Кобилова Нигина Акмаловнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тери оркали коронар аралашув ўтказган, юрак ишемик касаллиги бор беморларда цитокин профилининг холати ва уни бартараф этиш имконияти», 14.00.06 – Кардиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Tib2688.
Илмий раҳбар: Мухамедова Муяссар Гафуржановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.09.01.
Расмий оппонентлар: Шек Алексадр Борисович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Аляви Бахромхон Анисхонович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тери орқали коронар аралашув (ТОКА) ўтказган беморларда комплекс терапия таркибига колхицинни киритиш орқали даволашни оптималлаштириш, унинг клиник-функционал ҳолатга, эндотелиал функцияга ва цитокин яллиғланиши маркерларига таъсирини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ЮИК бор ва ТОКА ўтказилган, ўткир миокард инфарктини бошдан кечирган беморларда яллигланиш ва цитокин холати комплекс равишда ўрганилиши кераклиги аникланган;
илк бор асосий яллиғланиш олди цитокинлари (IL-6, СРБ, ФНО-α) ва NT-proBNP кўрсаткичларининг йиллик динамикаси батафсил таҳлил қилинди, бу ўткир миокард инфарктидан (ЎМИ) кейинги яллиғланиш жараёнининг табиий кечиш хусусиятларини аниқлаш ва мақсадли яллиғланишга қарши терапия мавжуд бўлмаган тақдирда, ушбу жараённинг барқарорлигича колиши аникланган;
минтақавий клиник амалиётда илк бор ТОКА-дан сўнг стандарт терапиянинг бир қисми сифатида колхицинни қўшимча қўллаш самарадорлиги баҳоланган, бу унинг цитокин реакциясининг барқарор пасайишига, юрак отилиш фракциясининг яхшиланишига ва юрак етишмовчилигининг оғирлигининг пасайишига таъсири аниқланган;
цитокин профилининг динамикаси билан юрак-қон томир ҳодисалари салбий оқибатлари ва қайта госпитализация қилиш тезлиги ўртасидаги боғлиқлик кўрсатилиб, бу яллиғланишга қарши компонентни беморларни комплекс бошқариш стратегиясига эрта киритиш зарурлигини қўллаб-қувватланиш кераклиги аниқланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025-йил 17-ноябрдаги 29-сонли йиғилиш баённомасига асосан Илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиғи бўйича № 29/60 сонли хулосасига биноан:
биринчи илмий янгилик: илк бор ЮИК бор ва ТОКА ўтказилган, ўткир миокард инфарктини бошдан кечирган беморларда яллигланиш ва цитокин холати комплекс равишда ўрганилиши кераклиги аникланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги №7 маълумотномаси билан тасдиқланган “Применение низких доз колхицина после стентирования коронарных артерий” услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шахри Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Марказий ҳарбий клиник госпитали 08.03.2025 йилдаги 66-сон ва Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кардиология бўлимида 05.03.2025 йилдаги 44а-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЮИК билан оғриган беморларда постинтервенцион асоратларнинг олдини олиш мақсадида IL-6, ЎНО-α ва NT-proBNP даражаларини динамик равишда аниқлашни ўз ичига олган лаборатор ва инструментал мониторингнинг комплекс алгоритми жорий этилди. Иқтисодий самарадорлиги: Цитокин профили ножўя динамикасини эрта аниқлаш ва даволашни ўз вақтида тўғрилаш ҳисобига қайта касалхонага ётқизиш ҳолатлари 23% га камайди. Бу эса анъанавий кузатув схемаси билан солиштирганда ҳар бир беморни амбулатор шароитда даволаш бўйича ўртача харажатларни 620 минг сўмга камайтиришга имконият берди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор асосий яллиғланиш олди цитокинлари (IL-6, СРБ, ФНО-α) ва NT-proBNP кўрсаткичларининг йиллик динамикаси батафсил таҳлил қилинди, бу ўткир миокард инфарктидан (ЎМИ) кейинги яллиғланиш жараёнининг табиий кечиш хусусиятларини аниқлаш ва мақсадли яллиғланишга қарши терапия мавжуд бўлмаган тақдирда, ушбу жараённинг барқарорлигича колиши аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги №7 маълумотномаси билан тасдиқланган “Применение низких доз колхицина после стентирования коронарных артерий” услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шахри Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Марказий ҳарбий клиник госпитали 08.03.2025 йилдаги 66-сон ва Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кардиология бўлимида 05.03.2025 йилдаги 44а-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: колхицинни стандарт терапия таркибида қўллаш бир йил давомида кузатувда қайта юзага келадиган коронар ҳодисалар сонини 19% га камайтиришга, шунингдек, қайта касалхонага ётқизиш муддати 1,8 кунга қисқаришига олиб келди. Иқтисодий самарадорлиги: касалхонага ётқизиш ҳолатларининг камайиши натижасида ҳар бир бемор учун йиллик даволаниш харажатлари ўртача 480 минг сўмга камайди.
