Султанходжаева Гавхар Абдумубдиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «HLA-II синфи ва ичак микробиотасини ҳисобга олган ҳолда ўзбек миллатига мансуб болаларда ўчоқли алопециянинг генетик ва микробиологик хусусиятлари», 14.00.11 – Дерматология ва венерология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Tib5936.
Илмий раҳбар: Сабиров Улугбек Юсуфхонович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.26.01 
Расмий оппонентлар: Иноятов Аваз Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори; Ганиева Шахноза Турсуновна, тиббиёт фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбек популяциясига мансуб беморларда ўчоқли алопециянинг клиник ва патогенетик хусусиятлари билан HLA II синф генлари полиморфизмлари, қоннинг тизимли цитокин профили кўрсаткичлари ҳамда ичак микробиотаси таркиби ўртасидаги ассоциацияларни ўрганиш асосида шахсийлаштирилган терапияни асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
болаларда ўчоқли алопецияда HLA II синфи (DRB1, DQA1, DQB1) аллеллари тақсимланишининг ўзига хослиги касалликнинг клиник шакли ва оғирлик даражаси билан боғлиқлиги исботланган;
болаларда ўчоқли алопецияда ичак микробиотаси ўзгаришлари IL-17, TNF-α ва IL-10 ни ўз ичига олган цитокин профили бузилишлари билан боғлиқлиги исботланган;
болаларда ўчоқли алопеция оғирлик даражаси цитокин дисбаланси ва ичак микробиотаси бузилишлари чуқурлиги иммун-яллиғланиш ва дисбиотик механизмларнинг касаллик прогрессиясидаги аҳамияти исботланган;
микробиотани коррекция қилувчи даволаш (бактериофаг ва симбиотик) ҳамда контактсиз паст интенсив лазер нурланиши билан бирга анъанавий терапияни ўз ичига олган комплекс ёндашувнинг иммун ва микробиологик бузилишларда самарадорлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Болаларда ўчоқли алопецияда цитокин статуcи ва ичак микробиотаси ҳолатини ўрганиш, шунингдек комплекс терапия самарадорлигини баҳолаш натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: болаларда ўчоқли алопецияда HLA II синфи (DRB1, DQA1, DQB1) аллеллари тақсимланишининг ўзига хослиги касалликнинг клиник шакли ва оғирлик даражаси билан боғлиқлиги исботланган. Ушбу натижалар Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт марказининг клиник амалиётига, шунингдек Самарқанд вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 10 февралдаги 2-сон буйруқ) ва Бухоро вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 12 февралдаги 11-сон буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: хавф гуруҳидаги болаларни эрта ажратиш, уларни мақсадли диспансер кузатувига олиш, касалликнинг оғир шаклларга ўтиши эҳтимолини ўз вақтида баҳолаш ва индивидуал профилактик тадбирларни белгилаш имконини берди. Ушбу ёндашув болаларда соч тўкилиши билан боғлиқ психоэмоционал зўриқиш, ижтимоий мослашув қийинчиликлари ва ҳаёт сифати пасайишининг олдини олишда муҳим аҳамият касб этади. Шунингдек, HLA-II маркерларини клиник баҳолаш билан бирга қўллаш шифокорга беморни ягона стандарт схема асосида эмас, балки хавф даражасига мувофиқ кузатиш ва даволаш тактикасини танлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: иммуногенетик стратификациядан фойдаланиш аниқлаштирувчи диагностика муддатини ўртача 7–10 кунга қисқартириш, ортиқча такрорий маслаҳатлар ва самарасиз даволаш уринишларини камайтириш имконини берди. HLA-II синфи маркерларини қўллаш болаларда ўчоқли алопеция бўйича иммуногенетик хавфни эрта баҳолаш, персоналлаштирилган кузатувни ташкил этиш ва бюджет ҳамда бюджетдан ташқари маблағлардан оқилона фойдаланишга асосланган;
иккинчи илмий янгилик: болаларда ўчоқли алопецияда ичак микробиотаси ўзгаришлари IL-17, TNF-α ва IL-10 ни ўз ичига олган цитокин профили бузилишлари билан боғлиқлиги исботланган. Ушбу натижалар Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт марказининг клиник амалиётига, шунингдек Самарқанд вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 10 февралдаги 2-сон буйруқ) ва Бухоро вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 12 февралдаги 11-сон буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ичак микробиотаси ва цитокин профилини биргаликда баҳолаш касаллик фаоллигини аниқроқ баҳолаш, дисбиотик ва иммун-яллиғланиш