Абдуллаев Жавлон Нарзуллаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Марказий Осиё давлатларининг ўзаро ҳамкорлигида Туркий давлатлар ташкилотининг таъсири ва истиқболлари”, 23.00.04 – Халқаро муносабатлар, жаҳон ва минтақа тараққиётининг сиёсий муаммолари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Ss 623
Илмий раҳбар: Сайфуллаев Дурбек Баҳтиёрович, тарих фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат шарқшунослик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат шарқшунослик университети, DSc.03/2025.27.12.Ss.05.02
Расмий оппонентлар: Жўраев Сайфиддин Ахматович, сиёсий фанлар доктори, профессор, Найимов Отабек Мардонович, сиёсий фанлар доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Марказий Осиё давлатларининг ўзаро ҳамкорлигида Туркий давлатлар ташкилотининг таъсири ва истиқболларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Туркий давлатлар ташкилотининг халқаро муносабатлар тизимининг фаол иштирокчисига айланиб бораётганлиги, аъзо давлатлар ўртасидаги ўзаро ишонч, бирдамлик ва “туркий давр”ни яратишга қаратилган тизимли саъй-ҳаракатларнинг мустаҳкамланиб бораётганлиги ҳамда туркий давлатлар интеграцияси жараёнларини жадаллаштириш зарурати ушбу ташкилот доирасида неофунксионал ёндашувнинг амалий ифодасини акс эттирган “селектив интеграция” консепсиясига кўра асослаб берилган;
Марказий Осиёдаги туркий халқлар ўртасида маданий-илмий ҳамкорликни, ўзаро дўстлик ва биродарликни мустаҳкамлашни назарда тутувчи “Туркий дунё нигоҳи – 2040” консепсиясининг устувор мақсад ва вазифаларидан келиб чиққан ҳолда, Хива шаҳрида “Туркий халқлар сивилизацияси” халқаро музейини таъсис этиш таклифи ишлаб чиқилган;
Жаҳон сиёсий майдонида Марказий Осиё минтақасининг ўрни ва аҳамияти тобора ортиб бориши, минтақа билан мулоқот ўрнатишга қаратилган “C5+” форматларининг кенгайиб бориши, турли даражадаги ҳамкорлик механизмларининг ташкил топиши ҳамда Туркиянинг Марказий Осиё минтақаси билан яқин алоқаларидан келиб чиққан ҳолда, Туркий давлатлар ташкилоти қошида Марказий Осиё+Туркия форматини ташкил этиш зарурати аниқланган;
Туркий давлатлар ташкилоти доирасида ташқи сиёсат ва хавфсизлик масалаларини миллий манфаатларини инобатга олган ҳолда ўзаро мувофиқлаштириш, трансмиллий хавфсизлик таҳдидларига қарши биргаликда самарали чора-тадбирлар ишлаб чиқиш, ақлий марказлар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш имкониятларидан келиб чиққан ҳолда, Ўзбекистонда Туркий давлатларни ўрганиш халқаро институтини ташкил этиш таклифи асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертация тадқиқоти давомида ишлаб чиқилган асосий илмий тамойиллар, хулосалар ва амалий тавсиялар асосида:
Туркий давлатлар ташкилотининг халқаро муносабатлар тизимининг фаол иштирокчисига айланиб бораётганлиги, аъзо давлатлар ўртасидаги ўзаро ишонч, бирдамлик ва “туркий давр”ни яратишга қаратилган тизимли саъй-ҳаракатларнинг мустаҳкамланиб бораётганлиги ҳамда туркий давлатлар интеграцияси жараёнларини жадаллаштириш зарурати ушбу ташкилот доирасида неофунксионал ёндашувнинг амалий ифодасини акс эттирган “селектив интеграция” консепсиясига кўра асослаб берилган хулосаларидан Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигининг Минтақавий ҳамкорлик бошқармаси томонидан ахборот-таҳлилий ҳужжатларни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигининг 2026-йил 16-январдаги 15/787-сонли маълумотномаси). Натижада, диссертациядаги хулосалар, таклиф ва тавсиялар соҳага оид ахборот-таҳлилий базани такомиллаштиришга ва амалда қўллашга хизмат қилган.
Марказий Осиёдаги туркий халқлар ўртасида маданий-илмий ҳамкорликни, ўзаро дўстлик ва биродарликни мустаҳкамлашни назарда тутувчи “Туркий дунё нигоҳи – 2040” консепсиясининг устувор мақсад ва вазифаларидан келиб чиққан ҳолда, Хива шаҳрида “Туркий халқлар сивилизацияси” халқаро музейини таъсис этиш таклифларидан Ўзбекистон Республикаси Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар масалалари бўйича қўмитасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар масалалари бўйича қўмитасининг 2025-йилги 21-октябрдаги 37-02-14/817-сонли маълумотномаси). Натижада, Қўмитанинг Марказий Осиё давлатлари билан дўстона халқаро маданий-маърифий алоқаларни янада мустаҳкамлаш, улар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантириш, тарихий хотираларни тиклаш, халқлар ўртасида ўзаро дўстлик ва биродарликни мустаҳкамлаш борасидаги чора-тадбирларни ишлаб чиқишга хизмат қилган.
Жаҳон сиёсий майдонида Марказий Осиё минтақасининг ўрни ва аҳамияти тобора ортиб бориши, минтақа билан мулоқот ўрнатишга қаратилган “C5+” форматларининг кенгайиб бориши, турли даражадаги ҳамкорлик механизмларининг ташкил топиши ҳамда Туркиянинг Марказий Осиё минтақаси билан яқин алоқаларидан келиб чиққан ҳолда, Туркий давлатлар ташкилоти қошида Марказий Осиё+Туркия форматини ташкил этиш ҳақидаги илмий қарашлардан Ўзбекистонда Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг Халқ дипломатияси маркази ўз фаолиятида фойдаланган (Ўзбекистонда Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг Халқ дипломатияси марказининг 2025-йилги 29-декабрдаги 722/25-сонли маълумотномаси). Натижада, илмий ишдаги “туркий халқ дипломатияси” консепсияси асосларидан Ўзбекистонда ШҲТ Халқ дипломатияси марказининг Марказий Осиё ва Туркий дунё халқлари ўртасидаги маданий-гуманитар алоқаларни янада мустаҳкамлаш, улар билан ўзаро манфаатли илмий ҳамкорликни кенгайтиришга қаратилган чора-тадбирлари дастурининг такомиллашишига хизмат қилган.
Туркий давлатлар ташкилоти доирасида ташқи сиёсат ва хавфсизлик масалаларини миллий манфаатларини инобатга олган ҳолда ўзаро мувофиқлаштириш, трансмиллий хавфсизлик таҳдидларига қарши биргаликда самарали чора-тадбирлар ишлаб чиқиш, ақлий марказлар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш имкониятларидан келиб чиққан ҳолда, Ўзбекистонда Туркий давлатларни ўрганиш халқаро институтини ташкил этиш таклиларидан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тарих майдони” кўрсатуви ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2026-йил 14-январдаги 01-33/35-сонли маълумотномаси). Натижада, диссертациядаги хулосалар, таклиф ва тавсиялар соҳага оид ахборот-таҳлилий базани такомиллаштиришга ва амалда қўллашга хизмат қилган.