учинчи илмий янгилик: минтақавий клиник амалиётда илк бор ТОКА-дан сўнг стандарт терапиянинг бир қисми сифатида колхицинни қўшимча қўллаш самарадорлиги баҳоланган, бу унинг цитокин реакциясининг барқарор пасайишига, юрак отилиш фракциясининг яхшиланишига ва юрак етишмовчилигининг оғирлигининг пасайишига таъсири аникланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги №7 маълумотномаси билан тасдиқланган “Определение уровня С-реактивного белка до и после стентирования коронарных артерий на фоне приёма колхицина” услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шахри Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Марказий ҳарбий клиник госпитали 08.03.2025 йилдаги 66-сон ва Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кардиология бўлимида 05.03.2025 йилдаги 44а-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Коронар артерияларни стентлаш амалиёти ўтказилган беморларда колхицин дори воситасини қўллаш орқали тизимли яллиғланиш жараёнининг жадаллиги (С-реактив оқсил даражаси) пасайтирилган, бу эса операциядан кейинги эрта ва кечки даврда ишемик асоратлар хавфини камайтиришга, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ҳамда уларнинг қисқа муддатларда фаол ижтимоий-меҳнат фаолиятига қайтишига имкон яратган. Иқтисодий самарадорлиги: Назорат гуруҳидаги беморларга нисбатан, асосий гуруҳда (стандарт давога қўшимча равишда колхицин қабул қилган беморларда) тизимли яллиғланиш фаоллигининг (С-реактив оқсил) пасайиши ҳисобига постпроцедуравий асоратлар ва қайта шифохонага ётиш ҳолатлари камайди. Натижада, асосий гуруҳдаги ҳар бир беморнинг стационарда қолиш муддати ўртача 1,8 кунга қисқарди. Клиникадаги бир кунлик шифохона харажатлари (ўртача 500000 сўм) ва такрорий асоратларни даволаш харажатлари тежалиши ҳисобига, ҳар бир бемор учун ўртача 900000 сўмдан 1200000 сўмгача иқтисодий самарадорликка эришилди.
тўртинчи илмий янгилик: цитокин профилининг динамикаси билан юрак-қон томир ҳодисалари салбий оқибатлари ва қайта госпитализация қилиш тезлиги ўртасидаги боғлиқлик кўрсатилиб, бу яллиғланишга қарши компонентни беморларни комплекс бошқариш стратегиясига эрта киритиш зарурлигини қўллаб-қувватланиш кераклиги аниқланганлиги Самарканд давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 февралдаги №7 маълумотномаси билан тасдиқланган “Определение уровня С-реактивного белка до и после стентирования коронарных артерий на фоне приёма колхицина” услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шахри Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Марказий ҳарбий клиник госпитали 08.03.2025 йилдаги 66-сон ва Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кардиология бўлимида 05.03.2025 йилдаги 44а-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: коронар артерияларни стентлаш амалиёти ўтказилган беморларда колхицин дори воситасини қўллаш орқали тизимли яллиғланиш жараёнининг жадаллиги (С-реактив оқсил даражаси) пасайтирилган, бу эса операциядан кейинги эрта ва кечки даврда ишемик асоратлар хавфини камайтиришга, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ҳамда уларнинг қисқа муддатларда фаол ижтимоий-меҳнат фаолиятига қайтишига имкон яратган. Иқтисодий самарадорлиги: Коронар артерияларни стентлаш амалиётидан олдин ва кейинги даврда колхицин препаратини қўллаш орқали эрта постпроцедуравий ишемик асоратлар ва қайта госпитализациялар сони камайтирилган. Бу эса беморларни даволашга сарфланадиган умумий стационар харажатларини (койко-день) қисқартириш ҳамда такрорий эндоваскуляр аралашувлар (қайта стентлаш) хавфини олдини олади.
