Шаропов Жамшид Дилмуродовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларни ривожлантиришнинг психологик детерминантлари” 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология. (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/P1370.
Илмий раҳбар: Собирова Дилафруз Абдурозиқовна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро халқаро университети, PhD.03/2025.27.12.Р.43.01.
Расмий оппонентлар: Қодиров Умарали Дўстқобилович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Юнусова Гўзал, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат Шарқшунослик университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларни ривожлантиришнинг психологик омилларини аниқлаш ҳамда амалий тавсийалар ишлаб сҳиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ёшлар хулқ атворини ривожланишда маънавий фазилатларни асосий омил сифатида намоён бўлиши ўзгарувчанлик ва барқарорлик даражасининг шаклланиши уларда инструментал ва терминал қадриятларни, шахсий йўналишга устуворлик берилиши сабабли қадриятлар билан боғлиқ психологик хусусиятларни таркиб топтиришнинг муҳим жиҳати эканлиги далилланган;
хулқ-атворнинг шаклланиш жараёнида жамоада ижтимоий ҳамкорлик ва бирдамлик, маънавий ва маърифий фаоллик, ахлоқий қадриятлар ва маъсулият механизмларини таъсири натижасида ёшларда «шахсий ўсиш ва ўзини бошқариш», «ватанпарварлик ва фуқаролик позисияси » омилларини кучайтириш зарурлиги сабабли маънавий фазилатларни ривожлантириш мумкинлиги исботланган;
конвенсиал ва постконвенсиал даражаларининг ўзаро муносабатлари, юқори эмпатиянинг рационал канали орқали маънавий қониқиш ва ўзликни сақлаш мезонларининг устуворлигини таъминлашлари натижасида ёшларда олий нуфузга эга бўлиш, ижодкорлик , ўз устида ишлаш, кўникмаларининг шаклланганлиги гендер хусусиятларига боғлиқ эканлиги исботланган;
«Ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларни психологик омиллар орқали таъминлаш модели» ёшларнинг эмосионал, хулқий, когнитив қобилиятларини ривожлантиришга йўналтирилганлиги сабабли ахлоқий, ижтимоий, рефлексив механизмларни интеграциялаш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларни ривожлантиришнинг психологик детерминантларини ўрганиш бўйича эришилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
ёшлар хулқ атворини ривожланишда маънавий фазилатларни асосий омил сифатида намоён бўлиши ўзгарувчанлик ва барқарорлик даражасининг шаклланиши уларда инструментал ва терминал қадриятларни, шахсий йўналишга устуворлик берилиши сабабли қадриятлар билан боғлиқ психологик хусусиятларни таркиб топтиришнинг муҳим жиҳати эканлиги далилланган янгилик Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис маркази фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис марказининг 2026-йил 23-апрелдаги 01/10-01-156-сонли маълумотномаси). Натижада ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларини ривожлантириш самарадорлигига эришилган:
хулқ-атворнинг шаклланиш жараёнида жамоада ижтимоий ҳамкорлик ва бирдамлик, маънавий ва маърифий фаоллик, ахлоқий қадриятлар ва маъсулият механизмларини таъсири натижасида ёшларда «шахсий ўсиш ва ўзини бошқариш», «ватанпарварлик ва фуқаролик позисияси » омилларини кучайтириш зарурлиги сабабли маънавий фазилатларни ривожлантириш мумкинлиги исботланган янгилик Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис маркази фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис марказининг 2026-йил 23-апрелдаги 01/10-01-156-сонли маълумотномаси). Натижада ёшлар хулқ-атворида маънавий фазилатларни ривожлантиришнинг психологик детерминантлари шакллантирилди;
конвенсиал ва постконвенсиал даражаларининг ўзаро муносабатлари, юқори эмпатиянинг рационал канали орқали маънавий қониқиш ва ўзликни сақлаш мезонларининг устуворлигини таъминлашлари натижасида ёшларда олий нуфузга эга бўлиш, ижодкорлик , ўз устида ишлаш, кўникмаларининг шаклланганлиги гендер хусусиятларига боғлиқ эканлиги исботланган илмий янгиликлар янгилик Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис маркази фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис марказининг 2026-йил 23-апрелдаги 01/10-01-156-сонли маълумотномаси). Натижада ёшлар хулқ-атворида маънавий фазилатларни шакллантиришга таъсир этувчи психологик омиллар тизими ривожлантирилган;
«Ёшлар хулқ атворида маънавий фазилатларни психологик омиллар орқали таъминлаш модели» ёшларнинг эмосионал, хулқий, когнитив қобилиятларини ривожлантиришга йўналтирилганлиги сабабли ахлоқий, ижтимоий, рефлексив механизмларни интеграциялаш асосида такомиллаштирилган янгилик Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис маркази фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ўқувчиларни касб ҳунарга йўналтириш ва психологик педагогик республика ташхис марказининг 2026-йил 23-апрелдаги 01/10-01-157-сонли маълумотномаси). Натижада ёшлар хулқ-атворида маънавий фазилатларни ривожлантиришга хизмат қилувчи психологик детерминантларнинг амалий аҳамияти кучайтирилган.