силжишларини эрта аниқлаш ҳамда даволаш тактикасини ўз вақтида тузатиш имконини берди. Бундай ёндашув чўзилган ва қайталанувчи шакллар частотасини камайтиришга, болаларда касалликнинг клиник кечишини назорат қилишга ва даволаш натижаларини барқарорлаштиришга хизмат қилади. Шунингдек, гастроинтестинал бузилишлар билан кечувчи беморларда дерматолог, педиатр ва гастроэнтеролог иштирокида фанлараро ёндашувни асослаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: патогенетик асосланган терапияни танлаш муддатини ўртача 10–14 кунга қисқартириш, фақат симптоматик даволаш билан боғлиқ ортиқча харажатларни камайтириш ва даволаш самарадорлигини ошириш имконини берди. Бир беморда диагностика харажатларини 3500000–4500000 сўмга, даволаш харажатларини эса 2500000–3500000 сўмга камайтиришга эришилди. хулоса: ичак микробиотаси ва цитокин профилини комплекс баҳолаш ўчоқли алопецияда патогенетик асосланган даволашни эрта танлашга, касалликнинг қайталаниш хавфини пасайтиришга ва молиявий ресурсларни тежашга асосланган;
учинчи илмий янгилик: болаларда ўчоқли алопеция оғирлик даражаси цитокин дисбаланси ва ичак микробиотаси бузилишлари чуқурлиги иммун-яллиғланиш ва дисбиотик механизмларнинг касаллик прогрессиясидаги аҳамияти исботланган. Ушбу натижалар Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт марказининг клиник амалиётига, шунингдек Самарқанд вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 10 февралдаги 2-сон буйруқ) ва Бухоро вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 12 февралдаги 11-сон буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: иммунологик ва микробиологик кўрсаткичлардан касаллик оғирлиги ҳамда прогнозини баҳолашнинг қўшимча мезонлари сифатида фойдаланиш имконини берди. Мазкур ёндашув орқали оғир ва тез прогрессияланувчи шакллар хавфи юқори бўлган болаларни эрта ажратиш, уларда даволаш тактикасини кучайтириш, психосоциал дезадаптацияни камайтириш ва оилага касаллик кечиши бўйича асосланган тушунтириш бериш имконияти яратилди. Бундай комплекс баҳолаш дерматологик амалиётда SALT индекси маълумотларини лаборатор кўрсаткичлар билан тўлдиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: касаллик оғирлигини аниқроқ баҳолаш ҳисобига клиник яхшиланишга эришиш муддатини ўртача 1–1,5 ойга қисқартириш, даволашни асоссиз узайтириш ва такрорий лаборатор текширувлар сонини камайтириш имконини берди. Бир беморда диагностика ва даволаш харажатларини 3000000–4000000 сўмга камайтириш имконияти яратилди, хулоса: цитокин дисбаланси ва ичак микробиотаси бузилишларини касаллик оғирлиги билан бирга баҳолаш ўчоқли алопецияда прогнозни аниқлаш, даволашни индивидуаллаштириш ва иқтисодий самарадорликни оширишга асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: микробиотани коррекция қилувчи даволаш (бактериофаг ва симбиотик) ҳамда контактсиз паст интенсив лазер нурланиши билан бирга анъанавий терапияни ўз ичига олган комплекс ёндашувнинг иммун ва микробиологик бузилишларда самарадорлиги аниқланган. Ушбу натижалар Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт марказининг клиник амалиётига, шунингдек Самарқанд вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 10 февралдаги 2-сон буйруқ) ва Бухоро вилояти ҳудудий филиали (2025 йил 12 февралдаги 11-сон буйруқ) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган комплекс даволаш болаларда клиник самарадорликни ошириш, соч ўсишининг тикланишини тезлаштириш, эмоционал стрессни камайтириш, мактабгача ва мактаб ёшидаги болаларнинг ижтимоий мослашувини яхшилаш ҳамда ота-оналарнинг даволашга бўлган ишончини кучайтириш имконини берди. Даволашга содиқликнинг ошиши, рецидивлар частотасининг камайиши ва беморларнинг ҳаёт сифати яхшиланиши ушбу усулнинг дерматологик амалиёт учун амалий аҳамиятини белгилайди. Иқтисодий самарадорлиги: комплекс даволаш ва соч ўсишини тиклаш муддатини ўртача 1,5–2 ойга қисқартириш, йил давомида бир бемор учун диагностика харажатларини 2000000–3000000 сўмга ва даволаш харажатларини 6000000–8000000 сўмга камайтириш имконини берди, хулоса: микробиота ва иммун-яллиғланиш бузилишларига қаратилган комплекс патогенетик терапия болаларда ўчоқли алопецияни даволашда клиник, иқтисодий ва ижтимоий жиҳатдан асосланган.