirkorlik subektlari uchun moliyaviy rag‘batlantirish tizimini yaratish to‘g‘risidagi taklif O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiningning 2025-yil 8-maydagi PF-85-son “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning bandligini ta’minlash tizimini takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmonini ishlab chiqilishida foydalanilgan (O‘zbe¬kiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining 2026 yil 9 fevraldagi 04-19-1144-son ma’lu-motnomasi). Mazkur taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida, 2025 yilning oxirida nogironligi bo‘lgan shaxslarning rasmiy bandligi 235 ming nafarga etdi (2025 yilga nisbatan 2 baravar oshdi);
ehtiyojmand oilalarni elektr energiyasi va tabiiy gaz iste’moli bo‘yicha bazaviy me’yordan ortiq foydalanilgan qismi uchun davlat tomonidan kompensatsiya qilib berish va isitish mavsumida bir martalik moddiy yordam ajratish to‘g‘risidagi taklif O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 2 apreldagi PQ-134-son “Yoqilg‘i-energetika sohasida bozor mexanizmlarini joriy etishda ehtiyojmand aholini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqilishida foydalanilgan (O‘zbe¬kiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining 2026 yil 9 fevraldagi 04-19-1144-son ma’lu-motnomasi). Mazkur taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida, 2025 yilning o‘zida 405,3 ming oilaga 12,3 mlrd so‘m kompensatsiya to‘lovlari to‘landi hamda 821896 ta “Yagona ijtimoiy himoya reyestri” va “Kambag‘al oilalar reestri”ga kiritilgan oilalar, Mahalla ettiligi ehteyojmand deb topilgan qo‘shimcha 290297 ta oilaga 1 mln sumdan bir martalik moddiy yordam  ajratilib, bu maqsadlar uchun 1,2 trln sum mablag‘ moliyalashtirilishiga erishilgan.