Quljonov Farhod Berdiyorovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Tog‘li avtomobil yo‘llarida transport oqimining harakat sharoitini baholashni modellashtirish (“Qamchiq” dovoni misolida), 05.09.02 —“Geotexnika” (YO‘llar, yo‘llarni raqamlashtirish va yo‘l harakati xavfsizligi. YO‘l telematikasi yo‘nalishlari bo‘yicha) (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.2.PhD/T5758
Ilmiy rahbar: Urokov Aslidin Xushvaktovich, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat transport universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat transport universiteti, PhD.10/2025.27.12.T.01.05
Rasmiy opponentlar: Xolmuxammedov Aziz Suratovich, texnika fanlari doktori, dotsent;
Abdaxalilov Fitrat Abdixalil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Jizzax politexnika instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: Texnika yo‘nalishi. Nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi tog‘li avtomobil yo‘llarida transport oqimining harakat sharoitini baholashni modellashtirish hamda harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
“Qamchiq” meteoshaxobchasida kuzatilgan oxirgi 35 yillik ob-havo ma’lumotlarini statistik qayta ishlash orqali avtomobil yo‘lining dovonli bo‘lagida yuzaga keladigan havo-iqlim sharoitining yil davomida o‘zgarish qonuniyatlari aniqlangan;
avtomobil yo‘lining tog‘li bo‘laklarida transport oqimi holatiga yo‘l sharoiti va iqlim omillarining ta’sirini tadqiq qilish asosida transport oqimi harakat tezligining yo‘lning geometrik o‘lchamlari va havo-iqlim sharoitiga bog‘liqlik qonuniyatlari eng kichik kvadratlar usuli yordamida aniqlangan;
avtomobil yo‘lining dovonli bo‘lagida murakkab havo-iqlim sharoiti yuzaga kelganda transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladigan cheklangan harakat tezligi qiymatlari, shuningdek yo‘lning keskin egrilik va katta nishablik joylari kombinatsiyasi uchun qo‘shimcha tezlik cheklovlari tezlikning kamayishini modellashtirish orqali aniqlangan;
tog‘li avtomobil yo‘llarida havo-iqlim omillari, yo‘l va relef sharoitlarining transport oqimi harakat tezligiga birgalikdagi ta’sirini hisobga olib hamda Monte-Karlo usuliga asoslangan holda transport oqimining harakat sharoitini baholash modeli yaratilgan va uning matematik ifodasi aniqlangan;
avtomobil yo‘lining tog‘li bo‘laklarida transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini ta’minlash uchun Monte-Karlo usuliga asoslanib aniqlangan cheklangan harakat tezligi qiymatlari yo‘l bo‘ylab joylashtirilgan intellektual transport tizimlariga integratsiya qilish modeli yaratilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tog‘li avtomobil yo‘llarida transport oqimining harakat sharoitini baholashni modellashtirish (“Qamchiq” dovoni misolida) mavzusida bajarilgan tadqiqot natijalari asosida:
“Qamchiq” meteoshaxobchasida kuzatilgan oxirgi 35 yillik ob-havo ma’lumotlarini statistik qayta ishlash orqali avtomobil yo‘lining dovonli bo‘lagida yuzaga keladigan havo-iqlim sharoitining yil davomida o‘zgarishi bo‘yicha aniqlangan qonuniyatlari Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasining 2026 yil 27 apreldagi 03/10-2143/1-son ma’lumotnomasi). Natijada, A-373 avtomobil yo‘lining 94-194 km bo‘lagida yo‘llarni saqlash ishlarini samarali tashkil qilish orqali yo‘l harakati xavfsizligini oshirishga va yo‘l-transport hodisalarini 38% ga kamaytirishga erishilgan;
avtomobil yo‘lining tog‘li bo‘laklarida transport oqimi holatiga yo‘l sharoiti va iqlim omillarining ta’sirini tadqiq qilish asosida transport oqimi harakat tezligining yo‘lning geometrik o‘lchamlari va havo-iqlim sharoitiga bog‘liqlik qonuniyatlari eng kichik kvadratlar usuli yordamida aniqlangan va bu Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasining 2026 yil 27 apreldagi 03/10-2143/1-son ma’lumotnomasi). Natijada, A-373 avtomobil yo‘lining 94-194 km bo‘lagida transport oqimining harakat tezligini o‘rtacha 9,5 km/soatga oshirishga erishilgan;
avtomobil yo‘lining dovonli bo‘lagida murakkab havo-iqlim sharoiti yuzaga kelganda transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladigan cheklangan harakat tezligi qiymatlari, shuningdek yo‘lning keskin egrilik va katta nishablik joylari kombinatsiyasi uchun qo‘shimcha tezlik cheklovlari tezlikning kamayishini modellashtirish orqali aniqlangan va bu Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasining 2026 yil 27 apreldagi 03/10-2143/1-son ma’lumotnomasi). Natijada, A-373 avtomobil yo‘lining “Qamchiq” dovonidan o‘tuvchi bo‘lagida murakkab yo‘l sharoitida va noqulay havo-iqlim sharoitida transport oqimining harakat xavfsizligini oshirishga va yo‘l-transport hodisalari sonini yil davomida o‘rtacha 38 foizga kamaytirishga erishilgan;
tog‘li avtomobil yo‘llarida havo-iqlim omillari, yo‘l va relef sharoitlarining birgalikdagi ta’sirini hisobga oladigan transport oqimining harakat sharoitini baholash modeli Monte-Karlo usuliga asoslangan holda ishlab chiqilgan va uning matematik ifodasi aniqlangan va bu Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasining 2026 yil 27 apreldagi 03/10-2143/1-son ma’lumotnomasi). Natijada, Respublikaning tog‘li avtomobil yo‘llarida transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini oshirishga hamda harakat tezligini o‘rtacha 9,5 km/soatga oshirishga erishilgan;
avtomobil yo‘lining tog‘li bo‘laklarida transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladigan intellektual transport tizimlarini yo‘l bo‘ylab joylashtirish loyihasi Monte-Karlo usuliga asoslangan holda aniqlangan cheklangan harakat tezligi qiymatlariga integratsiya qilish asosida ishlab chiqilgan va bu Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasi korxonasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari Qo‘mitasining 2026 yil 27 apreldagi 03/10-2143/1-son ma’lumotnomasi). Natijada, A-373 avtomobil yo‘lining “Qamchiq” dovonidan o‘tuvchi bo‘lagida yo‘llarni saqlash ishlarini samarali tashkil qilish orqali transport oqimi harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini oshirishga hamda yuk tashish samaradorligini 23 foizga oshirishga erishilgan.